Czym jest ustawa łowiecka w Szwajcarii?

To, co brzmi jak techniczny zbiór przepisów, jest w rzeczywistości dokumentem wysoce politycznym – ukształtowanym przez dziesięciolecia polityki interesów, ledwo przegrane referendum ludowe oraz kontrowersyjną nowelizację, która weszła w życie w 2025 roku.

Historia ustawy o łowiectwie: od 1876 do 2025 roku

Pierwsza federalna ustawa o łowiectwie pochodzi z 1876 roku. Była częścią szeroko zakrojonej fali regulacji w następstwie powstania państwa federalnego i zakończyła wcześniejsze kantonalne rozdrobnienie praw łowieckich. W 1925 roku nastąpiła pierwsza nowelizacja, która wprowadziła okresy ochronne i objęła ochroną określone gatunki.

Gruntowna reforma nastąpiła w 1986 roku: weszła w życie obowiązująca do dziś federalna ustawa o łowiectwie i ochronie dziko żyjących ssaków i ptaków (JSG). Określiła ona na poziomie federalnym gatunki łowne i chronione, zdefiniowała ramowe warunki dla kantonalnych ustaw łowieckich i po raz pierwszy stworzyła instrumenty do regulacji gatunków wyrządzających szkody gospodarcze.

W 2020 roku parlament podjął próbę nowelizacji JSG. Nowelizacja przewidywała między innymi ułatwiony odstrzał wilków – i upadła w referendum. 27 września 2020 roku 51,9 procent głosujących odrzuciło nowelizację JSG. Była to nieznaczna porażka lobby łowieckiego i wyraźny sygnał ze strony społeczeństwa: większość nie chciała ułatwionego odstrzału wilków bez udowodnionego progu szkód. Dossier Wprowadzenie do krytyki łowiectwa opisuje kontekst polityczny.

W 2022 roku parlament ponownie przedłożył nowelizację. Została ona wdrożona bez głosowania w referendum – zabieg, który krytycy ostro skrytykowali. Rada Federalna wprowadziła zmiany w życie 13 grudnia 2024 roku z dniem 1 lutego 2025 roku.

Co konkretnie reguluje JSG

Federalna ustawa o łowiectwie definiuje następujące kluczowe obszary:

• Gatunki łowne: JSG określa na poziomie federalnym, które gatunki zwierząt podlegają polowaniu. Obecnie należą do nich jeleń szlachetny, kozica, koziorożec, sarna, dzik, świstak, zając alpejski, zając bielak, lis rudy, borsuk, kuna kamionka, kuna leśna, gronostaj oraz różne ptaki wodne i leśne.
• Gatunki chronione: Wszystkie zwierzęta dzikie, na które nie wolno polować, są zasadniczo chronione. Należą do nich wszystkie ptaki drapieżne, wszystkie ptaki śpiewające, bóbr, wydra, ryś (z wyjątkiem zatwierdzonych działań regulacyjnych), niedźwiedź, wszystkie płazy i gady oraz liczne inne gatunki.
• Okresy ochronne: JSG określa minimalne okresy ochronne. Kantony mogą wprowadzić dłuższe okresy ochronne, ale nie krótsze.
• Obszary chronione: JSG zezwala federacji i kantonom na wyznaczanie obszarów chronionych wolnych od polowań.
• Regulacja szkodników: JSG reguluje, pod jakimi warunkami chronione gatunki, takie jak wilk, ryś czy bóbr, mogą być regulowane (odstrzeliwane), jeśli powodują znaczne szkody.
• Ochrona stad i korytarze dla dzikich zwierząt: Nowelizacja z 2025 roku silniej zakotwiczyła w ustawie ochronę stad oraz korytarze dla dzikich zwierząt.

26 kantonalnych ustaw łowieckich: mozaika przepisów

JSG jest ustawą ramową – ustanawia minimalne standardy. Jej wdrożenie odbywa się w 26 różnych kantonalnych ustawach łowieckich, co prowadzi do znacznej mozaiki przepisów. Kilka przykładów:

• Łowiectwo rewirowe a łowiectwo na podstawie zezwolenia: W 18 kantonach obowiązuje system łowiectwa rewirowego – kanton wydzierżawia rewiry łowieckie prywatnym towarzystwom łowieckim. W 8 kantonach obowiązuje system zezwoleń (GR, GL, AI, AR, SG, TG, SH, GE) – kto posiada licencję łowiecką («patent»), może polować na określonych obszarach. Genewa zastąpiła oba systemy swoim zakazem polowań.
• Okresy polowań: Polowanie wyżynne w Gryzonii trwa trzy tygodnie we wrześniu – jedno z najintensywniejszych wydarzeń łowieckich w Szwajcarii. Inne kantony mają inne sezony.
• Zakazy poszczególnych metod: Polowanie w norach (polowanie z psami w norach lisów i borsuków) jest zakazane w Zurychu, Bernie i Vaud, a w innych kantonach dozwolone.
• Kantonalne listy ochronne: Niektóre kantony obejmują ochroną kolejne gatunki, na które na poziomie federalnym wciąż wolno by było polować.

To rozdrobnienie sprawia, że spójna polityka wobec dzikich zwierząt jest niemal niemożliwa i pozwala lobby łowieckiemu wykorzystywać kantonalne słabości. Dossier Łowiectwo w Szwajcarii – liczby, systemy i koniec pewnej narracji analizuje strukturalne problemy systemu.

Nowelizacja JSG z 2025 roku w szczegółach

Nowelizacja JSG, która weszła w życie 1 lutego 2025 roku, zawiera kilka zasadniczych zmian:

• Prewencyjna regulacja populacji wilka: Prawdopodobnie najbardziej kontrowersyjny element. Kantony mogą teraz prewencyjnie regulować populację wilków – czyli odstrzeliwać je, zanim powstaną konkretne szkody. Warunkiem jest obecność co najmniej dwóch watah wilków w kantonie. Krytycy mówią o «polowaniu na wilki na zapas».
• Zwiększone limity odstrzału: Maksymalna dopuszczalna liczba odstrzelonych wilków na sezon została zwiększona. W sezonie 2024/25 wydano zezwolenia na odstrzał do 92 wilków.
• Wzmocnienie korytarzy dla dzikich zwierząt: Ustawa zobowiązuje kantony do wyznaczenia i utrzymania korytarzy dla dzikich zwierząt o znaczeniu krajowym. To prawdziwy postęp – ale stoi on w sprzeczności z jednocześnie ułatwionymi odstrzałami.
• Uproszczona regulacja kolejnych gatunków: Oprócz wilka ułatwiono również możliwości regulacji populacji bobrów, wydr oraz niektórych gatunków ptaków drapieżnych.

W dossier zakaz polowań w Szwajcarii omawiane jest, jakie dźwignie polityczne istniałyby, aby odwrócić ten rozwój i ustanowić bardziej spójne prawo ochrony dzikich zwierząt.

Krytyka ze strony BirdLife, Pro Natura i WWF

Znaczące organizacje ochrony przyrody ostro skrytykowały rewizję z 2025 roku:

• BirdLife Schweiz krytykowało w szczególności ułatwioną regulację populacji ptaków drapieżnych i kormoranów, które są częścią rewizji.
• Pro Natura mówiło o «porażce dla ochrony drapieżników» i zarzucało, że referendum ludowe z 2020 roku zostało faktycznie obejść poprzez rewizję z 2022 roku.
• WWF Schweiz określiło prewencyjną regulację populacji wilków jako nieuzasadnioną ekologicznie i domagało się, aby ochrona stad została ustanowiona jako pierwszy i jedyny środek, zanim w ogóle rozważy się odstrzały.
• Gruppe Wolf Schweiz złożyła skargę i argumentowała, że limity odstrzału są niezgodne z międzynarodowym prawem ochrony gatunków.

Referendum 2020: Niewielki sygnał

Referendum z 27 września 2020 roku ma znaczenie polityczne: 51,9 procent głosujących odrzuciło ówczesną rewizję ustawy o polowaniach (JSG). Głosowanie pokazało, że szwajcarskie społeczeństwo nie ma większości popierającej ułatwiony odstrzał wilków. Następująca później większość parlamentarna złożona z SVP, FDP i części partii centrowych przeforsowała wraz z rewizją z 2022 roku pakiet o w dużej mierze podobnej treści – tym razem bez głosowania ludowego. To, czy ta strategia odpowiada szwajcarskiej kulturze politycznej, jest kwestią sporną.

Inicjatywa kantonalna Regazziego i lobby myśliwskie

Oprócz samej ustawy JSG ważnym czynnikiem jest działalność polityczna lobby łowieckiego. Radca narodowy Fabio Regazzi (Die Mitte, TI) wielokrotnie składał wnioski mające na celu dalsze złagodzenie prawa łowieckiego. Inicjatywy kantonalne z kantonów przychylnych łowiectwu, takich jak Gryzonia i Valais, regularnie domagają się większej autonomii kantonalnej — co w praktyce często oznacza mniejszą ochronę.

Lobby łowieckie jest dobrze reprezentowane w parlamencie: Schweizjagd oraz Szwajcarski Związek Myśliwych z Pozwoleniem (Schweizerischer Patentjägerverband) utrzymują bliskie powiązania z kilkoma parlamentarzystami federalnymi. Dossier o tym, jak związki łowieckie wpływają na politykę i opinię publiczną dokumentuje te struktury.

Genewa jako wyjątek: co dopuszcza prawo federalne

Ważny szczegół prawny: federalne prawo łowieckie nie zmusza kantonów do wprowadzenia systemu polowań hobbystycznych. Definiuje gatunki łowne i warunki ramowe — ale kantony mogą, w ramach prawa federalnego, całkowicie zrezygnować z polowań hobbystycznych i wprowadzić profesjonalne zarządzanie dziką zwierzyną. Genewa robi to od 50 lat.

Oznacza to, że kantonalny zakaz polowań jest prawnie możliwy, bez konieczności zmiany ustawy federalnej. Inne kantony mogłyby pójść za modelem genewskim, gdyby istniała wola polityczna. Więcej na ten temat w Dossier o zakazie polowań w Szwajcarii.

Łowiectwo a prawo o ochronie zwierząt: strukturalne pole napięcia

Ustawa JSG pozostaje w strukturalnym polu napięcia z ustawą o ochronie zwierząt (TSchG). TSchG zobowiązuje wszystkie osoby obchodzące się ze zwierzętami do poszanowania ich godności i niezadawania im zbędnego cierpienia. Łowiectwo jest na mocy JSG faktycznie wyłączone spod TSchG — to szczególne uregulowanie, które nigdzie nie jest wprost zapisane w ustawie, lecz utrwaliło się w praktyce.

Zamiast prawa o ochronie zwierząt do łowiectwa stosuje się prawo łowieckie. Oznacza to, że postrzelone zwierzęta, nieodnalezione zwłoki dzikich zwierząt, grupy spanikowane podczas polowania z naganką — wszystko to nie podlega żadnemu nadzorowi w zakresie ochrony zwierząt, jaki obowiązuje przy chowie zwierząt gospodarskich. Dossier o tym, dlaczego prawo o ochronie zwierząt kończy się na granicy lasu naświetla tę lukę prawną.

Kontrola łowiectwa: czego opinia publiczna nie wie

Kto nadzoruje łowiectwo w Szwajcarii? W teorii: kantonalni nadzorcy łowieccy i strażnicy zwierzyny. W praktyce: prawie nikt. Liczba państwowych strażników zwierzyny jest w większości kantonów minimalna. Możliwości kontrolne nie wystarczają, by regularnie sprawdzać wszystkie obwody łowieckie. Błędne odstrzały, kłusownictwo, nielegalne metody — wiele pozostaje nieujawnione.

Ustawa o łowiectwie i ochronie ssaków (JSG) nakłada na hobbystycznych myśliwych obowiązki sprawozdawcze: zgłoszenia odstrzałów, listy pokotu, kontrolę zwierzyny. Jednak dane te nie są systematycznie analizowane ani udostępniane publicznie. Obywatel, który chciałby się dowiedzieć, na co poluje się w jego kantonie, rzadko znajdzie kompletne, aktualne i zrozumiałe liczby. Materiał Dossier o ustawach łowieckich i kontroli ukazuje zaległości w zakresie kontroli.

Co powinna zawierać nowoczesna ustawa łowiecka

Organizacje krytyczne wobec łowiectwa oraz stowarzyszenia ochrony zwierząt sformułowały konkretne postulaty dotyczące przyszłościowej reformy JSG:

• Pierwszeństwo ochrony stad przed odstrzałem w przypadku wszystkich gatunków wywołujących konflikty
• Zakaz polowań z naganką oraz innych metod powodujących wysoki poziom stresu
• Ustawowe zakotwiczenie stref spokoju dla dzikich zwierząt we wszystkich kantonach
• Niezależny, finansowany przez państwo monitoring dzikich zwierząt jako zadanie obowiązkowe
• Ograniczenie gatunków łownych do tych, w przypadku których wykazano rzeczywistą ekologiczną potrzebę regulacji
• Możliwość przyjęcia genewskiego modelu przez wszystkie kantony

Postulaty te są politycznie odległe od większości w obecnym parlamencie. Są jednak prawnie możliwe, uzasadnione ekologicznie i spójne etycznie. A wśród szwajcarskiego społeczeństwa – jak pokazuje referendum z 2020 roku – cieszą się większym poparciem, niż sugeruje to dyskurs łowiecki.

Wniosek: ustawa w grze sił interesów

Szwajcarska ustawa łowiecka nie jest neutralnym zbiorem przepisów – jest wynikiem dziesięcioleci polityki interesów, w której lobby łowieckie miało strukturalną przewagę. Referendum z 2020 roku pokazało, że społeczeństwo nie stoi bezwarunkowo za polityką łowiecką parlamentu. Nowelizacja z 2025 roku została przeforsowana wbrew woli organizacji ochrony przyrody i prawdopodobnie wbrew większości społeczeństwa.

Przyszłościowa polityka Szwajcarii wobec dzikich zwierząt potrzebuje JSG, która poważnie traktuje ochronę dzikich zwierząt, chroni drapieżniki i wspiera profesjonalne zarządzanie dziką zwierzyną zamiast hobbystycznego łowiectwa. Podstawy prawne ku temu istnieją – gdyby tylko była wola polityczna.

Dalsze treści na wildbeimwild.com:

• Dossier: Zakaz polowań w Szwajcarii – co byłoby prawnie możliwe
• Dossier: Wprowadzenie do krytyki łowiectwa
• Dossier: Łowiectwo w Szwajcarii – liczby, systemy i koniec pewnej narracji
• Dossier: Jak związki łowieckie wpływają na politykę i opinię publiczną
• Dossier: Prawo łowieckie Szwajcarii w zarysie
• Dossier: Wilk w Szwajcarii

Więcej informacji o aktualnej polityce łowieckiej w Szwajcarii znajdziesz w naszym dossier na wildbeimwild.com.