Zaak Grupp: Wie controleert hobbyjagers werkelijk psychisch?

Wolfgang Grupp, 84-jarige voormalige patron van het textielbedrijf Trigema, had medio 2025 een zelfmoordpoging openbaar gemaakt en in een brief aan voormalige medewerkers gesproken over een zware ouderdomsdepressie.

Pas ongeveer een jaar later deelde hij het Duitse persbureau mee dat zijn tot dan toe «om veiligheidsredenen» bewaarde revolver niet meer binnen zijn bereik was en dat zijn zoon het wapen achter slot en grendel hield. Ook de jachtakte was weg.

Het persoonlijke verhaal behoort aan Grupp. De jachtpolitieke bevinding staat echter los van het individuele geval: wie in Duitsland eenmaal een jachtakte en een wapenbezitskaart heeft gekregen, behoudt deze doorgaans tientallen jaren, zonder dat de psychische geschiktheid systematisch en regelmatig wordt gecontroleerd. Een wapenrechtelijke beoordeling vindt pas plaats wanneer autoriteiten concrete twijfels hebben over de betrouwbaarheid, vaak pas na in dossiers gedocumenteerde incidenten. Het initiatief gaat in het huidige geval uit van de zoon, niet van de staat.

Zwitserse realiteit: 30’000 gewapende particulieren, nauwelijks controle

In Zwitserland dragen ongeveer 30.000 legaal bewapende hobbyjagers en hobbyjaagsters regelmatig vuurwapens de natuur in en doden jaarlijks meer dan 120.000 wilde dieren. Voor de jachtbevoegdheid eisen de kantons een theoretisch en praktisch examen, met de nadruk op wildkennis, wapenhantering en kantonaal jachtrecht. Een «lichamelijke en psychische geschiktheid» wordt in de opleidingsliteratuur genoemd, maar wordt in de praktijk nauwelijks gestandaardiseerd getoetst, noch uitgebreid bij aanvang, noch tijdens de lopende uitoefening.

Concreet betekent dit: wie op zijn 25e het jachtdiploma haalt, kan op zijn 75e nog steeds op de hoogjacht zijn, zonder dat ooit een psychologisch rapport werd verlangd. Ouderdomsdepressies, beginnende dementie, gezichtsverlies, verslavingsziekten of acute levenscrises hoeven de autoriteiten niet actief op te sporen; ze zijn afhankelijk van signalen van familieleden, artsen of de hobbyjagers zelf. Deze leemte in het jachtrecht is niet per ongeluk ontstaan, ze weerspiegelt het politieke gewicht van de hobbyjachtlobby.

Internationale vergelijking: Nederland toont de dimensie

Nederland heeft in 2019 de «E-Screener» ingevoerd, een verplichte psychologische test voor alle wapenbezitters, in gang gezet door een schietpartij waarbij volgens de Hoge Raad de wapenvergunning vanwege bestaande psychische problemen nooit had mogen worden verleend. Het resultaat: ongeveer een op de vijf hobbyjagers zakte, in de provincie Limburg zelfs een op de vier. De Nederlandse jagersvereniging eiste daarop onmiddellijk de afschaffing van de test en raadde haar leden aan de afspraak bewust uit te stellen. De procedure werd later om methodische redenen vervangen, maar de kernvraag blijft: een aanzienlijk deel van de actief jagende particulieren voldoet niet aan psychologische minimumnormen.

In Oostenrijk eist Tierschutz Austria na meerdere dodingsdelicten met betrokkenheid van hobbyjagers strengere regels, in het bijzonder terugkerende psychologische geschiktheidstoetsen. Zwitserland kent tot nu toe noch een E-Screener noch een vergelijkbare terugkerende geschiktheidstoets. De hobbyjachtverenigingen argumenteren met «eigen verantwoordelijkheid», een redenering die in de zaak Grupp empirisch geen stand houdt: het wapen werd pas na een zelfmoordpoging en op initiatief van de familie verwijderd, niet door een controle van de staat.

Het Geneefse model: professionals in plaats van particuliere bewapening

Het kanton Genève heeft de hobbyjacht al in 1974 volledig afgeschaft. Sindsdien nemen vakkundig opgeleide wildhoeders in kantonale dienst alle taken van de wildregulering over. Deze personen zijn als staatsambtenaren onderworpen aan de gebruikelijke verplichtingen inzake geschiktheid, opleiding en bijscholing, inclusief medische en psychologische keuringen, zoals die voor overheidsfuncties met wapengebruik zijn voorzien. Waar ingrepen nodig zijn, gebeuren deze planmatig, gedocumenteerd en onder duidelijke verantwoordelijkheid.

Het Genève-model is het enige systeem in Zwitserland dat de vraag «Wie controleert regelmatig de geschiktheid van de bewapenden?» structureel beantwoordt. Een overdracht naar andere kantons is volgens artikel 3 lid 1 van de federale wet op de jacht (JSG) te allen tijde mogelijk, aangezien de organisatie van de jachtbedrijfsvoering uitdrukkelijk een aangelegenheid van de kantons is. Patentjacht, revierjacht en staats- respectievelijk regiejacht zijn naar federaal recht gelijkwaardig.

De onbeantwoorde vraag

De zaak Grupp wordt in Duitse media als een persoonlijk verhaal verteld. Vanuit jachtpolitiek oogpunt is het een leerstuk over een systeem waarin vuurwapens en jachtvergunningen decennialang in privéhanden blijven, zonder dat staat of verenigingen de psychische geschiktheid van de dragers actief controleren. Dat een zoon het wapen van zijn vader moet wegsluiten, is menselijk begrijpelijk. Als veiligheidsarchitectuur van een rechtsstaat is het te weinig.

Nederland: psychotest ontmaskert ongeschikte hobbyjagers | Tierschutz Austria eist strengere regels in het wapenrecht | Wat internationale psychologiestudies over hobbyjagers zeggen | Dossier Jachtverbod Zwitserland

Hulp in crisissituaties

Wie zelf met belastende gedachten kampt of zich zorgen maakt om een naaste, vindt in Zwitserland de klok rond anonieme en gratis hulp bij de Dargebotene Hand op het telefoonnummer 143 en bij Pro Juventute (voor kinderen en jongeren) op 147. In Duitsland is de Telefonseelsorge bereikbaar op 0800 / 111 0 111, in Oostenrijk op 142.