Buitbeelden: waardigheid, recht en de dubbele moraal van de jacht

Trofeefoto's, sociale media en het maatschappelijke verzet.

Redactie Wild beim Wild — 15 april 2026

Buitbeelden tonen hobbyjagers en hobbyjaagsters die naast een gedood wild dier poseren, en staan in tegenspraak met de in artikel 120 van de Bondsgrondwet verankerde waardigheid van het schepsel.

Deze beelden zijn wijdverbreid in de jachtcultuur en worden op sociale media gedeeld met hashtags als «Waidmannsheil». Dierenbeschermingsorganisaties zien daarin een schending van de grondwettelijk beschermde waardigheid van het schepsel. Representatieve studies tonen aan dat 96 tot 99 procent van de bevolking afwijzend reageert op zulke beelden, en ook onder jonge hobbyjagers en hobbyjaagsters zelf is de kritiek allang doorgedrongen.

Wat zijn buitbeelden precies?

De term «Erleger» (buitmaker) duidt in het jachtjargon op de hobbyjager die een dier heeft gedood. Buitbeelden zijn dienovereenkomstig foto's die dit moment vastleggen of ensceneren: het dode dier ligt op de voorgrond, de hobbyjager knielt of staat ernaast, vaak met het wapen, soms met de vinger richting de camera wijzend. Bloed op de vacht van het dier is vaak zichtbaar, de pose komt beeldhistorisch overeen met de trofeefotografie.

Het dossier over buitbeelden documenteert hoe deze beelden in sociale netwerken circuleren en welke maatschappelijke functie ze voor hobbyjagers vervullen: status, verbondenheid, mannelijkheidsensceneringen.

Wat zegt de Bondsgrondwet?

Artikel 120 lid 2 van de Zwitserse Grondwet (BV) verankert de «waardigheid van het schepsel» als grondwettelijk principe. Zwitserland was het eerste land ter wereld dat dit begrip in 1992 in de grondwet vastlegde. De Dierenwelzijnswet (TSchG) concretiseert dit beginsel: artikel 1 noemt de bescherming van de waardigheid en het welzijn van dieren als doel van de wet; artikel 3 letter a definieert waardigheid als de eigenwaarde van het dier, die gerespecteerd moet worden en die elke ontwaardiging verbiedt.

De vraag of foto's van geschoten dieren in strijd zijn met de waardigheid van het dier, ook na de dood, wordt in de vakliteratuur serieus besproken. De rechtsgeleerden Bolliger en Rüttimann betogen dat de dierenwaardigheid, analoog aan de menselijke waardigheid (artikel 7 BV), ook postmortaal zou kunnen gelden. Het recht heeft deze vraag nog niet definitief beantwoord.

Wat zegt de Dierenwelzijnswet?

De TSchG vertoont op dit gebied lacunes. Artikel 26 lid 1 letter a stelt dierenmishandeling strafbaar: wie de waardigheid van een dier op ernstige wijze schendt, riskeert tot drie jaar gevangenisstraf of een geldboete. De praktijk laat echter zien dat foto's van geschoten dieren, voor zover ze een legale afschot documenteren, nauwelijks door het openbaar ministerie worden vervolgd. Een zaak in Graubünden, waarin een hobbyjager foto's van geschoten dieren samen met kinderfoto's publiceerde en een strafprocedure werd aangespannen, eindigde zonder veroordeling van de hobbyjager; in plaats daarvan werd de criticus vervolgd die de foto's had gebruikt.

Wat zegt het Wetboek van Strafrecht?

Artikel 135 StGB verbiedt afbeeldingen die wreed geweld tegen mensen of dieren tonen en de elementaire menselijke waardigheid op ernstige wijze schenden. Voor typische foto's van geschoten dieren is deze bepaling volgens het federale gerechtshof echter alleen van toepassing in «extreme, ondubbelzinnige gevallen». Het gewoon poseren naast een legaal geschoten dier geldt niet als «wreed genoeg». Dat creëert een feitelijke straffeloosheidszone voor jachtgerelateerde geweldsafbeeldingen op het internet.

Wat tonen studies over de maatschappelijke perceptie?

De gegevens zijn duidelijk. Een representatieve studie van Bilendi/Respondi uit het jaar 2024 (masterscriptie, FH Burgenland, Generatie Z) toonde aan dat 96 tot 99 procent van de ondervraagden negatief reageert op foto's van geschoten dieren. 73 procent wenste waarschuwingen, 69 procent wil dergelijke beelden niet op sociale media zien, en 67 procent gaf aan medelijden met het dier te voelen.

Veelzeggend: ook het jachtmagazine Hirsch&Co stelde in een eigen analyse vast dat 70 procent van de jonge hobbyjaagsters en hobbyjagers het tonen van prooifoto's op sociale media afwijst. Communicatiedeskundige Fischer noemde deze foto's «communicatieve landmijnen»: een dood dier kan geen positieve associaties oproepen.

Hoe reageren socialemediaplatforms?

De grote platforms reageren steeds restrictiever. Instagram beperkt jachtinhoud automatisch en classificeert die als «gevoelige inhoud»; de hashtag #trophyhunting is geblokkeerd. Het bereik van zulke beelden wordt zonder toedoen van de gebruiker verminderd. In de praktijk betekent dit: wat hobbyjaagsters en hobbyjagers als trotse documentatie zien, wordt door algoritmen behandeld als problematische inhoud.

Bij de trofeejacht wordt dit verband nog duidelijker: het openbaar tentoonstellen van gedode dieren functioneert als statussignaal dat tegelijkertijd in brede lagen van de samenleving afwijzing oproept.

Welke dubbele moraal bekritiseren dierenbeschermingsorganisaties?

Het verwijt van dubbele moraal is structureel: zou een politieagente na een inzet poseren met een gedode mens en het beeld op sociale media delen, dan zou zij onmiddellijk worden ontslagen en strafrechtelijk vervolgd. In 2021 veroordeelde een Britse rechtbank twee politieagenten elk tot 33 maanden gevangenisstraf omdat zij selfies hadden gemaakt met de lichamen van twee moordslachtoffers (zaak Bibaa Henry en Nicole Smallman, Londen). In Noordrijn-Westfalen werd een politieleerling ontslagen omdat hij selfies op de plaats van een ongeval had gemaakt.

Hobbyjaagsters en hobbyjagers ondergaan geen dergelijke consequenties, hoewel het grondbeginsel identiek is: het poseren met een lichaam voor eigen publieke aandacht. Psychologie van de jacht laat zien dat deze pose het dode dier de functie van rekwisiet voor ego, mannelijkheid en hiërarchie toekent.

Hoe gaan andere landen ermee om?

Internationaal zijn er eerste aanzetten tot regulering. De Namibische minister van Milieu Pohamba Shifeta vaardigde een verbod uit op foto's met dode wilde dieren op sociale media; openbare verspreiding is uitsluitend toegestaan aan particulieren met een uitdrukkelijk bewijs van toestemming. In de VS verwijderde Walmart alle afbeeldingen van jachtgeweld uit het assortiment. De EU verscherpt de regulering van trofee-import (België, Finland, Nederland en Frankrijk hebben nationale verboden), wat de politieke context voor prooifoto's eveneens verandert.

Zwitserland loopt achter: JagdSchweiz beveelt zijn leden «terughoudendheid» aan, maar zonder sancties. Jacht en dierenwelzijn documenteert hoe de Zwitserse wetgever er structureel moeite mee heeft om het dierenbeschermingsrecht consequent tegen de jachtlobby in te zetten.

Wat eisen dierenwelzijns- en juridische experts?

De eisen omvatten meerdere niveaus: ten eerste een uitbreiding van de postmortale waardigheidsbescherming voor dieren via artikel 3 en 26 TSchG, zodat het onterende publieke tentoonstellen van dode dieren als waardigheidsschending geldt. Ten tweede bindende social-mediarichtlijnen voor houders van een jachtvergunning, die trofee-poses als onverenigbaar met «weidelijke» hobbyjacht definiëren, met intrekking van de vergunning als sanctie. Ten derde de opname van schutterbeelden in de jeugdmediabescherming, naar analogie met andere afbeeldingen van dierengeweld.

Conclusie

Schutterbeelden zijn geen onschuldige hobby. Ze schenden maatschappelijke waardigheidsnormen die in elke andere context allang bestraft zouden zijn, en staan haaks op de in artikel 120 van de federale grondwet verankerde waardigheid van het schepsel. Representatieve studies tonen aan dat de bevolking deze beelden overweldigend afwijst, ook onder jonge hobbyjagers en hobbyjaagsters. Zolang de jachtwetgeving geen bindende normen stelt en intrekking van de vergunning niet als sanctie dreigt, blijft het juridische kader achter bij de maatschappelijke consensus.

Bronnen

Art. 120 lid 2 BV (waardigheid van het schepsel), volksstemming van 17 mei 1992
Art. 1, 3 lit. a, 26 lid 1 lit. a TSchG (dierenbeschermingswet, SR 455)
Art. 135 StGB (geweldsafbeeldingen)
Bolliger/Rüttimann: Rechtlicher Schutz der Tierwürde, in: Ammann et al. (red.), Würde der Kreatur, Zürich/Basel/Genève 2015
Bilendi/Respondi (2024): Masterscriptie FH Burgenland, Generatie Z en schutterbeelden
Hirsch&Co: Analyse over de acceptatie van schutterbeelden bij jonge hobbyjagers en hobbyjaagsters
Zaak Jaffer/Lewis, Old Bailey London, vonnis van 6 december 2021 (33 maanden wegens Misconduct in Public Office)
Namibië: verbod op trofeefoto's op sociale media (milieuminister Pohamba Shifeta)