Sarajevo-safari's: het spoor naar Lugano

Ongeveer tien maanden geleden brachten wij voor het eerst het ernstige vermoeden onder de aandacht dat welvarende West-Europeanen tijdens de Bosnische oorlog zouden hebben betaald om vanaf de heuvels rond Sarajevo op burgers te schieten.

Destijds stond vooral de analogie centraal die zich opdringt zodra men het milieu kent. Nu duikt voor het eerst een concrete link met Ticino op. Tegelijkertijd wordt duidelijker hoe dun het publiekelijk bekende bewijsmateriaal nog steeds is.

Wat nieuw is

Zoals «Blick» op 13 september 2026 meldt, zijn bij het Zwitserse Openbaar Ministerie van de Bond strafaangiften binnengekomen met informatie over mogelijke daders en medeweters uit Zwitserland. BA-woordvoerder Maximilian Tikhomirov bevestigt de aangiften, maar gaat niet in op details. Hij zegt alleen dat de aangiften volgens de gebruikelijke procedure worden onderzocht en benadrukt dat tot nu toe geen strafrechtelijk onderzoek is geopend. Het is nog open of er voldoende verdenking bestaat en of het Openbaar Ministerie van de Bond überhaupt bevoegd zou zijn.

Daarmee komt voor het eerst een geografisch concrete Ticinese dimensie in beeld. De Milanese auteur Ezio Gavazzeni, die met zijn boek «I cecchini del weekend» («De weekendschutters») de internationale onderzoeken aan het rollen bracht, geeft voor het eerst concretere invulling aan zijn eerdere aanwijzingen. Volgens Gavazzeni gaat het om Zwitsers en Italianen die zich destijds rond een kunsthandelaar in Lugano hadden gegroepeerd. De groep zou uit jagers hebben bestaan die samen naar Bosnië reisden voor de 'sniper-safari's'. De kunsthandelaar zou zelf niet hebben geschoten, maar wel gedetailleerd op de hoogte zijn geweest van de gestelde reizen en daden. «Blick» meldt dat twee onafhankelijke bronnen deze weergave ondersteunen; publiekelijk verifieerbaar bewijs ontbreekt echter.

Een cruciale zin staat dan ook in «Blick»: overtuigend bewijs hiervoor ontbreekt tot nu toe.

De oorsprong van het vermoeden

Alles kwam aan het rollen met de Sloveense documentaire «Sarajevo Safari» (2022) van Miran Zupanič. Gavazzeni zag de film en begon onderzoek te doen. In zijn in maart 2026 verschenen boek beweert hij dat mogelijk zo'n 230 Italianen en in totaal meerdere honderden buitenlanders betrokken waren. Ook worden tarieven genoemd die aan pure cynisme grenzen: volgens gegevens die tot nu toe niet onafhankelijk zijn bevestigd, zou er tot 25.000 euro zijn betaald voor een doodgeschoten man, 40.000 voor een vrouw en bijna 50.000 voor een kind. De 'klanten' zouden meestal via Triëst zijn gereisd en door leden van het Bosnisch-Servische leger naar de stellingen zijn gebracht.

Het onderzoekslandschap is reëel en internationaal. In Milaan loopt sinds 2025 een procedure; in februari 2026 werd een inmiddels 80-jarige man uit Noord-Italië verhoord, die de beschuldigingen van de hand wijst. In Oostenrijk loopt sinds april 2026 een strafrechtelijk onderzoek tegen een Oostenrijkse staatsburger en een onbekende persoon. Eind juni was bovendien een uitwisseling van Italiaanse, Belgische en Bosnische onderzoekers aangekondigd in het kader van de EU-justitieautoriteit Eurojust; gegevens over plaats en precieze samenstelling van deze bijeenkomst zijn in de openbare berichten niet eenduidig. Gavazzeni zegt dat hij is gehoord door de openbaar aanklagers in Bern en Brussel en dat hij ook het Openbaar Ministerie van de Bond heeft voorzien van namen van vermeende getuigen.

Waarom wij hier voorzichtig blijven

En dan nu het deel dat in sensationele koppen graag wordt weggelaten. Het onderzoek van het Balkan Investigative Reporting Network (BIRN) plaatst het bewijsmateriaal substantieel ter discussie, en wij nemen deze twijfels serieus, omdat geloofwaardigheid niet deelbaar is.

BIRN heeft de weergave in juli 2026 ontleed: het bewijsmateriaal zou dun zijn, de verklaringen van centrale bronnen tegenstrijdig en onbevestigd. Twee met naam genoemde sleutelbronnen namen later afstand van de weergave in het boek. Een onderzoekster van het Humanitarian Law Center in Belgrado doorzocht de archieven van het VN-oorlogsmisdadigentribunaal en vond, afgezien van een bekende getuigenverklaring en het geval van een Canadese vrijwilliger, niets, waarbij deze Canadees juist geen betalende toerist was, maar een buitenlandse strijder. Een voormalig VN-woordvoerder merkt op dat in Sarajevo voortdurend de meest gerenommeerde oorlogsverslaggevers ter wereld gestationeerd waren, en acht het nauwelijks voorstelbaar dat hun zoiets ernstigs zou zijn ontgaan. Waarnemers die de zaak al lang volgen, wijzen er bovendien op dat het verhaal van Gavazzeni in de loop van de tijd is gegroeid, van een klein aantal betrokkenen naar bussen vol schutters en meer dan 300 personen, inclusief een vermeende geheime landingsbaan bij Sarajevo, waarvoor geen bewijs bestaat. In een recent gezamenlijk onderzoek kwamen ARTE en BIRN opnieuw tot de conclusie dat overtuigend bewijs nog steeds ontbreekt.

Gavazzeni houdt daartegenover dat dit de vinger is die naar de maan wijst, een afleidingsmanoeuvre om een onderzoek te laten mislukken dat door meerdere Europese openbaar aanklagers wordt gedragen.

Wat deze zaak zichtbaar maakt over de jachtcultuur

Of de beschuldigingen bevestigd worden, is nog open. Juist daarom mag deze zaak niet dienen als bewijs om hobbyjagers in het algemeen met oorlogsmisdaden in verband te brengen. Zo'n gelijkstelling zou onjuist zijn.

Toch valt het op dat in de tot nu toe bekende verhalen, aangiften en mediaberichten steeds weer sprake is van mensen uit een milieu waarin wapens, schieten en georganiseerde jachtreizen vanzelfsprekend zijn. Ook de stelling dat mogelijke reizen zouden zijn verlopen via structuren die anders jachtreizen naar landen als Hongarije, Kroatië of Roemenië organiseren, is tot nu toe slechts een onderzoeksaanname, geen bewezen feit.

Voor ons ligt de relevantie daarom niet in een overhaaste schuldtoewijzing. Ze ligt in de vraag welke culturele beelden achter de jacht als vrijetijdsvermaak schuilgaan: het dier als trofee, het vizier als afstandsinstrument, het doden als belevenis en statussymbool. Deze kritiek op de pleziersierjacht staat op zichzelf. Zij heeft geen onbewezen zaak nodig om gerechtvaardigd te zijn.

Mocht blijken dat de beschuldigingen uit Sarajevo kloppen, dan zou moeten worden uitgezocht welke netwerken, welke bemiddelaars en welke normalisering van geweld dergelijke daden mogelijk hebben gemaakt of in de hand hebben gewerkt. Tot dan geldt: onderzoeken, nauwkeurig onderscheiden, en niet bagatelliseren noch beweren wat niet bewezen is. Wij blijven de zaak volgen en melden ons zodra het Openbaar Ministerie van de Bond duidelijkheid schept, in de ene of de andere richting.