Edelherten aan de Deense grens: recreatieve jagers als brandweer

Wat in deze voorstelling opvalt: edelhert wordt afgeschilderd als een natuurramp die de mens in heroïsch jachtwerk moet bestrijden.

Wat bijna volledig onder de mat wordt geveegd, is dat precies dit systeem van de recreatieve jacht deze problemen überhaupt eerst veroorzaakt.

De kern van het NDR-verhaal zit in een zin die jachtgerelateerde platforms openlijk herhalen: niet het edelhert is het probleem, maar het jachtsysteem in Denemarken. Daar bestaan, in tegenstelling tot Duitsland, geen door de overheid vastgestelde afschotplannen.

In plaats daarvan geldt:

• Er wordt vooral gejaagd op dieren die trofeeën opleveren, dus hertenbokken met gewei.
• Voor kapitaalkrachtige klanten zijn afschotten van edelherten blijkbaar tot 5’000 euro per dier waard.
• Bosbezitters kunnen met trofeejacht meer verdienen dan met houtverkoop.

Het gevolg ligt biologisch voor de hand. Wanneer vooral mannelijke dieren in het vizier staan en vrouwelijke dieren grotendeels worden ontzien, neemt de aanwas toe. Edelhertenhinden zijn de eigenlijke motoren van de populaties. Wie hen ontziet en tegelijk door bijvoedering en lokvoer jachtaantrekkelijke situaties creëert, organiseert overpopulatie met aangekondigde regelmaat.

Volgens de aangehaalde berichtgeving is de edelhertenpopulatie in Denemarken in ongeveer twintig jaar gegroeid van ongeveer 4’000 naar meer dan 40’000 dieren. Dat is geen natuurverschijnsel, maar het resultaat van een systeem dat is afgestemd op maximale jachtopbrengst.

Noord-Friesland: uitroeiing, terugkeer en nu de volgende hysterie

In Noord-Friesland was er tot 2004 praktisch geen edelhert meer. Het edelhert werd in Sleeswijk-Holstein historisch grotendeels uitgeroeid, zoals zelfs jachtverenigingen toegeven.

Nu trekken er weer dieren binnen. Grote roedels trekken 's nachts door de grensregio, steken het kunstmatige wildzwijnenhek over en zoeken nieuwe leefgebieden.

In plaats van deze ontwikkeling te zien als een late correctie van een door mensen veroorzaakte verarming van het landschap, wordt opnieuw een dreigingsscenario opgebouwd. Boswachters klagen over schorsvraat, kleinere bosstukken zouden voor 80 procent in waarde worden verminderd.

Toch is al jaren bekend:

• De grootste risico's voor het bos komen voort uit de recreatieve jacht, klimaatstress, monoculturen en industrieel gebruik.
• Vraat door hoefdieren komt daar nog bij, maar is in de eerste plaats een managementprobleem van bosbouw en recreatieve jacht.

Wie tientallen jaren inzet op sparrenplantages en jachttechnisch gemakkelijke structuren, hoeft zich niet te verbazen als wilde dieren deze instabiele systemen gebruiken en daar schade zichtbaar wordt.

Edelhert heeft trekcorridors nodig, geen kogels

Het edelhert is een soort van het halfopen landschap. Oorspronkelijk trok het over grote afstanden tussen verschillende seizoensleefgebieden.

Vandaag de dag is deze natuurlijke bewegingsvrijheid enorm beperkt:

• Snelwegen, spoorlijnen en kanalen versnipperen leefgebieden.
• Bebouwing en intensieve landbouw nemen wilde dieren de ruimte af.
• Ecoducten en wildcorridors zijn de zeldzame uitzondering in plaats van de standaard.

Juist Sleeswijk-Holstein is een voorbeeld van hoezeer het edelhert onder deze versnippering lijdt. Genetisch onderzoek en rapporten van jachtverenigingen documenteren ernstige inteeltproblemen: verkorte onderkaken, misvormingen, een verarmde genenpoel.

Het is een bittere ironie dat juist die verenigingen die al jarenlang waarschuwen voor inteeltdepressie en genetische verarming, bij elke gelegenheid toch om hogere afschotcijfers roepen en wilde dieren opsluiten in kleine, jachttechnisch beheerde eenheden.

Politiek antwoord: meer afschot in plaats van minder verstoring

Volgens het veelbesproken NDR-bericht is in Sleeswijk-Holstein een verordening gepland die de omgang met het binnentrekkende edelhert moet regelen en vanaf april 2026 van kracht zou moeten worden. Een van de doelen: het afschot intensiveren en de juridische situatie verduidelijken.

Tegelijkertijd bevatten de plannen een schijnbaar positief aspect:

• Binnentrekkende herten uit Denemarken zouden moeten helpen de genetische diversiteit van de Duitse edelhertpopulaties te verbeteren.
• Daartoe zouden middeloude herten gespaard moeten worden, zodat ze verder naar het zuiden kunnen trekken en zich daar kunnen voortplanten.

Wat op het eerste gezicht klinkt als vooruitziende blik, blijkt bij nadere beschouwing weer een poging om wilde dieren netjes onder te brengen in een jachtkundig managementschema. Individuele dieren mogen overleven als gratis genleveranciers, terwijl de grote meerderheid verder als «schadewild» bestempeld en afgeschoten moet worden.

Bosschade als permanent voorwendsel

Wanneer recreatieve jagers in de media-enscenering «wegens edelherten alarm slaan», wordt meestal een beeld overgebracht waarin herten en hindes de hoofdverantwoordelijkheid dragen voor bosproblemen. Daarbij verzwijgen diezelfde actoren graag dat:

• het bos in Noord-Duitsland verzwakt is door jarenlange intensieve bosbouw, kaalslag, recreatieve jacht en eentonige beplanting,
• extreme klimaatgebeurtenissen de bomen extra onder druk zetten,
• stabiele, natuurlijke gemengde bossen met rijk gestructureerde vegetatie zich duidelijk beter staande houden tegen wildvraat dan kunstmatige houtakkers.

Edelhert is in dit systeem eerder symptoom dan oorzaak. Waar soortenrijke, natuurlijke bossen ontbreken en de jacht de structuren en het gedrag van de dieren verandert, wordt schade zichtbaar die dient als munitie voor nog meer bejaging.

Verdere artikelen

• Wolven onder voortdurend vuur: hoe het Zwitserse jachtbeleid wetenschap en ethiek negeert
• Beschermingsbos: recreatieve jacht creëert problemen die zij beweert op te lossen
• De wolf is niet het probleem – hij is de oplossing
• Bosomvorming: wegen naar veerkrachtige gemengde bossen in het licht van de jacht
• Bosomvorming bij de Lukmanierpas
• Jacht is niet de oplossing voor bosomvorming
• Recreatieve Jagers helpen de bosomvorming niet
• Het conflict tussen bosbouw, jacht en wilde dieren

Verantwoordelijkheid afgeschoven: de jachtindustrie als profiteur

De Deense situatie met dure trofeejacht is geen exotisch uitzonderingsgeval, maar een vooruitblik op waar recreatieve jacht toe kan leiden wanneer die vooral economische belangen dient. De rekening betalen altijd de dieren.

• Eerst worden populaties opgejaagd via trofeeënfocus, bijvoedering en beheer.
• Wanneer de aantallen stijgen, wordt er geklaagd over «schade» en worden hogere afschotquota geëist.
• Uiteindelijk presenteert de recreatieve jacht zich als onmisbare ordemacht die problemen «oplost» die zij zelf heeft veroorzaakt.

Het huidige debat in Noord-Friesland past naadloos in dit patroon.

Wat een eigentijds edelhertenbeleid werkelijk zou moeten inhouden

Wie edelherten serieus neemt als voelende wilde dieren, komt tot heel andere conclusies dan degenen die nu alarm slaan. Nodig zouden onder andere zijn:

1. Grensoverschrijdende bescherming in plaats van grenshek-logica
   Gezamenlijke edelhertenconcepten tussen Denemarken en Duitsland die rekening houden met trekbewegingen en echte wildrustzones definiëren, in plaats van dieren als «grensprobleem» te behandelen.
2. Consequente regulering van de trofeejacht
   Beperking van jachtaanbiedingen die inzetten op maximale winst met kapitale herten, evenals een verplichte oriëntatie op wildecologische criteria in plaats van op klantverwachtingen.
3. Wildcorridors, ecoducten en grootschalige rustzones
   Uitbreiding van de door deskundigen al geëiste wildoversteekplaatsen en verbindingsassen, zodat edelherten niet in genetische doodlopende wegen worden gedreven.
4. Bosomvorming in plaats van wildbashing
   Ecologische bosomvorming met natuurlijke gemengde bestanden, minder kaalkap, minder jachtverstoringen en een realistische blik op de invloed van klimaat en bosbouw.
5. Transparante cijfers en onafhankelijk onderzoek
   Openbaarmaking van de jachtinkomsten uit trofeejacht, de afschotcijfers en de werkelijke schadebedragen. Daarnaast onafhankelijke monitoring van edelherten, boscondities en genetische diversiteit.

Edelherten zijn niet het probleem, maar de manier waarop wij met ze omgaan

Wanneer recreatieve jagers aan de Deense grens «alarm slaan vanwege edelherten», blijkt vooral één ding: de jachtindustrie heeft geleerd om haar eigen misstanden om te zetten in mediageniek gebrachte crisisverhalen. In plaats van het op trofeeën gerichte, geëconomiseerde jachtsysteem ter discussie te stellen, worden opnieuw de dieren tot zondebok gemaakt.

Vanuit het oogpunt van dierenwelzijn is het duidelijk: edelherten zijn slachtoffer van een beleid dat zich richt naar hekgrenzen, afschotplannen en trofeeprijzen, niet naar de behoeften van de dieren. Wie de huidige beelden van trekkende roedels ziet, zou niet eerst aan «schade» moeten denken, maar aan hoe weinig ruimte onze samenleving deze wilde dieren nog toestaat.

Een serieus debat over edelherten in het noorden zou precies daar moeten beginnen. Niet bij de volgende alarmkreet van degenen die aan de recreatieve jacht verdienen, maar bij de vraag hoe wilde dieren in een door de mens gevormd landschap eindelijk behandeld worden als wat ze zijn: medebewoners, geen storende factoren.

Meerwaarde:

• Wildvlees: natuurlijk, gezond – of gevaarlijk?
• Wildvlees van de recreatieve jager? – Kadaver op het bord!
• Volgens studies bestaan er gezondheidsrisico's in de context van het eten van wildvlees
• Voeding: de geciviliseerde smaak
• Wildvlees van de jager is kadaver
• Wildvlees kan niet BIO zijn
• Vlees van in het wild levende dieren is geen bio-wild
• Dementie: hoe schadelijk is wildvlees?
• Wildvlees maakt ziek
• Loodresten in wildvleesproducten
• Wildvlees: risico's, lood en jachtmythes
• Let op: waarschuwing tegen wildvlees van de recreatieve jager
• Jagers liegen ook bij de verkoop van vlees