Kanton Schwyz: vergiftigde steenarenden, doodgeschoten lama's, illegale wolvenvallen

In juni 2026 gaat een viraal bericht over twee vergiftigde steenarenden de wereld over – en biedt inzicht in een decennium van straffeloosheid in het jachtbeleid van kanton Schwyz.

Twee steenarenden dood aangetroffen – kanton Schwyz bevestigt vergiftiging

Een foto van twee levenloze steenarenden op de bosbodem zorgt momenteel voor duizenden verontwaardigde reacties op sociale media. Het bericht werd gepubliceerd door Steven Diethelm – wildbeheerder van kanton Schwyz voor de districten March en Höfe en tevens exploitant van een opvangcentrum voor roofvogels in Galgenen SZ. Hij beweert dat de dieren in kanton Schwyz zijn omgekomen door vergiftigd geitenvlees – dat het vlees gericht was uitgelegd voor wolven, en dat het kanton de zaak in de doofpot heeft gestopt.

Dat een officiële kantonnale wildbeheerder zijn eigen werkgever publiekelijk beschuldigt van doofpotpraktijken, geeft het bericht een politiek gewicht dat ver uitstijgt boven een gebruikelijke golf van online verontwaardiging.

Remo Bianchi, hoofd van het Amt für Wald und Natur van kanton Schwyz, bevestigt tegenover nau.ch de kern van het bericht: «We kunnen een incident bevestigen met de vergiftiging van twee steenarenden uit 2016.» De arenden werden destijds gevonden in de omgeving van Einsiedeln SZ. Dat het om vergiftigd geitenvlees ging en dat het aas gericht was uitgelegd voor wolven, kan het kanton niet bevestigen: «Men kon niet vaststellen voor welk dier het vergiftigde aas was uitgelegd.»

Er werd aangifte gedaan tegen onbekenden. De daders zijn nooit opgespoord. Een eigen persbericht van kanton Schwyz over deze zaak uit 2016 bestaat niet – de uitspraken van Bianchi zijn uitsluitend afkomstig uit het nau.ch-interview van 5 juni 2026.

Giflokaas in Zwitserland: verboden, maar moeilijk te vervolgen

Het uitleggen van gifaas is in Zwitserland volgens de federale wet op de jacht en de bescherming van in het wild levende zoogdieren en vogels (JSG) en de dierenwelzijnswet (TSchG) uitdrukkelijk verboden en strafbaar. Gifaas treft niet alleen het eigenlijke doeldier: roofvogels zoals steenarenden, wouwen of lammergieren sterven regelmatig als tweede slachtoffer – vaak door het eten van vergiftigde prooidieren.

Dat de strafvervolging in dergelijke gevallen op niets uitloopt, is geen toeval. Zoals onze Dossier stroperij en jachtcriminaliteit in Zwitserland laat zien, bestaat er in Zwitserland noch op federaal niveau, noch bij de kantons een systematische registratie van stroperijgevallen. Het aantal niet-gemelde gevallen is dan ook hoog.

Kanton Schwyz: structureel falen bij de bescherming van wilde dieren

De actuele zaak is geen alleenstaand geval. Het kanton Schwyz staat al jaren in het middelpunt van kritiek op het gebied van wildbescherming:

In december 2024 werden bij Pfäffikon SZ zes draadstrikken ontdekt, die twee mannen in een bosperceel hadden geïnstalleerd om wilde dieren te vangen. Ook hadden ze verboden jachtmiddelen zoals een katapult en een krachtige pijl-en-boog bij zich. Beide werden aangegeven – maar zoals ons rapport Kanton Schwyz: eldorado voor jachtmisdaden documenteert, ontbreken bij zulke gevallen systematisch consequenties. De strafmaat is daarbij veelzeggend: een recreatieve jager die in september 2024 in Euthal SZ op een beschermde dag een gems doodschoot, kreeg via een strafbeschikking een boete van 200 Zwitserse frank en 340 Zwitserse frank proceskosten opgelegd – in totaal 540 Zwitserse frank. De daders van de strikvallen kregen 13.039 Zwitserse frank. De vergiftigde steenarenden van 2016 kostten niemand iets. Het kanton, dat zelf illegaal wolvenkadaver als lokaas uitlegde: tot dusver eveneens zonder consequentie. Zo ziet de strafcultuur in het kanton Schwyz eruit – afnemend naarmate de daad ernstiger is en de betrokkenen machtiger zijn.

Tegelijkertijd breidt het kanton Schwyz de recreatieve jacht uit: vanaf herfst 2026 mogen recreatieve jagers voor het eerst wilde zwijnen doodschieten, en een speciaal opgeleide groep houders van een recreatieve-jachtvergunning moet voortaan ook roofdieren zoals wolf en lynx reguleren – zie hierover ons rapport Kanton Schwyz opent voor het eerst de jacht op wilde zwijnen.

Het ontbreekt daarbij aan elementaire trefzekerheid: in september 2021 schoot een recreatieve jager tijdens de hoogjacht in het Bisistal in Muotathal SZ een lama dood – namelijk het leidende vrouwtje, dat de boer als kuddebeschermingsdier tegen wolf en verwilderde honden hield. Het dier is geen vluchtdier; het gaat op roofdieren af en onderbreekt zo hun jachtdrift. De recreatieve jager meldde zich pas nadat de media erover hadden bericht – niet meteen na het schot. Jachtbeheerder Manuel Wyss van het Amt für Wald und Natur bevestigde tegenover Blick.ch dat de zaak aan het openbaar ministerie is overgedragen. Een gedocumenteerd vonnis bestaat niet. Het kanton Schwyz bespreekt intussen of diezelfde recreatieve jagers ingezet moeten worden voor wolvenafschot.

Wildrustzones daarentegen stranden in het kanton keer op keer op de jachtlobby, zoals wij in Geen wildrustzones in het kanton Schwyz hebben gedocumenteerd.

Zes dagen vóór de viraal gegane post over de steenarend – op 29 mei 2026 – gaf Rinze Zgraggen, afdelingshoofd Jacht en Wilde Dieren bij het kantonale Amt für Wald und Natur, de Schwyzer Kantonalen Patentjäger-Verband (SKPJV) een schriftelijk interview. Daarin sprak hij over “jachtethiek”, “verantwoordelijk en transparant optreden” en “respect voor wilde dieren en hun leefgebieden”. Vergiftigde steenarenden, strikvallen, het doodgeschoten lama, illegale wolvenkadaver-lokaas of het kopgelddebat: geen woord daarover. In plaats daarvan verklaarde Zgraggen dat de aanpassingen van de jachtbedrijfsvoorschriften 2026/27 voortkwamen uit “federaalrechtelijke voorschriften, verzoeken van de jachtcommissie of inzichten uit de praktijk en de wetenschap” – een wildbiologische onderbouwing voor de uitbreiding naar wilde zwijnen of de roofdierregulatie bleef hij schuldig. Het interview verscheen op de website van de Schwyzer recreatieve jacht, niet op die van het kanton. Het is het zelfbeeld van een overheidsinstantie die haar eigen recht schendt – en dit naar buiten toe routinematig als ethiek verkoopt.

Steenarend als collateral damage van de cultuur van de recreatieve jacht

De steenarend (Aquila chrysaetos) staat in Zwitserland onder strikte bescherming. Hij is beschermd op grond van het Verdrag van Bern en de jachtwet. Zijn populatie heeft zich weliswaar dankzij beschermingsmaatregelen in de afgelopen decennia hersteld, maar blijft fragiel – vooral omdat vergiftigingen en illegaal afschot een structurele bedreiging vormen.

Het Geneefse model laat zien dat het ook anders kan: sinds het jachtverbod van 1974 worden de populaties wilde dieren in het kanton Genève gereguleerd door professionele wildbeheerders – zonder recreatieve jacht, zonder vergiftigd aas, zonder structurele belangenconflicten. De populatie roofvogels in het kanton Genève heeft zich sinds 1974 aanzienlijk herstelt.

Recreatieve jagers uit Schwyz in Oostenrijk: drijfjacht op drachtige dieren

Het vergiftigingsgeval uit 2016 staat niet op zichzelf. Al in 2019 zorgden recreatieve jagers uit het kanton Schwyz internationaal voor ophef: op 30 maart 2019 organiseerde een Zwitserse jachthuurder in het Grosse Walsertal (Fontanella I, district Bludenz, Vorarlberg) een drijfjacht met meerdere honden – vermomd als bewegingsjacht, één dag voor het aflopen van zijn huurcontract. Ongeveer tien deelnemers uit Zwitserland en Vorarlberg waren erbij. Volgens de Luzerner Zeitung en 20 Minuten bewijzen foto's van ter plaatse geparkeerde voertuigen dat het bij de Zwitserse deelnemers om recreatieve jagers uit de kantons Schwyz en Luzern ging – herkenbaar aan de kentekens.

Bij de drijfjacht werden acht stuks wild gedood – gems, edelhert en ree – waaronder aantoonbaar drachtige dieren. Eind maart bevindt een gemzengeit zich al in het laatste derde deel van de dracht; de foetus is gevoelig en pijngevoelig. De jagersvereniging van Vorarlberg veroordeelde het incident scherp: landsjagermeester Dr. Christof Germann sprak van een schending van «elke jachtethiek» en startte onmiddellijk een uitsluitingsprocedure. Ook de Vorarlbergse landsraad Christian Gantner veroordeelde de jacht.

Meerdere Oostenrijkse en Zwitserse media berichtten hierover, onder andere ORF Vorarlberg, de Kleine Zeitung, de Tiroler Tageszeitung, VOL.at en 20 Minuten. De districtsautoriteit van Bludenz onderzocht mogelijke overtredingen van de jachtwet. Of er strafrechtelijke gevolgen zijn geweest, is niet gedocumenteerd.

De hoofdhuurder – een man uit Schwyz – had op dat moment al een ander jachtgebied in Vorarlberg gehuurd. Het patroon is hetzelfde als bij het vergiftigingsgeval van 2016 en de vondsten van strikken in 2024: recreatieve jagers uit het kanton Schwyz komen buitenproportioneel vaak voor in gevallen die dierenwelzijnsorganisaties, autoriteiten en zelfs andere jachtverenigingen als ethisch onaanvaardbaar of illegaal aanmerken – en de gevolgen blijven minimaal tot onbestaand. Ons artikel hierover: Zwitserse recreatieve jagers kwellen wilde dieren op drijfjacht in Oostenrijk.

Het kanton als dader: illegale bijvoedering voor de wolvenjacht

Wat individuen in de gevallen van 2016, 2019 en 2024 deden, nam het kanton Schwyz in 2025 zelf op zich – en overtreedt daarbij zijn eigen wetgeving.

In oktober 2025 ontdekten twee bestuursleden van CHWOLF in het kerngebied van de wolvenroedel van Chöpfenberg het volgende: een al sterk vergaan hert en een vers opengesneden ree, beide vastgebonden en gericht neergelegd voor een door het kanton geplaatste cameraval. Niet ver daarvandaan stond een geïmproviseerde hoogzit met vrij schootsveld op de kadavers. Op een andere plek was hondenvoer neergelegd in het zicht van nog een cameraval.

Het probleem: het voeren van wilde dieren is volgens § 59 van de kantonale jacht- en wildbeschermingswet (JWG) van het kanton Schwyz in principe verboden. Geen van de wettelijke uitzonderingen dekt het aanlokken van wolven met voer. Bovendien heeft het BAFU in zijn goedkeuringsbesluit van 28 augustus 2025 uitdrukkelijk bepaald dat afschot niet mag plaatsvinden bij verzamelplekken of kadaverlokaas, waar geen leereffect kan worden bereikt.

CHWOLF diende onmiddellijk een strafklacht in bij het bevoegde openbaar ministerie. De roedel van Chöpfenberg gaf tot dat moment geen aanleiding tot problemen – vijf weken na de bevestiging van de roedel in juli 2025 lag het afschotbesluit al klaar voor twee derde van de welpen. Tot november 2025 waren drie van de vijf welpen dood. Het kanton Schwyz overtreedt daarmee niet alleen zijn eigen jachtwet, maar negeert ook de voorwaarden van de federale overheid. Ons verslag: Wolvenjacht in het kanton Schwyz: verboden bijvoeren.

Psychologie der Hobby-Jagd im Kanton Schwyz

Premies op wolven: Schwyz plant een terugkeer naar de 19e eeuw

Op 14 oktober 2025 zette de kantonsregering de motie M 13/25 over de regulering van roofdieren om in een postulaat – in feite de opening om particuliere recreatieve jaagsters en recreatieve jagers officieel in te schakelen bij het doden van wolven. En meer nog: het idee van een afschotpremie werd uitdrukkelijk onderzocht.

Een staatelijke premieregeling voor wolven zou een terugkeer naar de negentiende eeuw betekenen. Zwitserland kende tot 1902 inderdaad schotpremies van 100 frank per wolf – in een tijd waarin de wolf al in 1872 was uitgeroeid. Tegenwoordig is hij strikt beschermd volgens de jachtwet, het Verdrag van Bern en CITES. Een premie voor het doden van een beschermde soort zou duidelijk in strijd zijn met het federale recht – juridische bezwaren zouden vrijwel zeker slagen. Wanneer wolven worden afgeschoten, vallen roedelstructuren uiteen – onervaren jonge dieren grijpen dan vaker naar schapen. De conflicten nemen toe, niet af. Ons verslag: Premiejacht op wolven: kanton Schwyz en de jachtlobby.

Meer dan 1000 reacties – en een diepe kloof

De post op de Facebook-pagina «Wolf Facts Schweiz» leidde binnen korte tijd tot meer dan 2000 reacties en werd duizenden keren gedeeld. Meer dan 1000 reacties tonen hoe geladen het debat is. Nau.ch citeert bij wijze van voorbeeld: «Dieren vergiftigen is het laffe dat je een schepsel kunt aandoen» en «En dan hebben ze het over de boze wolf.» Een volledige inhoudelijke analyse van de reacties is zonder rechtstreekse toegang niet serieus mogelijk – maar het enorme bereik van de post maakt duidelijk hoe diep de kloof is tussen de gemeenschap voor wildbescherming en voorstanders van de recreatieve jacht.

Opvallend is wie de bal aan het rollen bracht: Steven Diethelm is niet zomaar een verontwaardigde burger, maar een officiële wildbeheerder van het kanton Schwyz. Dat hij het platform van een op wildbescherming gerichte Facebook-account gebruikt om zijn eigen kanton van doofpotpraktijken te beschuldigen, is een politiek signaal – bedoeld of niet.

«Een laffe misdaad» – en geen dader

Het patroon in het kanton Schwyz kent meerdere schakels en is goed gedocumenteerd: in 2016 worden twee steenarenden vergiftigd – geen daders opgespoord. In 2019 jagen recreatieve jagers uit Schwyz en Luzern in Oostenrijk op drachtige dieren – minimale gevolgen. In 2021 schiet een recreatieve jager in het Muotathal de lama van de kuddebescherming dood – geen gedocumenteerd vonnis. In 2024 worden bij Pfäffikon SZ strikvallen ontdekt – een strafbevel van 13.039 frank, geen jachtverbod. In 2025 plaatst het kanton zelf illegaal kadaveraas in het kerngebied van de wolf, in strijd met de eigen jachtwet en de voorwaarden van het BAFU – en schiet desondanks drie van de vijf welpen van de eerste Schwyzer wolvenroedel dood. Zes dagen vóór de viraal gegane post verklaart het verantwoordelijke afdelingshoofd publiekelijk dat de jacht staat voor «ethiek» en «transparantie».

Wat overblijft: geen falen van individuele recreatieve jaagsters en jagers, maar een systeem – gedragen door een kantonnale overheid die haar eigen recht schendt, en een cultuur van de recreatieve jacht die straffeloosheid als normale toestand beschouwt. De viral gegane post over twee vergiftigde steenarenden is de jongste uiting van een patroon dat het kanton Schwyz al jarenlang kenmerkt.