Sikahert EU-breed invasief: hobbyjacht komt in verzet

De EU merkt het sikahert Europa-breed aan als invasieve soort en gelast tot augustus 2027 de volledige ontmanteling van alle in gehegen gehouden populaties. Getroffen worden duizenden fokbedrijven in meerdere lidstaten, alleen al in Oostenrijk zo'n 250, en uitgerekend de hobbyjachtverenigingen komen in verzet tegen de soortenbeschermingsmaatregel.

Wat de EU-verordening voorziet

De grondslag is Verordening (EU) nr. 1143/2014 betreffende de preventie en beheersing van de introductie en verspreiding van invasieve uitheemse soorten, aangevuld met de bijbehorende uitvoeringsverordening met de zogenoemde Unielijst. Het sikahert werd nieuw op deze lijst geplaatst, omdat het zich met inheems edelhert kruist en hybride populaties kan vormen. De regeling geldt Unie-breed: het houden, fokken, vervoeren en invoeren van de soort wordt voortaan verboden. Reeds vanaf augustus 2026 moeten mannelijke en vrouwelijke dieren gescheiden worden gehouden om verdere voortplanting te voorkomen. Tot de zomer van 2027 moeten alle populaties in de hele EU-ruimte volledig worden ontmanteld, ook al hebben de tot dusver beschikbare concrete cijfers en reacties vooral betrekking op Oostenrijk. Een schadeloosstelling van de bedrijven is in de verordening niet voorzien.

In Oostenrijk zijn naar schatting zo'n 7’000 dieren en meer dan 250 bedrijven getroffen; een officiële EU-totaalstatistiek voor alle lidstaten is tot dusver niet beschikbaar. Betrouwbare cijfers voor andere EU-staten met sikafokbedrijven zijn in de geraadpleegde bronnen tot nog toe niet beschikbaar.

Geen directe relevantie voor Zwitserland, maar gedocumenteerde populaties

Zwitserland is geen EU-lid en daarom niet gebonden aan Verordening (EU) nr. 1143/2014. Voor invasieve uitheemse soorten gelden hier te lande de jachtverordening (JSV) alsmede kantonale uitvoeringsbevoegdheden; een Unie-brede verplichting tot volledige ontmanteling van populaties zoals in de EU bestaat niet.

Dat betekent echter niet dat Zwitserland door de thematiek onberoerd blijft. Zoals een rapport van het kanton Zürich gedocumenteerd, bestaan er in het grensgebied met Duitsland permanente sikahertenpopulaties in de kantons Zürich en Schaffhausen. Deze gaan onder meer terug op dieren die uit particuliere gehegen zijn ontsnapt. Dit toont aan: het houden in omheinde gehegen biedt geen betrouwbare garantie tegen de verspreiding van een als invasief geclassificeerde soort in in het wild levende populaties, ook niet buiten de EU.

Hobbyjacht-verenigingen positioneren zich tegen het natuurbeschermingsrecht

Opvallend is wie zich hier tegen een EU-maatregel ter bescherming van de biodiversiteit keert: in de eerste plaats Jagd Österreich en de Österreichische Wildtierstiftung. In Oostenrijk scharen de president van Jagd Österreich, Anton Larcher, en de president van de Österreichische Wildtierstiftung, Max Mayr Melnhof, zich demonstratief aan de zijde van de gehouden-wild-houders. Larcher kondigde aan uitzonderingsaanvragen van betrokken bedrijven te steunen, mits de dieren met oormerken worden gekenmerkt.

Deze positionering past bij een terugkerend patroon: zodra economische belangen van de hobbyjagers en aanverwante fok- en vermarktingsbedrijven worden geraakt, wordt het anders zo gekoesterde verhaal over de «verantwoorde populatieregulering» plotseling tegen de soortbescherming zelf gericht. Het vlees van het sikahert wordt door de fokbedrijven als delicatesse op de markt gebracht, met een dienovereenkomstig hoog economisch belang bij het voortbestaan van de populaties. De vereniging van sikafokkers begroot de dreigende schade alleen al in Oostenrijk op ongeveer 16 miljoen frank.

Dubbele standaard: bij de wasbeer geldt het tegenovergestelde

Hoe tegenstrijdig de houding van de hobbyjagers tegenover invasieve soorten is, blijkt uit de vergelijking met de wasbeer. Ook hij staat op de EU-Unielijst van invasieve soorten, maar hier eist dezelfde lobby die zich bij het sikahert voor het behoud van de populatie sterk maakt, een zo intensief mogelijke bejaging. Alleen al in Duitsland werden in het jachtjaar 2024/2025 volgens de Duitse Jachtvereniging 282’499 wasberen gedood, met een van jaar tot jaar stijgende tendens. Betrouwbare cijfers over de daadwerkelijke economische schade door de wasbeer kan Duitsland daarbij niet overleggen.

Wetenschappelijke onderzoeken relativeren bovendien de door jachtverenigingen verspreide gevaarlijkheid van de soort. Een meerjarig onderzoek van dr. Berit Michler toonde aan dat wasberen vooral regenwormen, slakken en vruchten eten en dat bedreigde soorten nauwelijks tot hun prooispectrum behoren. Bovendien tonen populatie-ecologische studies aan dat een hoge jachtdruk bij de wasbeer tot een hogere voortplantingssnelheid leidt, waardoor verliezen door de bejaging worden gecompenseerd of zelfs overgecompenseerd.

Het verschil met het sikahert ligt voor de hand: bij de wasbeer dient de indeling als invasieve soort de hobbyjagers als rechtvaardiging voor een praktisch onbeperkte hobbyjacht zonder aangetoond nut voor de soortenbescherming. Bij het sikahert, dat als commercieel vermarktbaar boerderijwild economisch interessant is, wordt diezelfde indeling opeens als «wereldvreemd» en «overdreven» bekritiseerd. Doorslaggevend is klaarblijkelijk niet de daadwerkelijke ecologische bedreiging, maar de vraag wiens economische belangen telkens in het geding zijn.

Wetenschappelijke grondslag van het EU-besluit

De EU motiveert de indeling met het risico van hybridisatie tussen het sikahert en het edelhert, die kan leiden tot een genetische vermenging en op de lange termijn tot de verdringing van zuivere edelhertpopulaties. Dit fenomeen is gedocumenteerd in meerdere Europese landen waar zich vrijlevende sikapopulaties hebben gevestigd. Critici wijzen er weliswaar op dat in Oostenrijk tot nog toe geen gedocumenteerde gevallen van verdringing van het edelhert bekend zijn. Dat verandert echter niets aan het feit dat de EU-verordening het voorzorgsbeginsel van het Europese soortenbeschermingsrecht volgt en preventief ingrijpt, voordat uit ontsnappingen uit gehegen een onomkeerbare vermenging van de wildpopulaties ontstaat, zoals die elders, bijvoorbeeld in het grensgebied met Zwitserland, al is opgetreden.