schietwapendodingen in Zwitserland

Het onderzoek toont dat de daders bijna uitsluitend mannen zijn, voor het grootste deel Zwitsers ouder dan 60 jaar.

Vooral Zwitserse vrouwen uit dezelfde leeftijdsgroep lopen risico.Daarnaast blijkt uit de studie, dat informatie over de legaliteit en de herkomst van de vuurwapens vaak ontbreekt.

Vuurwapens spelen een belangrijke rol bij doodslagdelicten in Zwitserland. Hoewel het gebruik van vuurwapens bij doodslagdelicten de afgelopen drie decennia in het algemeen is afgenomen, was die afname binnen de huiselijke sfeer aanzienlijk geringer. De studie, uitgevoerd in opdracht van het EBG, analyseert de achtergronden van deze doodslagdelicten met vuurwapens in Zwitserland.

De studie is een vervolgmaatregel op het postulaat 19.3618 Graf Maya «Stop de doodslagdelicten tegen vrouwen binnen de huiselijke sfeer. Verslag over oorzakenonderzoek en maatregelenpakket tegen femicide in Zwitserland». De Bondsraad had het EBG onder andere de opdracht gegeven om de herkomst en de verwerving van vuurwapens bij doodslagdelicten te onderzoeken. De studie werd uitgevoerd door de Universiteit van St. Gallen en dient als basis om bestaande beschermingsmaatregelen te evalueren en het misbruik van vuurwapens verder terug te dringen.

Sociodemografische kenmerken van daders en slachtoffers

Bij schietpartijen met een vuurwapen in de huiselijke sfeer gaat het bijna uitsluitend om mannelijke daders (van de 41 daders tussen 2015 en 2022 was er één vrouw). Personen boven de 60 jaar zijn duidelijk oververtegenwoordigd, waardoor de gemiddelde leeftijd aanzienlijk hoger ligt dan bij huiselijke moorddelicten zonder vuurwapens of bij vuurwapenmoorden buiten de huiselijke sfeer. Verder valt op dat het aandeel daders met de Zwitserse nationaliteit bij huiselijke vuurwapenmoorden twee keer zo hoog is als bij huiselijke moorden zonder vuurwapen. De studie ziet als mogelijke verklaring dat Zwitserse mannen door de militaire dienst vaker een vuurwapen bezitten dan mannen zonder de Zwitserse nationaliteit.

Het legale wapenbezit is sterker verspreid door een uitgesproken jachtonwaardige cultuur. Steeds opnieuw worden in Zwitserland bendes van recreatieve jagers aangeklaagd voor illegaal wapenbezit en -handel. Volgens talloze gevallen en studies bestaat er een verband tussen geweld tegen dieren en geweld tegen mensen. Meer over de Psychologie van hobbyjagen en over Criminaliteit rond de recreatieve jacht.

Welke wapens daadwerkelijk werden gebruikt bij dodingen in de huiselijke sfeer, kan echter niet definitief worden vastgesteld. De studie wijst in dit verband op hiaten: informatie over de legaliteit en herkomst van de vuurwapens ontbrak vaak in gevallen van huiselijke moorddelicten, ondanks dat deze gegevens cruciaal zouden zijn voor een betere risicoanalyse.

Een belangrijk kenmerk van vuurwapenmoorden in de huiselijke sfeer is het hoge aandeel gevallen waarbij de dader zichzelf na de daad om het leven brengt (zogenoemde homicide-suïcides): tussen 2015 en 2022 betrof dit 61 procent van alle moorddelicten met vuurwapens, waarbij alle daders man waren.

De analyse toont verder dat de slachtoffers van huiselijke vuurwapenmoorden merendeels vrouwen zijn. De slachtoffers zijn eveneens gemiddeld ouder dan bij huiselijke moorddelicten zonder vuurwapens of bij vuurwapenmoorden buiten de huiselijke sfeer, en hebben vaker de Zwitserse nationaliteit dan bij huiselijke moorddelicten zonder vuurwapen.

Aanbevelingen en volgende stappen

De studie beveelt onder andere versterkte preventiemaatregelen voor oudere personen aan en benadrukt het belang van een nauwe samenwerking tussen de autoriteiten en verschillende actoren, alsook hun bewustwording. Aangesproken worden onder andere de directe omgeving, ziekenhuizen en zorginstellingen. Verder wordt aanbevolen dat de wetshandhavingsinstanties de registratie en documentatie van wapenrelevante informatie sterker in de focus plaatsen, om zo een betere basis te krijgen voor de analyse van risicofactoren en preventiemaatregelen. Daarnaast moet in gevallen van waarschuwingssignalen de inbeslagname van een vuurwapen volgens artikel 31 van de Wapenwet door de autoriteiten consequent worden overwogen. Het EBG zal de studieresultaten integreren in de lopende werkzaamheden ter preventie van gendergerelateerd geweld en de samenwerking met kantonnale en interkantonnale autoriteiten verder versterken.

Meer hierover in het dossier: Psychologie van de jacht

Volgens IG Wild beim Wild zijn er voor hobby jagers jaarlijkse medisch-psychologische geschiktheidskeuringen naar Nederlands voorbeeld nodig, alsook een bindende leeftijdsgrens. De grootste leeftijdsgroep onder recreatieve jagers is tegenwoordig 65+. In deze groep nemen leeftijdsgebonden beperkingen zoals afnemend gezichtsvermogen, vertraagde reactietijden, concentratiezwakte en cognitieve tekorten statistisch duidelijk toe. Tegelijkertijd tonen ongevalanalyses aan dat het aantal ernstige jachtongevallen met gewonden en doden vanaf de middelbare leeftijd significant stijgt.

De regelmatige berichten over jachtongevallen, dodelijke fouten en misbruik van jachtwapens tonen een structureel probleem aan. Het privébezit en gebruik van dodelijke vuurwapens voor vrijetijdsdoeleinden onttrekt zich grotendeels aan continue controle. Vanuit het perspectief van IG Wild beim Wild is dit niet langer verantwoord. Een praktijk die berust op vrijwillig doden en tegelijk aanzienlijke risico's voor mens en dier met zich meebrengt, verliest haar maatschappelijke legitimiteit.

Hobby Jacht berust bovendien op speciesisme. Speciesisme beschrijft de systematische minachting van niet-menselijke dieren enkel op basis van hun soort. Het is vergelijkbaar met racisme of seksisme en is noch cultureel noch ethisch te rechtvaardigen. Traditie vervangt geen morele toetsing.

Juist op het gebied van recreatieve jacht is kritische toetsing onmisbaar. Nauwelijks een ander terrein wordt zo sterk gekenmerkt door verhullende verhalen, halve waarheden en gerichte desinformatie. Waar geweld genormaliseerd wordt, dienen narratieven vaak ter rechtvaardiging. Transparantie, controleerbare feiten en een open maatschappelijk debat zijn daarom onmisbaar.