Woede-uitbarsting leidt tot wapeninname – wanneer trekt Zwitserland eindelijk conclusies?

Een hobbyjager uit het Val di Sole in Trentino verliest na een woede-uitbarsting zijn jachtwapenlicentie.

Tegelijkertijd wordt hem het bezit van wapens en munitie verboden. De zaak laat zien waarom ook Zwitserland zijn controles op gewapende hobbyjagers aanzienlijk moet aanscherpen: wie privé dodelijke wapens bezit en deze in het bos, in de bergen en in andere vrij toegankelijke leefgebieden draagt, moet doorlopend worden getoetst op betrouwbaarheid en geschiktheid.

De autoriteiten grepen niet pas in nadat iemand was neergeschoten of gedood. Ze handelden preventief. Precies daarin ligt het belang van deze zaak.

Woede-uitbarsting – dan wapenontzegging

Aanleiding was een incident in april jongstleden bij een wielerevenement. Een weg was om redenen van openbare veiligheid afgesloten. Volgens de reconstructie van de Carabinieri reageerde de hobbyjager met een woede-uitbarsting, verzette hij zich tegen de opgelegde beperkingen en probeerde hij ondanks de afsluiting de weg over te steken.

Na overlegging van het rapport van de Carabinieri gelastte de politiechef van Trente de intrekking van de jachtwapenlicentie. Bovendien werd de man het bezit van wapens en munitie verboden.

De autoriteit beoordeelde daarmee niet louter een verkeers- of ordeningszaak. Zij stelde de beslissende vraag: is een persoon die de controle verliest bij een officiële veiligheidsmaatregel, nog wel geschikt om wapens te bezitten en te dragen?

Met de intrekking van de jachtwapenlicentie en het verbod op het bezit van wapens en munitie ontkende de autoriteit zijn verdere wapenrechtelijke geschiktheid.

Dat is geen «pesterij tegen jagers». Het is een noodzakelijke beschermingsmaatregel. Wie op een tijdelijke wegafsluiting reageert met woede en verzet, geeft de autoriteiten een begrijpelijke aanleiding om de geschiktheid voor het bezit van dodelijke wapens opnieuw te toetsen. Toegang tot jachtwapens is geen grondrecht en geen levenslang privilege.

Dodelijke wapens voor een hobby

Hobbyjagen wordt graag voorgesteld als traditie, natuurbeleving of dienst aan de gemeenschap. In werkelijkheid gaat het om een vrijetijdsbesteding waarbij particulieren toegang krijgen tot dodelijke wapens en wilde dieren mogen achtervolgen, verwonden en doden.

Wie met jachtwapens op pad is, draagt daarom een veel grotere verantwoordelijkheid dan iemand die louter vrijetijdsuitrusting gebruikt. Jachtwapens zijn geen onschuldige sportuitrusting. Ze kunnen mensen, huis- en landbouwdieren en wilde dieren binnen enkele seconden doden of zwaar verwonden.

Een jachtvergunning mag nooit als een blanco cheque worden opgevat. Evenmin volstaat het om ooit eens een examen te hebben behaald. Persoonlijke crises, agressie, geweld, controleverlies, alcohol- of drugsproblemen, gezondheidsveranderingen en afnemende lichamelijke of cognitieve vaardigheden kunnen zich pas jaren later manifesteren. Autoriteiten moeten daarom te allen tijde kunnen ingrijpen – en dat ook daadwerkelijk doen.

De Grootschalige controle bij hobbyjagers in het kanton Schwyz was een stap in de goede richting. Kantonspolitie en wildhoeders controleerden jachtvergunningen, jachttijden, afschotquota, voertuigen en wapenhantering. Verdere onaangekondigde controles zijn gepland. Dat sommige hobbyjagers dit als overdreven ervaren, is geen argument tegen de controle. Wie een dodelijk wapen draagt, moet zich laten controleren op de vraag of hij of zij daartoe gerechtigd is.

De femicide van Faido

Hoe verwoestend de gevolgen van ontoereikend gecontroleerde wapentoegang kunnen zijn, bleek in juli 2026 in Ticino. In Faido werd een 56-jarige vrouw gevonden met een schotwond in het hoofd; zij overleed kort daarna in het ziekenhuis. Als vermoedelijke dader gold haar 59-jarige ex-man, een hobbyjager uit Leontica.

De dag erna vond in Leontica een explosie plaats in een huis van de broer van de vermoedelijke dader. Meerdere hulpverleners raakten gewond, een agent kwam onder puin te liggen. De man kwam om bij de explosie. De politie van Ticino onderzocht of de ontploffing was voorbereid en of schoten waren afgevuurd om politie-eenheden het gebouw in te lokken.

De vermoedelijke dader bezat legaal meerdere wapens. Op het moment van dit onderzoek was nog onduidelijk welk wapen bij de femicide was gebruikt, of er een geluiddemper was gebruikt en welke juridische status eventuele jachtgeschikte wapenonderdelen hadden. Deze vragen zijn onderdeel van het lopende onderzoek en mogen niet worden vooruitgelopen.

Elke hobbyjacht is geweld tegen dieren. Wie een jachtvergunning aanvraagt, vraagt niet louter toegang tot de natuur, maar de staatstoestemming om voelende wezens met wapens te achtervolgen, te verwonden en te doden. De femicide van Faido betreft daarnaast geweld tegen een mens en mag niet worden gerelativeerd. Het toont echter wel welke bijkomende risico's ontstaan wanneer een systeem particuliere hobbyjagers toegang geeft tot meerdere dodelijke wapens en waarschuwingssignalen niet tijdig tot intrekking leiden.

Het artikel «Femicide in Faido, explosie in Leontica: geen op zichzelf staand geval, maar een patroon bij hobbyjagers» belicht het verband tussen wapenbezit, gebrekkige transparantie over vergunningen en de verantwoordelijkheid van de autoriteiten om gevaarlijke situaties tijdig te herkennen.

Geen toeval, maar een controleprobleem

De femicide van Faido staat in de context van meerdere gedocumenteerde incidenten rond hobbyjacht, jachtwapens en jachtuitrusting. IG Wild beim Wild verzamelt en ordent deze gevallen in de categorie «Criminaliteit & Jacht». Daar kan iedereen zelf een beeld vormen van geweld, doodslag, bedreigingen, stroperij, wapenmisbruik, regelovertredingen en andere misstanden.

Deze verzameling is geen officiële criminaliteitsstatistiek. Zij laat daarom geen serieuze percentageberekening toe van het aandeel gewelddadige hobbyjagers. Wel laat zij zien dat jachtautoriteiten en de jachtlobby de gevallen niet simpelweg kunnen afdoen als volledig op zichzelf staande, betekenisloze «incidenten». Terugkerende incidenten met wapens, agressie, stroperij, verkeerde afschoten en aanzienlijke veiligheidsrisico's vragen om een systematisch antwoord.

Ook de veiligheidsbalans van de jacht is ernstig. In het Averstal schoot een hobbyjager een paard dood op een weide, nadat hij het kennelijk had verward met een hert. Zijn jachtvergunning werd ingetrokken. De zaak is beschreven in het artikel «Paard doodgeschoten, twee doden in Ticino: jachtdiensten kunnen hun verantwoordelijkheid niet ontlopen» gedocumenteerd.

In Graubünden registreerden de autoriteiten in 2016 bij 5.512 deelnemers aan de herfstjacht 1.098 boetes en 103 aangiften; 1.013 van de geregistreerde gevallen betroffen verkeerde afschoten. In 2017 werden bij 5.532 deelnemers 1.280 boetes en 104 aangiften geteld, waarvan 1.146 verkeerde afschoten. Deze cijfers betreffen gevallen, niet noodzakelijk afzonderlijke personen. Toch tonen ze een omvang van fouten die niet strookt met het verhaal van een doorgaans veilige en gecontroleerde hobbyjacht.

In 2016 werden in Graubünden bovendien 1.242 zoekacties met bloedhonden geregistreerd, waarvan 59 procent succesvol eindigde. Dat betekent tegelijk dat een groot aantal aangeschoten dieren niet of niet tijdig kon worden gevonden. Bij 516 zoekacties naar aangeschoten herten werd bijna de helft van de dieren niet gevonden.

Jachtdiensten dragen verantwoordelijkheid

Jachtdiensten en wapenautoriteiten kunnen hun verantwoordelijkheid niet afschuiven op de individuele schutter. Zij bepalen wie jachtvergunningen en wapenvergunningen krijgt. Zij stellen jachttijden vast, bepalen afschotplannen en opleidingseisen, houden toezicht op overtredingen en gelasten in ernstige gevallen intrekkingen.

Wanneer verkeerde afschoten, verwonde en niet-gevonden wilde dieren, jachtongevallen of misbruik van wapens bekend worden, mogen de bevoegde autoriteiten niet slechts afzonderlijke gevallen beheren. Zij moeten nagaan of hun vergunnings-, controle- en sanctiepraktijk toereikend is.

Nodig zijn regelmatige, onaangekondigde en onafhankelijke controles in jachtgebieden. Er zijn terugkerende toetsingen van de persoonlijke, lichamelijke en psychische geschiktheid voor het bezit en gebruik van jachtwapens nodig, verplichte veiligheids- en schietbewijzen, evenals snelle interventies bij dreigingen, huiselijk geweld, ernstige conflicten, controleverlies of acute crises.

Eveneens nodig zijn openbaar toegankelijke statistieken over controles, beanstandingen, wapenontnemingen, inbeslagnames, stroperij, foutieve afschoten, naspeuringen, ongevallen en geweldsincidenten. Alleen transparantie stelt het publiek in staat om te toetsen of jachtdiensten hun beschermingsplicht daadwerkelijk nakomen.

Bos en bergen zijn geen jachtclub

Bos, berg en alp zijn geen exclusieve ruimtes voor gewapende hobbyjagers. Ze behoren toe aan de mensen die er wonen, wandelen, fietsen, werken en dieren houden – en vooral aan de wilde dieren die daar hun leefgebied hebben.

Een jachtpatent verleent geen eigendomsrecht op paden, dalen of wildbestanden. Juist Graubünden kent binnen het patentsysteem geen persoonlijke jachtreservaten. Toch gedragen sommige hobbyjagers zich alsof bepaalde landschapsgebieden hun eigendom zijn en alsof andere mensen tijdens het jachtseizoen moeten wijken. Het artikel «Aan wie bos en bergen toebehoren – en wie daar dieren mag doden» plaatst dit aanspraakdenken in perspectief.

De les uit Trente is eenvoudig: autoriteiten mogen niet wachten tot woede in geweld ontaardt en geweld in een tragedie. Wanneer er gegronde twijfels ontstaan over de betrouwbaarheid, moeten jachtwapens en munitie snel buiten bereik worden gebracht.

Zolang particuliere hobbyjacht toegestaan blijft, zijn er aanzienlijk strengere regels, doorlopende geschiktheidstoetsen, doeltreffende controles en volledige transparantie nodig. Op lange termijn is particuliere hobbyjacht niet te rechtvaardigen. Mocht ingrijpen in wildpopulaties werkelijk aantoonbaar nodig zijn, dan moet dit gebeuren door professioneel opgeleide, door de staat gecontroleerde vakmensen – niet door een hobbysysteem dat particulieren wapens en een licentie om te doden verschaft.