Vlees maakt ziek en wildvlees is geen uitzondering

Frankrijk vertoont een bovengemiddelde vleesconsumptie en roept zijn bevolking nu officieel op om minder vlees en worst te eten.

Dit wordt onderbouwd met gezondheids- en milieuaspecten, in het bijzonder het verband tussen vleesconsumptie, kankerrisico en klimaatbelasting. Vergelijkbare aanbevelingen komen al jaren van internationale vakcommissies, wetenschappelijke studies en nationale gezondheidsautoriteiten. De boodschap is altijd dezelfde: minder vlees beschermt het klimaat, de dieren en de mensen en geldt uitdrukkelijk ook voor zogenaamd «wildvlees».

Wat de WHO over vlees zegt

Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) van de WHO classificeert bewerkt vlees zoals worst en pekelvlees als «kankerverwekkend voor de mens» (groep 1). Rood vlees, waaronder rund, varken, lam en ook het vlees van wilde herkauwers, is geclassificeerd als «waarschijnlijk kankerverwekkend» (groep 2A). Al relatief geringe dagelijkse hoeveelheden verhoogden in grote cohortstudies het risico op darmkanker en andere aandoeningen van het spijsverteringskanaal. Bovendien tonen meta-analyses verbanden met hart- en vaatziekten en diabetes type 2 aan: hoe hoger en regelmatiger de consumptie, hoe hoger het risico. Er is geen wetenschappelijke grondslag voor de bewering dat vlees door de labelwissel «wild» plotseling gezond zou worden.

Wildvlees is geen bioproduct

De hobbyjagers noemen wildbraad graag «biologisch vlees», omdat de dieren «vrij» leefden en geen krachtvoer kregen. Juridisch en feitelijk is dat onjuist: biocertificeringen vereisen gecontroleerde houderijomstandigheden, voedering, medicatie, oppervlaktebinding en een sluitende documentatie, allemaal voorwaarden waaraan bij vrij levende wilde dieren en hobbyjacht niet wordt voldaan. Niemand weet precies waar de dieren zich ophouden, wat ze eten, aan welke schadelijke stoffen ze worden blootgesteld en hoe er met zieke of belaste dieren wordt omgegaan. Wilde dieren bewegen zich bovendien in landschappen die belast zijn door verkeer, industrie, landbouw, PFAS-chemicaliën, pesticiden en zware metalen. Vlees van wild levende dieren kan al uit principe geen biocertificering dragen, het is een ongecontroleerd natuurproduct met bijbehorende risico's.

Loodmunitie: gif in het vlees

Een centraal probleem van wildvlees is de jachtmunitie. Wordt een dier met loodmunitie geschoten, dan splijt het projectiel in talrijke kleine fragmenten, die zich in het weefsel verspreiden en vaak zelfs met grondig bijsnijden niet kunnen worden verwijderd. Onderzoeken tonen gemiddelde loodgehaltes van ongeveer 5,2 ppm in lichamen van wilde dieren, ongeveer 14 keer zoveel als de vroegere EU-aannames. Al de geringste hoeveelheden lood gelden als bedenkelijk voor de gezondheid; er bestaat geen veilige drempelwaarde voor loodblootstelling. Lood beschadigt het centrale zenuwstelsel, verhoogt het risico op hart- en vaatziekten, belemmert de cognitieve ontwikkeling van kinderen en kan bij zwangeren de ontwikkeling van de foetus verstoren.

Gezondheidsinstanties zoals ANSES in Frankrijk en het Duitse Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR) raden bijzonder kwetsbare groepen, zwangeren, vrouwen die borstvoeding geven, kinderen en veelverbruikers, uitdrukkelijk af om regelmatig wildbraad te consumeren. Deels wordt aanbevolen om wildvlees hoogstens enkele keren per jaar te eten, als al. Studies tonen bovendien duidelijk verhoogde loodwaarden in het bloed aan bij personen die vaak wildbraad eten; na het overstappen op loodvrije munitie daalden de waarden significant.

Volgens studies bestaan er gezondheidsrisico's in de context van het consumeren van wildvlees

Zoönosen: ziekteverwekkers in wildbraad

Wildvlees is niet alleen een drager van zware metalen, maar ook van ziektekiemen. Verschillende studies en overheidsrapporten documenteren in wildvlees relevante voorkomens van Salmonella, Yersinia, Listeria, pathogene E. coli (STEC) en het hepatitis-E-virus. Een kritiek punt is het ontweiden en uitsnijden: vaak treedt er contact op tussen darminhoud en spierweefsel, vooral wanneer de jachthygiëneregels slecht worden nageleefd. In de praktijk worden dieren vaak te laat ontweid, op onjuiste wijze vervoerd (bijv. in een warme kofferbak) en in garages of schuren uitgesneden, ideale omstandigheden voor de vermenigvuldiging van ziektekiemen.

Wilde zwijnen kunnen besmet zijn met Trichinella-larven; onvoldoende verhit vlees kan leiden tot ernstige, potentieel dodelijke infecties. Daarom is onderzoek op trichinen wettelijk voorgeschreven, maar controles zijn niet overal sluitend en beschermen niet tegen alle andere ziekteverwekkers. Het beeld van het «schone natuurproduct» stort uiterlijk in elkaar wanneer men de microbiologische realiteit van wildvlees beschouwt.

Chemicaliën, pesticiden en PFAS

Wilde dieren leven niet in een ongerept natuurparadijs, maar midden in een door de mens gevormd milieu. Ze doorkruisen intensief gebruikte landbouwgronden, wegbermen, industrieterreinen, vervuilde schietbanen en militair terrein. Daar nemen ze pesticiden, zware metalen en zogenaamde «forever chemicals» (PFAS) op, die zich in het lichaam ophopen. In de VS werden bij wilde dieren in de buurt van militaire bases extreem hoge PFAS-belastingen aangetoond, die ver boven de waarden lagen die men in de supermarkt zou accepteren. PFAS worden ervan verdacht kankerverwekkend te zijn, het hormoonsysteem te verstoren en het immuunsysteem te verzwakken.

De voorstelling dat wilde dieren automatisch «schoner» zouden zijn dan landbouwhuisdieren, negeert deze milieurealiteit. Terwijl de opname van schadelijke stoffen bij landbouwhuisdieren ten minste gedeeltelijk wordt gecontroleerd en bewaakt, is er bij wilde dieren noch systematische controle noch transparantie. Consumenten komen in de regel niet te weten in welk gebied het dier werd geschoten en aan welke belastingen het was blootgesteld.

Ecologische gevolgen: lood doodt aaseters

Loodmunitie is niet alleen een probleem op het bord, maar ook voor ecosystemen. Aaseters zoals adelaars, gieren en andere roofvogels nemen lood op wanneer ze van aangeschoten of gestorven wilde dieren eten. In verschillende regio's ter wereld is loodvergiftiging een van de belangrijkste doodsoorzaken bij grote aaseters. Ook vossen, marters, everzwijnen en andere dieren die kadavers benutten, kunnen besmet raken.

Eén enkel jachtprojectiel van lood kan een volledig dier en delen van de voedselketen contamineren. Daar komen ontelbare hagelkorrels uit de water- en kleinwildjacht bij, die bodems en wateren blijvend belasten. De hobbyjacht als vermeend «ecologische» of «natuurlijke» praktijk ontpopt zich daarmee als bron van milieugiffen, die veel verder reiken dan het moment van het schot.

Wildvlees van de hobbyjager? Aas op het bord!

Jachtmythen: «natuurlijk», «regionaal», «duurzaam»

De hobbyjagers betogen graag dat wildvlees «natuurlijk», «regionaal» en «duurzaam» is, als moreel tegenontwerp voor de industriële bio-industrie. Dit narratief verbergt verschillende niveaus: ten eerste blijft wildvlees een product van gedode voelende wezens, waarvan de productie gepaard gaat met aanzienlijk leed (misschoten, nazoektochten, verwondingen). Ten tweede is de hobbyjacht in veel regio's geen regulerend correctief, maar de drijvende kracht achter hoge populaties, wintervoedering en jachttechnisch gemotiveerde populatiemanipulaties. Ten derde worden risico's zoals lood, zoönosen, hygiënegebreken en milieugiffen systematisch gebagatelliseerd of verzwegen.

«Regionaliteit» alleen maakt een product noch gezond, noch ethisch, noch ecologisch zinvol. Wanneer een wild dier met lood wordt beschoten, in een besmette omgeving wordt geveld, slecht gekoeld wordt vervoerd en in de eigen garage wordt versneden, is het resultaat allesbehalve een hoogwaardig levensmiddel. De romantische hobbyjacht-PR botst frontaal met de nuchtere risicoanalyse van de moderne levensmiddelen- en milieugeneeskunde.

Gezondheidsautoriteiten vs. hobbyjager-PR

Terwijl jachtverenigingen wildvlees offensief als «gezond» aanprijzen, schetsen gezondheidsautoriteiten een duidelijk voorzichtiger beeld. ANSES, BfR en andere instellingen benadrukken telkens weer dat wildbraad, vooral van dieren die met loodmunitie zijn neergeschoten, voor bepaalde groepen ongeschikt en voor veelverbruikers problematisch is. Waarschuwingen zijn vooral gericht op zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven, kinderen en mensen die regelmatig wildvlees consumeren. Aangeraden wordt om wildbraad slechts zelden te eten, op loodvrije munitie te letten en een zorgvuldige bereiding te waarborgen.

De discrepantie tussen de voorzichtigheid van de autoriteiten en de reclametaal van de jacht is flagrant. Terwijl officiële instanties tot terughoudendheid manen, verkopen de hobby hunters wildbraad als een medisch waardevol premiumproduct, zonder consumenten transparant op de bekende risico's te wijzen.

Wildbraad is geen gezond uitzonderingsgeval

Steeds meer landen en studies pleiten voor minder vleesconsumptie, en wel om goede redenen. De gezondheidsrisico's van rood en verwerkt vlees zijn goed gedocumenteerd, en wildvlees vormt hierop geen positieve uitzondering. Integendeel: door loodmunitie, zoönosen, hygiënegebreken en milieugiffen komen er bijkomende risico's bij, die bij veel industrieel gecontroleerde producten in deze vorm helemaal niet toegestaan zouden zijn. Wie wildbraad als «bio», «gezond» of «natuurlijk» op de markt brengt, negeert de voorzienbare gevolgen voor mens, dier en milieu.

In plaats van de PR van de hobby hunting te geloven, zouden consumenten zich moeten richten naar onafhankelijke gezondheidsautoriteiten en wetenschappelijke studies en hun vleesconsumptie in zijn geheel duidelijk moeten verminderen.

Voor verdere informatie en bronvermeldingen zijn vooral de dossiers en artikelen op wildbeimwild.com over wildvlees, lood, jachtmythen en bio-beweringen geschikt.

Meerwaarde:

• Wildvlees: Natuurlijk, gezond – of gevaarlijk?
• Wildvlees van de hobby hunter? – Aas op het bord!
• Volgens studies bestaan er gezondheidsrisico's in de context van de consumptie van wildvlees
• Voeding: De geciviliseerde smaak
• Wildvlees van de jager is aas
• Wildvlees kan niet BIO zijn
• Vlees van in het wild levende dieren is geen bio-wild
• Dementie: Hoe schadelijk is wildbraad?
• Wildbraad maakt ziek
• Loodresten in wildvleesproducten
• Wildvlees: Risico's, lood en jachtmythen
• Let op: Waarschuwing voor wildvlees van de hobby hunter
• Jagers liegen ook bij de verkoop van vlees