22.11.2026, 11:30

Zoeken

Steenbok: steckbrief, horens, geschiedenis en steenbokken in Zwitserland

De alpensteenbok (Capra ibex) is het wapendier van Graubünden en een van de meest verbazingwekkende soortenbeschermingsverhalen van Europa. Begin 19e eeuw was hij in Zwitserland uitgeroeid. De huidige steenbokken van Zwitserland stammen af van 59 jonge dieren die vanaf 1906 uit Italië werden gesmokkeld.

Fiche

  • Familie: Holhoornigen (Bovidae)
  • Grootte bok: schofthoogte 85 tot 92 cm, 75 tot 120 kg
  • Grootte geit: 40 tot 55 kg
  • Hoorns: bij de bok tot 1 m lang en tot 15 kg zwaar, met jaarringen
  • Leefgebied: rotsen en graten tussen 1.600 en 3.200 m
  • Voedsel: grassen, kruiden, korstmossen, in de winter dwergstruiken en bast
  • Nageslacht: draagtijd ongeveer 170 dagen, meestal één jong in juni
  • Levensverwachting: 15 tot 20 jaar

Steenbok of gems?

  • Steenbok: krachtig gebouwd, egaal grijsbruin, bokken met lange, gebogen hoorns met verdikkingen, geiten met korte hoorns.
  • Gems: slanker, zwart-witte gezichtstekening, korte haakhoorns. Meer hierover in het portret Gems.

De smokkelthriller

Bij Gran Paradiso in Noord-Italië overleefden de laatste 100 tot 200 alpensteenbokken, omdat de koning de jacht voor zichzelf had gereserveerd. Vanaf 1906 smokkelden stropers in opdracht van Zwitserse natuurbeschermers jonge dieren over de grens. Tot 1933 kwamen er 59 dieren naar Zwitserland, grootgebracht in het Wildpark Peter und Paul in St. Gallen. Vanaf 1911 werden de eerste gefokte dieren vrijgelaten.

Levenswijze

Steenbokken zijn overdag actief en leven gescheiden naar geslacht: bokken in vrijgezellengroepen, geiten met hun jongen in eigen kuddes. Alleen tijdens de bronst in december en januari komen ze samen. Oude bokken met grote hoorns zijn belangrijk voor de voortplanting en de samenhang van de kuddes. Natuurlijke vijanden zijn de steenarend, die jonge dieren buitmaakt, en de wolf.

Steenbokken in Zwitserland

Volgens de Eidgenössische Jagdstatistik telden de kantons in 2024 21.527 steenbokken; in het hele Alpengebied leven er ongeveer 40.000. Sinds 1875 staat de steenbok onder bescherming, toch worden er elk jaar afschoten vrijgegeven: in 2024 waren dat er 1.238. In Wallis mogen betalende gasten van buiten alleen bokken ouder dan elf jaar schieten, dus precies die met de machtigste hoorns. Meer hierover in het dossier «De steenbok in Zwitserland» en over Trofeejacht.

Wat het onderzoek over de steenbok laat zien

Een analyse van 44’088 hoornmetingen bij 8’355 steenbokken die tussen 1978 en 2013 in Graubünden zijn geschoten, laat zien: bokken met middellange tot langere hoorns werden bij gelijke leeftijd vaker geschoten (Büntgen et al. 2018). De recreatieve jacht selecteert dus gericht op hoorns. De auteurs beschouwen het streng gecontroleerde Bündner systeem tegelijkertijd als voorbeeld van hoe populaties in stand kunnen blijven. Meer hierover op onze studiepagina Jacht in de feitencheck.

Veelgestelde vragen over de steenbok

Hoe oud wordt een steenbok?

De leeftijd is af te lezen aan de jaarringen van de hoorns. Steenbokken worden 15 tot 20 jaar oud.

Hebben vrouwelijke steenbokken hoorns?

Ja, de geiten dragen korte, licht gebogen hoorns. De lange hoorns met knobbels hebben alleen de bokken.

Hoeveel steenbokken leven er in Zwitserland?

In 2024 waren het er volgens de Eidgenössische Jagdstatistik (federale jachtstatistiek) 21’527.

Is de steenbok beschermd?

Ja, sinds 1875. Toch geven de kantons elk jaar nog afschot vrij.

Wie eet de steenbok?

De steenarend vangt kalfjes en jonge steenbokken, de wolf ook volwassen dieren. Anders dan de trofeejacht nemen zij vooral zwakke en zieke dieren.

Wat doet Wild beim Wild voor de steenbokken?

Wij zetten ons in voor het behoud en de onderlinge verbinding van populaties en hun leefgebieden. Natuurlijke corridors maken genetische uitwisseling tussen afzonderlijke populaties mogelijk. Dat doen we door wilde dieren waar mogelijk te beschermen tegen onnodige recreatieve jacht en stroperij.