Berns speciale jacht op edelherten: van noodgeval tot permanente oplossing

Van 24 november tot uiterlijk 6 december 2025 loopt de bijzondere jacht op edelherten.

Ze is geen noodinstrument meer, maar een vast ingepland onderdeel van het edelhertenbeheer.

De regels zijn duidelijk: mag deelnemen wie in hetzelfde jachtjaar een hertenvergunning heeft aangeschaft en zich tijdig heeft aangemeld. In de wildgebieden waar de jachtplanningsdoelen niet zijn behaald, gelden extra vrijstellingen. De focus ligt op vrouwelijke dieren en jonge dieren, precies degenen die bepalend zijn voor de populatieontwikkeling.

De cijfers van de afgelopen jaren tonen aan hoezeer deze bijzondere jachten de norm zijn geworden. In 2023 werden in het kanton Bern meer dan 1'000 edelherten geschoten. Een derde van de populatie, zoals de autoriteiten tevreden meldden. Onder de 1'047 dieren waren 133 hertenkoeien en jonge dieren alleen al uit de bijzondere jacht. Daarbij kwamen nog afschotten door de wildbeheerders.

Officieel heet dat "reguleringsopdracht vervuld". Vanuit het perspectief van dierenwelzijn is het een jachtregime dat stap voor stap de drempel verlaagt hoe diep er in populaties van wilde dieren wordt ingegrepen en in welke seizoenen dat nog als aanvaardbaar geldt.

Berns Wald-Wild-Strategie: Freipass für Hobby-Jäger

Wald Wild Lebensraum 2040 – strategie of voorwendsel?

De politieke overkoepeling van deze intensieve jacht is de Bernse strategie "Wald Wild Lebensraum 2040". Deze belooft het naar verluidt verstoorde evenwicht tussen bos en wild weer in balans te brengen.

Bij nadere lezing wordt duidelijk:

• De jachtplanning wordt zo omgebouwd dat meer afschotten, met name van vrouwelijke dieren bij ree, gems en hert, expliciet als doel worden vastgelegd.
• Boseigenaren zouden financieel ondersteund moeten worden wanneer zij inzetten op natuurlijke verjonging.
• Tegelijkertijd worden maatregelen tegen wildschade uitgebreid.

In de publieke communicatie klinkt dat als modern bosbeleid. Maar de kern blijft: meer kogels, geen beter concept. Want centrale vragen worden handig buiten beeld gehouden:

• Wat richten bosbouw, recreatieve jacht, toerisme, pistenaanleg en ontsluitingen aan in de leefgebieden?
• In hoeverre verschuift voortdurende jachtdruk de dieren zodanig dat ze zich concentreren in enkele resterende toevluchtsoorden, waar bosverjonging zichtbaar kan lijden?
• Welke rol zouden roofdieren zoals de wolf en de lynx kunnen spelen in een serieus bedoelde ecosysteembenadering?

In plaats van dergelijke systemische vragen staat opnieuw het beeld van ‘te veel wild’ centraal, dat naar beneden moet worden gereguleerd.

Stress, schoten, sociale breuken

Vanuit dierenwelzijnsperspectief is vooral problematisch hoe de speciale jacht georganiseerd is. In de late herfst, wanneer herten en reeën eigenlijk energie zouden moeten sparen, worden ze opnieuw geconfronteerd met drijvers, honden en schoten.

Uit de wildbiologie is bekend:

• Drijf- en drukjachten veroorzaken enorme stress, een hoog verwondingsrisico en vlucht over grote afstanden, met bijbehorend energieverlies.
• Bij het afschieten van moederdieren kunnen kalveren en jongen achterblijven, die soms alsnog worden geschoten, maar vaak verzwakt de winter ingaan.
• Ingrepen in de leeftijds- en geslachtsstructuur verstoren het sociale weefsel van een populatie, wat op lange termijn ook invloed heeft op gedrag en ruimtelijke verspreiding.

De Berner speciale jacht grijpt hier bijzonder diep in: doelcategorie is kaalwild, vaak in steil berggebied, bij sneeuw, slecht zicht en dienovereenkomstig hoog risico op verkeerd geraakte schoten.

De jachtautoriteiten wijzen op opleiding, examens en statistisch aanvaardbare naschot-percentages. Vanuit dierethisch oogpunt blijft de vraag of een hobby überhaupt het recht zou moeten hebben om zo diep in het leven van vrij levende dieren in te grijpen.

Blik op Wallis: speciale jacht via de achterdeur

De vergelijking met het kanton Wallis laat zien: de basislogica is vergelijkbaar, alleen de verpakking verschilt.

Ook in Wallis worden hoge afschotdoelen vastgesteld. In 2025 werden tijdens de hogejacht 1.415 herten geschoten, gepland waren er 1.650.

De juridische grondslag formuleert het duidelijk:

Als de reguliere jacht het geplande afschot niet bereikt, is de wildbeheerdienst belast met het uitvoeren van de noodzakelijke aanvullende afschoten van het hert.

In plaats van recreatieve jagers met een bijzondere jacht zoals in Bern, komen in Wallis dus wildbeheerders in actie wanneer het plan niet is gehaald. In het verleden werden in mediaberichten daarover "tirs complémentaires" en "chasse spéciale" aangekondigd, zodra de hoogseizoenjacht te weinig herten opleverde.

Voor 2025 is zo'n aanvullende bijzondere jacht op herten voor recreatieve jagers niet gepland.

Vanuit een jachtkritisch oogpunt is het probleem daarmee niet opgelost, maar alleen verschoven:

• De politieke druk op "populatiereductie" blijft bestaan.
• In plaats van een jachtbeleid ter discussie te stellen dat het bos vooral met kogels wil beschermen, schuift men de verantwoordelijkheid af op de wildbeheerders van de overheid.
• Wilde dieren blijven objecten van een afschotquotum, geen zelfstandige medebewoners van een ecosysteem.

Meer visie betekent: leefgebieden, roofdieren, rust

Wat zou een alternatief zijn voor steeds nieuwe jachtoffensieven zoals de Berner bijzondere jacht of de Walliser "tirs complémentaires"?

Vanuit een hedendaagse visie op wildbescherming zouden minstens vier stappen nodig zijn:

1. Leefgebied eerst
   Bosomvorming, structuurdiversiteit, minder ontsluiting, rustgebieden. Wildschade ontstaat vaak doordat dieren op weinige, verstoorde restgebieden worden samengedreven.
2. Roofdieren serieus nemen
   Wolf en lynx zouden een deel van de regulering op zich kunnen nemen, als ze niet voortdurend politiek verzwakt zouden worden. In Wallis bijvoorbeeld wordt parallel een "proactieve wolvenregulering" toegepast, in plaats van te analyseren hoe roofdieren ondersteund kunnen worden.
3. Wildbeheerders in plaats van recreatieve jagers
   Waar ingrepen nodig zijn, zouden gerichte ingrepen door professioneel personeel onder duidelijke dierenwelzijnsnormen de risicovolle massa-evenementen van de recreatieve jacht kunnen vervangen.
4. Transparantie over doelen en gevolgen
   Openbare gegevens over afschotplannen, bostoestand, verstoringen door toerisme en recreatieve jacht, en de rol van de landbouw. Zolang bosschade reflexmatig wordt toegeschreven aan "te veel wild", blijft elk debat scheef.

Verdere artikelen

• Wolven onder voortdurend vuur: hoe het Zwitserse jachtbeleid wetenschap en ethiek negeert
• Beschermingsbos: recreatieve jacht creëert problemen die zij beweert op te lossen
• De wolf is niet het probleem – hij is de oplossing
• Bosomvorming: wegen naar veerkrachtige gemengde bossen in het licht van de jacht
• Bosomvorming bij de Lukmanierpas
• Jacht is niet de oplossing voor bosomvorming
• Recreatieve Jagers helpen de bosomvorming niet
• Het conflict tussen bosbouw, jacht en wilde dieren

De Berner bijzondere jacht is geen op zichzelf staande gebeurtenis, maar een symptoom van een jachtbeleid dat in een impasse zit. In plaats van de eigen tegenstrijdigheden te analyseren, verscherpt men de afschotdoelen en verklaart men wilde dieren tot probleemgeval.

Wallis laat zien dat dezelfde logica ook stiller kan worden uitgevoerd, met hoogseizoenjacht plus aanvullende afschoten. Voor de herten maakt dat geen fundamenteel verschil. Doorslaggevend is of een samenleving bereid is om van de vraag "Hoe schieten we er genoeg?" over te gaan naar de vraag:

Hoe creëren we landschappen waarin wilde dieren überhaupt weer plaats hebben – zonder dat elk stuk kaalwild in november tot een planningsfout wordt?