Broedseizoen van de vogels begint met gezang

Maandag is het meteorologische begin van de lente. Wie de lente wil ‘horen’, hoeft nu alleen maar vlak voor zonsopgang het raam te openen. Dan kun je luisteren naar de liefdesliederen van de zangvogels.

Voor de lentegevoelens van de vogels is de intensiteit van het daglicht doorslaggevend. «Met de steeds vroeger invallende ochtendschemering begint ook het zangvogelconcert eerder«, zegt prof. dr. Klaus Hackländer, bestuursvoorzitter van de Deutsche Wildtier Stiftung. Dat kan behoorlijk luid worden. Sommige zangvogels, zoals de merel, halen met wel 100 decibel het geluidsniveau van een drilboor. Bovendien hebben wetenschappers gemeten dat de zangvogels in de grote stad het luidst fluiten. Dat lijkt logisch, want zij moeten het verkeerslawaai overstemmen. De mannelijke nachtegaal zingt in de stad tot vijf keer luider dan zijn soortgenoten op het platteland. Dat ontdekten ornithologen van het Max-Planck-Instituut. Koolmezen zingen niet alleen luider, maar ook hoger. Zo kunnen ze zich met hun stem tegen

Het gepiep-concert heeft maar één enkel doel: het draait om gezinsplanning. «Terwijl de mens verrukt luistert naar het gezang van de vogels en dat voor een uiting van levensvreugde houdt, is de baltstijd voor de mannetjes een slopende aangelegenheid en allesbehalve een pretje«, aldus Hackländer. «Eerst moet de rivaal met krachtige stem uit het territorium worden verdreven, daarna gaat het erom de vrouwtjes met zang te imponeren.«

Niet alle vogelsoorten beginnen hun concert op hetzelfde moment van de dag of van het jaar. Mezen, merels en groenlingen zingen al aan het eind van de winter, in de loop van de lente komen er steeds meer soorten bij.

Het gezang van vogels verschilt van soort tot soort. Daarbij deinzen sommige soorten niet terug voor plagiaat. Om hun talent te tonen en zich van concurrenten te onderscheiden, imiteren sommige vogels het gezang van andere soorten. Voorbeelden zijn de spreeuw (Sturnus vulgaris) en de bosrietzanger (Acrocephalus palustris). Heel anders is de specht. Bij hem neemt het trommelen de functie van het gezang over.

Een krachtige stem in combinatie met een prachtig verenkleed staat voor gezondheid en geeft de toekomstige vogelvrouw het signaal: ik heb goede genen te bieden voor ons nageslacht. Bij het gefluister van de liefde tijdens de baltstijd zijn niet alleen volume, duur en frequentie van de zang een voordeel; het gaat ook om het repertoire. De merel is, net als de nachtegaal, een meesterzanger. Terwijl de nachtegaal schittert met een glasheldere sopraan en tot honderd coupletten, beschikt het mannetjesmerel over een bijna kitscherig aandoend zoetgevooisd timbre in zijn stem. Dat heeft de gekraagde roodstaart niet, maar hij heeft wel een geweldig bereik. Zijn zang begint krachtig, zakt dan af en gaat vervolgens weer over in een crescendo. Of nu de verkeerslichtpaal of de appelboom als podium dient, één ding is duidelijk: wie het luidst zingt, krijgt de bruid!

Overigens: de luidste vogel ter wereld leeft in Brazilië. De mannelijke witte klokvogel imponeert met 125 decibel! Hij heeft een wit verenkleed en weegt slechts 250 gram, maar zijn “ding-ding”-roep klinkt als een klok en dringt door tot in de diepten van het Amazonegebied.