Zwitserse beken en rivieren in alarmerende toestand

De resultaten zijn afkomstig uit de vierde landelijke meetcampagne, die in 2023 werd uitgevoerd.

Deskundigen onderzoeken daarbij regelmatig de situatie van vissen, insectenlarven, kleine kreeftachtigen, kiezelwieren en waterplanten. De conclusie is ontnuchterend: veel levensgemeenschappen zijn niet meer natuurlijk.

Al in 2016 wees een BAFU-onderzoek op ernstige belastingen: slechts op 27% van de meetpunten troffen vissen goede tot zeer goede leefomstandigheden aan.

Een analyse van het WWF voegt hieraan toe: slechts 3,6% van de Zwitserse rivieren geldt als ecologisch waardevol (“hoge beschermingswaarde”), dat wil zeggen dat ze aan minstens drie van de vier criteria voldoen: soortenrijkdom, natuurlijke leefgebieden, natuurlijke waterstroming en een onveranderd rivierverloop

De hoofdoorzaak van de belasting is de mens. De wateren worden aangetast door schadelijke stoffen en voedingsstoffen uit de landbouw, bebouwing, industrie en bedrijven. Daar komen waterbouwkundige ingrepen bij, die natuurlijke leefgebieden beperken. Op talrijke meetpunten waren bovendien afval, schuim of onaangename geuren zichtbaar.

De kleinste beken – zo'n 75% van het totale wateroppervlaknetwerk – zijn bijzonder zwaar belast en bevatten gemiddeld 34 werkzame stoffen (pesticiden, medicijnresten enz.).

Het BAFU dringt aan op verdere verbetermaatregelen. Daartoe behoren een effectievere afvalwaterzuivering, het herstel van waterlopen, natuurvriendelijke oeverinrichting, evenals de aanpassing van waterkrachtcentrales, zodat vissen kunnen migreren. Ook het afzien van belastende gewasbeschermingsmiddelen is noodzakelijk.

Het Bundesamt herinnert eraan dat de wet op de waterbescherming deze stappen vereist en ondersteunt. Als de maatregelen consequent worden uitgevoerd, zouden de leefomstandigheden in de rivieren en beken kunnen verbeteren. Daarmee zouden de wateren hun centrale rol voor mens en natuur weer beter kunnen vervullen.

Sinds 2011 verplicht de wet op de bescherming van wateren de kantons om rivieren en meren te renatureren. Landelijk is hiervoor jaarlijks 30–40 miljoen CHF beschikbaar, respectievelijk 20 miljoen CHF voor waterzuivering en 50 miljoen CHF voor de sanering van waterkrachtcentrales.

Het doel: jaarlijks 50 kilometer gekanaliseerde waterlopen revitaliseren – tot nu toe is echter gemiddeld slechts zo'n 18 km per jaar gehaald.

Daardoor blijft ook de biodiversiteit in de Zwitserse wateren sterk bedreigd. Er bestaan renatureringsdoelen, maar de voortgang blijft achter bij de verwachtingen. De benodigde financiële middelen zijn weliswaar aanwezig, maar bij de uitvoering – door plaatsgebrek, hoge planningskosten en complexe belangenverstrengelingen – ontbreken tempo en efficiëntie.