Bos-wild-conflict: mythe, vraatschade en het jachtnarratief

Het «bos-wild-conflict» beschrijft het spanningsveld tussen het gedrag van wilde dieren en de bosbouw, maar de jachtlobby keert bij dit onderwerp systematisch oorzaak en gevolg om.

Ree en hert vreten aan bomen of schillen de bast, wat in bosbouwtermen als een probleem geldt. Wat daarbij wordt verzwegen: het probleem ontstaat in de eerste plaats door verlies van leefgebied, menselijke verstoring en een misleide jachtpraktijk zelf.

Wat wordt onder het bos-wild-conflict verstaan?

Met bos-wild-conflict wordt de spanning aangeduid tussen de leef- en eetgewoonten van wilde dieren en de belangen van de bosbouw. Reeën en herten eten knoppen, scheuten en bast van jonge bomen, een natuurlijk gedrag dat in de verkeerde context tot een bosbouwprobleem wordt. Wanneer wilde dieren geen rustgebieden, geen breed voedselaanbod en geen rustzones hebben, concentreren vraatschade en bastschilling zich op bepaalde percelen.

Het Dossier Bos-wild-conflict laat zien hoe dit narratief is ontstaan, hoe het door de jachtlobby wordt ingezet en wat het onderzoek erover zegt.

De rol van de recreatieve jacht bij het ontstaan van het probleem

Hier ligt een doorslaggevende tegenstrijdigheid: de intensieve herfstjacht, vooral de hoogjacht, drijft wilde dieren uit hun aangestamde leefgebieden naar lagere streken en dichtere bossen. Daar, waar wilde dieren niet ongestoord kunnen grazen, wijken ze uit naar gemakkelijk bereikbare boomscheuten. De recreatieve jacht zelf versterkt dus het probleem dat ze zogenaamd zou moeten oplossen.

Het Dossier Ree Zwitserland analyseert waarom het ree, het meest geschoten wilde dier van Zwitserland, tegelijkertijd hoofdverdachte is in het bos-wild-debat.

Verlies van leefgebied als hoofdoorzaak

Wilde dieren hebben in Zwitserland steeds minder ongestoorde toevluchtsgebieden. Intensieve landbouw, verstedelijking, skitoerisme, wandeltoerisme en recreatiedruk verkleinen de bruikbare leefgebieden. Waar dieren geen brede, ongestoorde foerageerruimte meer vinden, concentreren ze zich op wat er voorhanden is. Deze concentratie, en niet een abstracte «overpopulatie», is de werkelijke oorzaak van bosschade door wild.

Het edelhert in Zwitserland is bijzonder getroffen: zijn natuurlijke trekroutes en winterhabitats zijn door de uitbreiding van menselijke nederzettingen grotendeels doorsneden.

Wat zegt de wetenschap?

Wetenschappelijke studies tonen aan dat vraatschade kan worden verminderd door een combinatie van extensieve habitatinrichting, wildcorridors, rustzones en in afzonderlijke gevallen gerichte ingrepen. Grootschalige afschotcampagnes zonder habitataanpassing hebben daarentegen geen duurzaam effect: wilde dieren trekken na, populaties passen zich aan de jachtdruk aan.

Het dossier Jachtmythes toetst de gangbare stelling dat recreatieve jacht vraatschade vermindert op haar wetenschappelijke basis en komt tot een ontnuchterende conclusie.

Het politieke gebruik van het bos-wildconflict

Het narratief van het bos-wildconflict is in het Zwitserse jachtbeleid een blijvend twistpunt, omdat het afschot legitimeert en de ecologische noodzaak van recreatieve jacht suggereert. Bosbouwbelangen en jachtbelangen vallen hier samen: bosbouwbedrijven eisen wildreductie, de recreatieve jagers bieden zich aan als dienstverlener. Wat daarbij op de achtergrond raakt: een feitelijke analyse van de werkelijke oorzaken en oplossingen.

Het dossier Jagerslobby in Zwitserland toont hoe dit narratief politiek wordt gecultiveerd en in kantonale jachtwetten wordt verankerd.

Predatoren als regulatoren

Ironisch genoeg zou de meest doeltreffende «regulering» van wilde-dierenpopulaties het herstel van functionerende roofdier-prooisystemen zijn. Wolf en lynx reguleren wilde-dierenpopulaties duurzaam, selectief en zonder menselijk toedoen. Ze veranderen ook het gedrag van hun prooidieren: herten en reeën die predatoren vrezen, blijven niet lang op één plek en vreten minder.

De lynx in Zwitserland is een goed gedocumenteerd voorbeeld: in gebieden met lynxaanwezigheid is vraatschade aantoonbaar geringer.

Bosomvorming in plaats van wildvermindering

De langetermijnoplossing van het bos-wild-conflict ligt niet in het geweer, maar in het omvormen van bossen tot gemengde bossen met een breed voedselaanbod, in het inrichten van rustzones en wildcorridors en in het verminderen van verstoring door toerisme en recreatieverkeer. Dergelijke maatregelen zijn doeltreffender, goedkoper en meer in overeenstemming met dierenwelzijn dan intensieve bejaging.

Het Dossier Wolf in Zwitserland bespreekt welke rol natuurlijke regulering kan spelen voor de gezondheid van het bos.

Conclusie

Het bos-wild-conflict is reëel, maar de recreatieve jacht is niet de oplossing ervan. Het narratief van de jachtlobby keert oorzaak en gevolg om: wilde dieren worden voorgesteld als een probleem dat alleen met het geweer kan worden aangepakt. In werkelijkheid ontstaat het conflict door habitatverlies, verstoringsdruk en een jachtpraktijk die wilde dieren in gebieden drijft waar vraatschade onvermijdelijk wordt. Een eerlijk bosbeleid zou de belangen van wilde dieren niet uitspelen tegen de belangen van de bosbouw, maar beide meenemen in een geïntegreerd concept.

Bronnen

• JSG (SR 922.0): Federale wet op de jacht
• Federale strategie Biodiversiteit Zwitserland
• Federale jachtstatistiek (BAFU/Wildtier Schweiz)

Verdere inhoud

• Bos-wild-conflict
• Ree Zwitserland
• Edelhert Zwitserland
• De lynx in Zwitserland
• Jachtmythen
• Wolf in Zwitserland