Zwitserland: statistiek van dodelijke jachtongevallen

De recreatieve jacht is geen onschuldige natuurervaring, maar een bewuste omgang met dodelijke wapens in een dichtbevolkt landschap.

Sinds het begin van de BFU-statistiek in 2000 zijn tot 2019 meer dan 75 mensen omgekomen bij jachtongevallen. Reken je het om, dan gebeurt er elke 29 uur een jachtongeval en komt ongeveer om de drieënhalve maand een mens om het leven.

Gemiddeld over meerdere jaren gaan in Zwitserland ongeveer vier recreatieve jagers tijdens hun hobby naar de eeuwige jachtvelden. Vanaf ongeveer de leeftijd van 45 jaar stijgt het aantal ongelukken duidelijk. Vooral de leeftijdsgroep van oudere mannen is getroffen, precies die groep die met geweer en scherpe munitie door het bos trekt.

Wat officiële ongevallenstatistieken eigenlijk registreren

De beschikbare cijfers zijn vooral afkomstig uit twee bronnen: de BFU-statistiek over niet-beroepsongevallen en speciale analyses van de UVG-gegevens van de ongevallenverzekeraars. Beide hebben één ding gemeen: ze geven slechts een deel van de realiteit weer.

Een analyse van de UVG-gegevens voor de jaren 2006 tot 2015 laat zien dat er bij de activiteit recreatieve jacht jaarlijks ongeveer 300 erkende ongevallen zijn. In deze periode werden gemiddeld ongeveer 2 sterfgevallen per jaar en ongeveer 2 nieuwe arbeidsongeschiktheidsuitkeringen per jaar geregistreerd. Slechts een klein deel van de dodelijke en zware ongevallen is te herleiden tot schoten. Veel vaker gaat het om vallen en stortpartijen in onbegaanbaar terrein, veroorzaakt door hectische jachtsituaties, duisternis, slecht zicht en tijdsdruk.

Recentere analyses van de UVG-gegevens voor 2016 tot 2020 bevestigen dit beeld: bij de activiteit jacht worden gemiddeld ongeveer 300 ongevallen per jaar erkend, met ongeveer één sterfgeval, twee arbeidsongeschiktheidsuitkeringen en jaarlijkse kosten van ongeveer 3,6 miljoen Zwitserse frank. De meeste zware ongevallen ontstaan door vallen en stortpartijen buiten in het jachtgebied.

Doorslaggevend is wat deze statistieken niet vastleggen: de UVG-statistiek (ongevallenverzekering) heeft alleen betrekking op verplicht verzekerde werkenden. Kinderen, studenten, huisvrouwen en huismannen, zelfstandigen en vooral de grote groep gepensioneerde recreatieve jagers ontbreken volledig. Juist zij vormen echter een aanzienlijk deel van de personen die met jachtwapens omgaan. Het werkelijke aantal jachtongevallen en dodelijke slachtoffers ligt daarom aanzienlijk hoger dan de officiële UVG-cijfers.

Dark number en gevaar voor derden

De cijfers van het BFU (Bureau voor Preventie van Ongevallen) hebben betrekking op klassieke jachtongevallen. Misdrijven met jachtwapens, huiselijke drama's, bedreigingen met vuurwapens, zelfdodingen, maar ook veel bijna-ongevallen komen daarin niet voor.

Nog problematischer: het gevaar dat onbetrokken derden lopen door toedoen van recreatieve jagers is uit de gegevens van de ongevallenverzekeraars nauwelijks af te leiden. Toch berichten media- en dierenwelzijnsorganisaties al jaren keer op keer over gevallen waarbij wandelaars, buren of andere recreatieve jagers werden geraakt.

Een recent voorbeeld is het dodelijke jachtongeval in Oulens-sous-Échallens in het kanton Vaud. Eind november 2024 werd daar een 64-jarige recreatieve jager gedood door het schot van een collega, toen een groep recreatieve jagers probeerde een groep wilde zwijnen uit een struikgewas te verjagen. Het openbaar ministerie doet onderzoek naar een sterfgeval dat plaatsvond tijdens een vrijetijdsbesteding met vuurwapens.

Dergelijke gebeurtenissen zijn geen betreurenswaardig toeval, maar zitten ingebakken in het systeem. Waar met kogels en hagel wordt geschoten in bossen, velden en in de buurt van paden, komen onvermijdelijk ook mensen en huisdieren in de vuurlinie terecht. De recreatieve jacht verlegt het risico naar iedereen die het bos gewoon als recreatiegebied wil gebruiken.

Jacht als hobby met hoge maatschappelijke kosten

Jachtwapens zijn niet alleen in het bos gevaarlijk. Steeds weer worden ze ingezet bij huiselijke conflicten, bedreigingen of zelfdodingen. Elk wapen dat in de kast van een recreatieve jager ligt opgeslagen, is potentieel onderdeel van een latere tragedie. Dierenbescherming en criminologie wijzen er al jaren op dat vuurwapens in particulier bezit het risico op dodelijke escalaties in de sociale omgeving aanzienlijk verhogen.

Daarbij komen de financiële gevolgen. Alleen al de jachtongevallen die bij de ongevallenverzekeraars zijn afgehandeld, veroorzaken volgens UVG-analyses gemiddeld meerdere miljoenen Franken per jaar. Deze kosten worden uiteindelijk gedragen door de gemeenschap, terwijl het bij de recreatieve jacht in meerderheid om de hobby van een kleine minderheid gaat.

Recreatieve jagers als risicogroep

In het kanton Graubünden vinden bijzonder veel ongevallen plaats tijdens de recreatieve jacht, gevolgd door jachtongevallen in het buitenland. Daarna volgen de kantons Tessin, Aargau, Wallis, St. Gallen en Bern. Alle personen die sinds het jaar 2000 tijdens de jacht dodelijk zijn verongelukt en in het BFU-register staan vermeld, woonden in Zwitserland.

De statistiek laat daarmee duidelijk zien: de recreatieve jacht is geen folkloristisch overblijfsel, maar een reëel veiligheidsrisico dat vooral van een bepaalde risicogroep uitgaat. In de praktijk zijn het voornamelijk oudere mannen die met jachtwapens rondtrekken, vaak in lastig terrein en in situaties waarin stress, groepsdruk en adrenaline een rol spelen. Fouten hebben dan dodelijke gevolgen.

Jachtwapens leiden tot misbruik in ons sociale leven. Steeds opnieuw komen vuurwapensuïcides, dreigementen en dodelijke tragedies voor. Jaar na jaar worden mensen gedood en gewond door recreatieve jagers en jachtwapens, soms zo ernstig dat ze in een rolstoel terechtkomen of ledematen moeten worden geamputeerd. – IG Wild beim Wild

Genf Jagdverbot

Wildbeheerders in plaats van recreatieve jagers

Sinds het jaar 2000 zijn in Zwitserland tientallen mensen omgekomen in de context van de recreatieve jacht, daarbij komen honderden zwaargewonden en een onbekend dark number aan bijna-ongelukken en delicten met jachtwapens. Tegelijkertijd bestaat tot op vandaag geen volledige, centraal bijgehouden statistiek over alle sterfgevallen en verwondingen die direct of indirect met de recreatieve jacht samenhangen.

Een modern, ethisch wildbeheer heeft geen recreatieve jagers nodig die in hun vrije tijd met dodelijke wapens rondtrekken. Professionele, streng gecontroleerde wildbeheerders zouden veiligheidsrisico's kunnen verminderen en tegelijk de bescherming van mensen en wilde dieren kunnen verbeteren.

Zolang de recreatieve jacht in haar huidige vorm doorgaat, blijft de sobere balans staan: het zijn niet wolven of andere wilde dieren die een veiligheidsprobleem vormen, maar een kleine risicogroep van bewapende recreatieve jagers.

Volgens IG Wild beim Wild zijn er voor hobby jagers jaarlijkse medisch-psychologische geschiktheidskeuringen naar Nederlands voorbeeld nodig, alsook een bindende leeftijdsgrens. De grootste leeftijdsgroep onder recreatieve jagers is tegenwoordig 65+. In deze groep nemen leeftijdsgebonden beperkingen zoals afnemend gezichtsvermogen, vertraagde reactietijden, concentratiezwakte en cognitieve tekorten statistisch duidelijk toe. Tegelijkertijd tonen ongevalanalyses aan dat het aantal ernstige jachtongevallen met gewonden en doden vanaf de middelbare leeftijd significant stijgt.

De regelmatige berichten over jachtongevallen, dodelijke fouten en misbruik van jachtwapens tonen een structureel probleem aan. Het privébezit en gebruik van dodelijke vuurwapens voor vrijetijdsdoeleinden onttrekt zich grotendeels aan continue controle. Vanuit het perspectief van IG Wild beim Wild is dit niet langer verantwoord. Een praktijk die berust op vrijwillig doden en tegelijk aanzienlijke risico's voor mens en dier met zich meebrengt, verliest haar maatschappelijke legitimiteit.

Hobby Jacht berust bovendien op speciesisme. Speciesisme beschrijft de systematische minachting van niet-menselijke dieren enkel op basis van hun soort. Het is vergelijkbaar met racisme of seksisme en is noch cultureel noch ethisch te rechtvaardigen. Traditie vervangt geen morele toetsing.

Juist op het gebied van recreatieve jacht is kritische toetsing onmisbaar. Nauwelijks een ander terrein wordt zo sterk gekenmerkt door verhullende verhalen, halve waarheden en gerichte desinformatie. Waar geweld genormaliseerd wordt, dienen narratieven vaak ter rechtvaardiging. Transparantie, controleerbare feiten en een open maatschappelijk debat zijn daarom onmisbaar.