Ambony myśliwskie w Szwajcarii: stan prawny, obowiązek uzyskania pozwolenia i problemy

Nielegalne budowle w lesie: ambony bez pozwolenia.

Redakcja Wild beim Wild — 19 kwietnia 2026

Setki ambon stoją bez pozwolenia w szwajcarskich lasach, mimo że prawo budowlane i leśne wymaga uzyskania zgody.

Ambony to stałe lub mobilne urządzenia myśliwskie, z których hobbyści-myśliwi czekają na zwierzęta i do nich strzelają. Są one najbardziej widocznym symbolem infrastruktury łowieckiej w lasach publicznych. Wiele z nich jest nieoznakowanych, częściowo w stanie grożącym zawaleniem i stanowi zagrożenie dla osób spacerujących po lesie. Egzekwowanie przepisów przez gminy i kantony w dużej mierze nie ma miejsca.

Czym jest ambona myśliwska?

Pojęcie «ambony» obejmuje szeroką gamę budowli łowieckich: od prostych drewnianych drabin z deską jako miejscem do siedzenia, po rozbudowane zadaszone ambony z grzejnikami, leżankami, siatkami maskującymi i stałymi fundamentami. Wspólna jest dla nich funkcja: hobbysta-myśliwy siedzi na wysokości nad ziemią i obserwuje szlaki przemieszczania się zwierzyny, polany lub skraje lasu. Strzał oddawany jest z góry, co umożliwia korzystniejsze kąty strzału.

Polowanie z ambony, czyli polowanie z zasiadki, jest jedną z najczęstszych form polowania w Szwajcarii i Europie Środkowej. Ambony stanowią jego centralną infrastrukturę. Przekształcają one publiczne lasy w stałe strefy instalacji łowieckich, często bez wiedzy opinii publicznej, gmin i właścicieli lasów.

Co mówi szwajcarskie prawo?

Ambony w świetle prawa budowlanego są uznawane za budowle i podlegają federalnej ustawie o planowaniu przestrzennym (RPG), kantonalnej ustawie leśnej oraz gminnemu prawu budowlanemu. Stan prawny różni się w zależności od kantonu, jednak podstawowa zasada jest jednolita: budowle poza strefami zabudowy wymagają pozwolenia na odstępstwo.

Kilka przykładów: w kantonie Berno na stałe zamontowane lub przytwierdzone do drzew ambony wymagają zezwolenia wyjątkowego na podstawie artykułu 24 RPG; proste, mobilne siedziska drabinowe, które są usuwane po zakończeniu hobbystycznego polowania, nie wymagają zezwolenia. W kantonie Turgowia paragraf 15 ustawy leśnej stanowi, że pozwolenia na budowę muszą być sprawdzane przez kantonalny urząd leśny. W kantonie Glarus wymagania określa kantonalna ulotka informacyjna. W Uri budowle poza strefami budowlanymi są ściśle kontrolowane.

Zgoda właściciela gruntu (w lasach publicznych często gminy lub gminy obywatelskiej) sama w sobie nie wystarcza. Konieczne jest pozwolenie na budowę.

Ile ambon stoi w lesie nielegalnie?

Dochodzenie czasopisma «Beobachter» z 2009 roku udokumentowało setki nieautoryzowanych ambon w szwajcarskich lasach. Do dziś nie istnieje ogólnokrajowa inwentaryzacja. Ani federacja, ani kantony nie prowadzą pełnego, publicznie dostępnego rejestru wszystkich ambon z danymi dotyczącymi lokalizacji, materiału, roku budowy, statusu zezwolenia i osób odpowiedzialnych.

Dokumentacja polowania z ambony stwierdza, że sytuacja od 2009 roku pozostała strukturalnie niezmieniona. Gminy, urzędy leśne i organy łowieckie prawie nie reagują, ponieważ kompetencje są niejasne, brakuje zasobów, a gotowość polityczna do konfliktów z kołami łowieckimi jest niewielka.

Jakie zagrożenia bezpieczeństwa stwarzają ambony?

Nieautoryzowane, nieoznakowane i niekonserwowane ambony stanowią realne zagrożenie bezpieczeństwa dla osób spacerujących po lesie. Stare drewniane konstrukcje porośnięte mchem i z uszkodzeniami spowodowanymi gniciem mogą zawalić się pod obciążeniem. Ponieważ ambony nie są ani oznakowane, ani zinwentaryzowane, nie istnieje systematyczny obowiązek konserwacji ani osoba odpowiedzialna, którą można by jednoznacznie wskazać w przypadku szkody.

Do tego dochodzi właściwe ryzyko łowieckie: ambony są wykorzystywane głównie o świcie i o zmierzchu oraz w nocy, gdy zwierzęta dzikie są aktywne. W złych warunkach oświetleniowych, przy mgle, zimnie i zmęczeniu częstsze są błędne identyfikacje i chybione strzały. Wypadki łowieckie w Szwajcarii dokumentuje, że znaczna część wypadków łowieckich powstaje w sytuacjach uznawanych za kontrolowane, w tym podczas polowań z ambony.

Co oznaczają ambony dla dzikich zwierząt?

Ambony nie są nieszkodliwe dla dzikich zwierząt. Są powiązane z nęciskami, czyli miejscami dokarmiania, w których wabi się dzikie zwierzęta, aby umożliwić oddanie strzału. Te nęciska są stosowane we wrażliwych siedliskach, obszarach chronionych i strefach wycofania, zakłócając naturalne zachowania wędrowne zwierząt. Dzikie zwierzęta uczą się kojarzyć określone miejsca z niebezpieczeństwem i unikają obszarów, których potrzebowałyby do żerowania, odpoczynku i rozmnażania.

Łowiectwo a ochrona zwierząt pokazuje, że wskaźnik poszukiwań postrzałka, czyli odsetek zwierząt, które po strzale trzeba tropić, ponieważ nie padają martwe natychmiast, również w przypadku polowania z ambony wynosi od 35 do 65 procent. «Kontrolowane» nie oznacza «precyzyjne» ani «zgodne z zasadami ochrony zwierząt».

Jak wygląda egzekwowanie przepisów w praktyce?

Egzekwowanie jest słabe. Gminy i kantony rzadko działają z własnej inicjatywy przeciwko nielegalnym ambonom. Nie ma terminów rozbiórki, automatycznych sankcji ani regulacji dotyczących odpowiedzialności, które jednoznacznie obciążałyby posiadacza patentu łowieckiego. Prawo łowieckie i kontrola wyjaśnia strukturalną przyczynę: nadzór nad łowiectwem w Szwajcarii jest w dużej mierze samonadzorem. Ci, którzy mają kontrolować hobby hunters, sami często są częścią świata łowieckiego.

To nie jest zwykłe wykroczenie. Gdy publiczne lasy są traktowane jako prywatna infrastruktura łowiecka, bez informowania opinii publicznej, gdy wędrowcy przebywają w pobliżu ambon, a państwo nie interweniuje, narusza to prawo do niezakłóconego korzystania z przestrzeni publicznej. Łowiectwo a prawa człowieka porusza ten aspekt.

Czy ambony są symbolem większego problemu?

Ambony są konkretnym przykładem bardziej ogólnego zjawiska: hobby hunting zawłaszcza przestrzeń publiczną jako infrastrukturę łowiecką, bez przejrzystych podstaw prawnych, bez niezależnego nadzoru i bez informowania opinii publicznej. Wprowadzenie do krytyki łowiectwa opisuje ten stan jako strukturalny konflikt interesów: związki łowieckie i organy łowieckie zbyt często są tymi samymi podmiotami.

Prawo jest jasne: ambony w lesie publicznym bez zezwolenia są nielegalne. To, że ten stan jest tolerowany od dziesięcioleci, pokazuje nierównowagę sił na korzyść zorganizowanego lobby łowieckiego, kosztem opinii publicznej, właścicieli lasów i dzikich zwierząt.

Czego domagają się eksperci i organizacje ochrony zwierząt?

Postulaty są konkretne i oparte na podstawach prawnych: po pierwsze, kompletny, publiczny rejestr ambon w każdym kantonie z danymi o lokalizacji, materiale, roku budowy, statusie pozwolenia oraz odpowiedzialnym posiadaczu patentu łowieckiego. Po drugie, wiążący okres przejściowy, w którym wszystkie ambony bez pozwolenia zostaną albo dodatkowo zalegalizowane, albo rozebrane. Po trzecie, automatyczny obowiązek rozbiórki ambon, które nie były używane przez ponad dwa sezony łowieckie lub których patent wygasł. Po czwarte, zakaz nęcisk w obszarach chronionych, strefach spokoju i wrażliwych siedliskach.

Wzorcowe teksty dla krytycznych wobec łowiectwa inicjatyw oferują parlamentarnym inicjatywom w radach kantonalnych konkretne punkty zaczepienia.

Wnioski

Setki ambon stoją bez pozwolenia w szwajcarskich lasach. Prawo jest jednoznaczne: wymagają one pozwolenia. Brakuje egzekwowania. Dopóki nie istnieje ogólnokrajowy rejestr, obowiązek rozbiórki ani niezależna kontrola, lasy publiczne będą wykorzystywane jako prywatna infrastruktura łowiecka, kosztem społeczeństwa, przyrody i bezpieczeństwa wszystkich użytkowników lasu. Wola polityczna do egzekwowania obowiązującego prawa musi być wymagana od gmin i kantonów.