Foto's van geschoten dieren: waardigheid, recht en de dubbele moraal van de jacht

Trofeefoto's tonen recreatieve jagers en jaagsters die naast een gedood wild dier poseren, en staan haaks op de in artikel 120 van de Zwitserse Grondwet verankerde waardigheid van het schepsel.

Deze beelden zijn wijdverspreid in de jachtcultuur en worden op sociale media gedeeld met hashtags zoals «Waidmannsheil». Dierenrechtenorganisaties zien hierin een schending van de grondwettelijk beschermde waardigheid van het schepsel.Representatieve studies tonen aan dat 96 tot 99 procent van de bevolking afwijzend reageert op dergelijke beelden, en ook onder jonge recreatieve jagers en jaagsters zelf is de kritiek allang doorgedrongen.

Wat zijn trofeefoto's precies?

De term «schutter» duidt in het jargon van de jacht de recreatieve jager aan die een dier heeft gedood. Trofeefoto's zijn dienovereenkomstig foto's die dit moment vastleggen of ensceneren: het dode dier ligt op de voorgrond, de recreatieve jager knielt of staat ernaast, vaak met het wapen, soms met de vinger richting de camera wijzend. Bloed op de vacht van het dier is vaak zichtbaar, de pose komt beeldhistorisch overeen met de trofeefotografie.

Het dossier over trofeefoto's documenteert hoe deze beelden circuleren op sociale netwerken en welke maatschappelijke functie ze vervullen voor recreatieve jagers: status, verbondenheid, mannelijkheidsvertoon.

Wat zegt de Zwitserse Grondwet?

Artikel 120, lid 2 van de Zwitserse Bondsgrondwet (BV) verankert de “waardigheid van het schepsel” als grondwettelijk beginsel. Zwitserland was in 1992 wereldwijd het eerste land dat dit begrip in de grondwet vastlegde. De Dierenwelzijnswet (TSchG) concretiseert dit beginsel: artikel 1 noemt de bescherming van de waardigheid en het welzijn van dieren als doel van de wet; artikel 3, letter a, definieert waardigheid als de eigenwaarde van het dier, die geëerbiedigd moet worden en elke vernedering verbiedt.

De vraag of trofeefoto's, ook na de dood van het dier, in strijd zijn met de waardigheid van het dier, wordt in de vakliteratuur serieus bediscussieerd. De rechtswetenschappers Bolliger en Rüttimann betogen dat dierwaardigheid, naar analogie met de menselijke waardigheid (artikel 7 BV), ook postmortaal zou kunnen gelden. Het recht heeft deze vraag nog niet definitief beantwoord.

Wat zegt de Dierenwelzijnswet?

De TSchG vertoont op dit gebied lacunes. Artikel 26, lid 1, letter a stelt dierenmishandeling strafbaar: wie de waardigheid van een dier op ernstige wijze schendt, riskeert tot drie jaar gevangenisstraf of een geldboete. De praktijk laat echter zien dat trofeefoto's, zolang ze een legale afschot documenteren, door openbare aanklagers nauwelijks vervolgd worden. Een geval in Graubünden, waarbij een recreatieve jager trofeefoto's samen met foto's van kinderen publiceerde en een strafzaak werd aangespannen, eindigde zonder veroordeling van de recreatieve jager; in plaats daarvan werd de criticus vervolgd die de foto's had gebruikt.

Wat zegt het Wetboek van Strafrecht?

Artikel 135 van het Zwitserse Wetboek van Strafrecht verbiedt afbeeldingen die wrede geweldpleging tegen mensen of dieren tonen en die de elementaire menselijke waardigheid ernstig schenden. Volgens het federale hooggerechtshof is dit artikel echter alleen van toepassing op typische trofeefoto's in “extreme, eenduidige gevallen”. Normaal poseren naast een legaal geschoten dier wordt niet als “wreed genoeg” beschouwd. Dit creëert een feitelijke straffeloosheidszone voor jachtgerelateerde geweldsafbeeldingen op internet.

Wat laten studies over de maatschappelijke perceptie zien?

De gegevens zijn eenduidig. Een representatieve studie van Bilendi/Respondi uit 2024 (masterscriptie, FH Burgenland, generatie Z) toonde aan dat 96 tot 99 procent van de ondervraagden negatief reageert op trofeefoto's. 73 procent wenste waarschuwingslabels, 69 procent wil dergelijke foto's niet op sociale media zien, en 67 procent gaf aan medelijden met het dier te voelen.

Veelzeggend: ook het jachttijdschrift Hirsch&Co stelde in een eigen analyse vast dat 70 procent van de jonge recreatieve jaagsters en recreatieve jagers geschoten-wild-foto's op sociale media afwijzen. Communicatie-expert Fischer noemde deze foto's «communicatieve landmijnen»: een dood dier kan geen positieve associaties oproepen.

Hoe reageren sociale-mediaplatforms?

De grote platforms reageren steeds restrictiever. Instagram beperkt automatisch de zichtbaarheid van jachtinhoud en classificeert deze als «gevoelige inhoud»; de hashtag #trophyhunting is geblokkeerd. Het bereik van dergelijke afbeeldingen wordt zonder toedoen van de gebruiker verlaagd. In de praktijk betekent dit: wat recreatieve jaagsters en recreatieve jagers zien als trotse documentatie, wordt door algoritmes behandeld als problematische inhoud.

In de Trofeejacht wordt dit verband nog duidelijker: het publiekelijk tentoonstellen van gedode dieren functioneert als statussignaal, dat tegelijkertijd afwijzing veroorzaakt in de bredere samenleving.

Welke dubbele moraal bekritiseren dierenwelzijnsorganisaties?

De beschuldiging van dubbele moraal is structureel: als een politieagente na een inzet zou poseren met een gedode mens en het beeld op sociale media zou delen, zou ze onmiddellijk worden ontslagen en strafrechtelijk vervolgd. In 2021 veroordeelde een Britse rechtbank twee politieagenten tot elk 33 maanden gevangenisstraf omdat ze selfies hadden gemaakt met de lichamen van twee moordslachtoffers (zaak Bibaa Henry en Nicole Smallman, Londen). In Noordrijn-Westfalen werd een politieaspirant ontslagen omdat hij selfies had gemaakt op de plaats van een ongeval.

Recreatieve jaagsters en recreatieve jagers ondervinden geen dergelijke gevolgen, hoewel het grondprincipe identiek is: poseren met een lijk voor eigen publiciteit.Psychologie van de jacht toont aan dat deze pose het dode dier een functie toekent als rekwisiet voor ego, mannelijkheid en hiërarchie.

Hoe gaan andere landen hiermee om?

Internationaal zijn er eerste regelgevende aanzetten. De Namibische minister van Milieu, Pohamba Shifeta, vaardigde een verbod uit op foto's met dode wilde dieren op sociale media; publieke verspreiding is uitsluitend toegestaan aan particulieren met een expliciet bewijs van toestemming. In de VS haalde Walmart alle afbeeldingen van jachtgeweld uit het assortiment. De EU verscherpt de regelgeving rond de invoer van trofeeën (België, Finland, Nederland en Frankrijk hebben nationale verboden), wat ook de politieke context voor geschoten-wild-foto's verandert.

Zwitserland loopt achter: JagdSchweiz adviseert zijn leden "terughoudendheid", maar zonder sancties.Jacht en dierenwelzijn documenteert hoe de Zwitserse wetgever structureel moeite heeft om dierenwelzijnsrecht consequent tegenover de jachtlobby te handhaven.

Wat eisen dierenwelzijns- en juridische deskundigen?

De eisen omvatten meerdere niveaus: ten eerste een uitbreiding van de postmortale waardigheidsbescherming voor dieren via artikel 3 en 26 TSchG, zodat de vernederende publieke tentoonstelling van dode dieren als schending van de waardigheid geldt. Ten tweede bindende richtlijnen voor sociale media voor houders van jachtvergunningen, waarin trofeeposes worden gedefinieerd als onverenigbaar met "waidgerechte" recreatieve jacht, met intrekking van de vergunning als sanctie. Ten derde het opnemen van afbeeldingen van gedode dieren in de jeugdmediabescherming, analoog aan andere afbeeldingen van dierenmishandeling.

Conclusie

Afbeeldingen van gedode dieren zijn geen onschuldige hobby. Ze zijn in strijd met maatschappelijke waardigheidsnormen die in elke andere context allang gesanctioneerd zouden zijn, en staan haaks op de in artikel 120 van de Bondsgrondwet verankerde waardigheid van het schepsel. Representatieve studies tonen aan dat de bevolking deze beelden overweldigend afwijst, ook onder jonge recreatieve jagers en jaagsters. Zolang de jachtwetgeving geen bindende normen stelt en intrekking van de vergunning niet als sanctie dreigt, blijft het juridische kader achter bij de maatschappelijke consensus.

Bronnen

• Art. 120 lid 2 BV (waardigheid van het schepsel), volksstemming van 17 mei 1992
• Art. 1, 3 lit. a, 26 lid 1 lit. a TSchG (Dierenwelzijnswet, SR 455)
• Art. 135 StGB (afbeeldingen van geweld)
• Bolliger/Rüttimann: Juridische bescherming van de waardigheid van dieren, in: Ammann et al. (red.), Würde der Kreatur, Zürich/Basel/Genève 2015
• Bilendi/Respondi (2024): Masterscriptie FH Burgenland, Generatie Z en afbeeldingen van gedode dieren
• Hirsch&Co: Analyse van de acceptatie van afbeeldingen van gedode dieren onder jonge recreatieve jagers en jaagsters
• Zaak Jaffer/Lewis, Old Bailey Londen, uitspraak van 6 december 2021 (33 maanden wegens ambtsmisbruik)
• Namibië: verbod op trofeefoto's op sociale media (minister van Milieu Pohamba Shifeta)

Verdere inhoud

• Afbeeldingen van gedode dieren: dossier
• Psychologie van de jacht
• Jacht en dierenwelzijn
• De recreatieve jacht als evenement
• Trofeejacht
• Jachtmythen: 12 beweringen kritisch onder de loep