Zweden en de bruine berenjacht

Aan het begin van de 20e eeuw waren bruine beren praktisch verdwenen uit het land, met nog slechts ongeveer honderd dieren in versnipperde restpopulaties.

Decennia van beschermingsmaatregelen, van de afschaffing van premies tot wettelijke beschermingsperiodes, leidden ertoe dat de populatie zich in 2008 weer herstelde tot meer dan 3.300 dieren. Alleen al deze ontwikkeling werd internationaal geprezen als model voor het beheer van predatoren.

Ondanks dit succes keurde de Zweedse regering in 2024 voor het eerst opnieuw het doden van een groot deel van de populatie goed in het kader van een jaarlijkse «licentiejacht». In totaal werden bijna 500 bruine beren toegelaten, dat is ongeveer 20 procent van de huidige populatie. Officieel wordt deze ingreep gerechtvaardigd met de noodzaak om vermeende schade aan weidevee en rendierkuddes te beperken en «gunstige instandhoudingsdoelstellingen» te bereiken.

Dierenbeschermers en deskundigen bekritiseren deze koers scherp. Zij waarschuwen dat zo'n verlaagde doelpopulatie van 1.400 dieren feitelijk neerkomt op een terugval van 60 procent ten opzichte van het hoogtepunt in 2008 en de decennialange bescherming voortdurend ondermijnt. De vermelde cijfers laten zien hoe snel de populatie sinds de herinvoering van de hobbyjacht weer is gedaald. Alleen al in het jaar na de licentiejacht werd een duidelijke daling tot ongeveer 2.400 dieren geregistreerd.

De critici van de hobbyjacht bestempelen de door de staat goedgekeurde afschotten als «trofeeënjacht», die meer getuigt van jachtcultuur dan van wetenschappelijk onderbouwd wildbeheer. Zij betogen dat alternatieve concepten, zoals beschermingsmaatregelen als elektrische omheiningen, kuddebescherming of niet-dodelijke conflictoplossingen, tot dusver niet in de noodzakelijke mate zijn beproefd of toegepast. In andere landen, bijvoorbeeld in delen van Noord-Amerika, wordt door ecologisch toerisme en respectvolle omgang met predatoren een duurzaam economisch nut bereikt, zonder populaties kunstmatig terug te dringen.

Nog problematischer is de juridische kwalificatie: bruine beren behoren in Europa tot de strikt beschermde soorten volgens de EU-Habitatrichtlijn. Critici verwijten Zweden dat het met de hoge afschotquota juist deze bescherming ondermijnt, aangezien het gericht doden van zogenaamd beschermde predatoren niet alleen ecologisch twijfelachtig is, maar ook rechtsstatelijke vragen oproept.

Vanuit wildbiologisch oogpunt wordt bovendien aangevoerd dat de langdurige instandhouding van een grote predator niet uitsluitend door vaste streefcijfers kan worden bepaald, maar dat een complexe wisselwerking van leefgebied, genetische diversiteit en sociale structuur van de dieren in acht moet worden genomen. Een buitensporige onttrekking verstoort sociale structuren, verhoogt het stressniveau binnen de populaties en kan paradoxaal genoeg conflicten met mensen zelfs verergeren. Dit risico wordt in het officiële discours vaak onvoldoende aan de orde gesteld.

Het debat over Zwedens bruine beren laat zien hoe snel een decennialang succes in de soortenbescherming weer ter discussie kan worden gesteld wanneer jachtpolitieke belangen botsen met ecologische doelstellingen. Terwijl internationale gemeenschappen en de wetenschap sterker inzetten op coëxistentiegerichte concepten, blijft Zweden een voorbeeld van hoe traditionele jachtpraktijken ondanks de kennis van de ecologische gevolgen verder worden geïnstitutionaliseerd. De ontwikkeling is niet alleen een onderwerp voor vakkringen, maar een signaal aan heel Europa over hoe wij in de toekomst met predatoren willen omgaan.