Ile wypadków na polowaniach zdarza się w Szwajcarii?

Z czysto rachunkowego punktu widzenia wypadek na polowaniu zdarza się co 29 godzin. Mimo to do dziś nie istnieje żaden centralny, kompletny obowiązek zgłaszania – a liczba przypadków niezgłoszonych jest znaczna.

Co mówią dane BFU od 2000 roku?

Biuro Doradztwa ds. Zapobiegania Wypadkom (BFU) dokumentuje wypadki na polowaniach od dziesięcioleci. Analizy od 2000 roku ukazują stale niepokojący obraz: na przestrzeni około 25 lat odnotowano ponad 75 śmiertelnych wypadków na polowaniach. Odpowiada to średnio trzem ofiarom śmiertelnym rocznie, i to tylko w ujętych kategoriach. Do tego dochodzą każdego roku dziesiątki ciężko rannych z trwałymi uszczerbkami na zdrowiu.

BFU rozróżnia przy tym wypadki z bronią palną, upadki i inne wypadki podczas polowania. Wypadki z bronią palną stanowią znaczną część ciężkich i śmiertelnych wypadków – wbrew niekiedy przytaczanej przez lobby myśliwskie narracji, jakoby polowanie hobbystyczne było «bezpieczniejsze niż golf». Źródło: BFU – Biuro Doradztwa ds. Zapobiegania Wypadkom.

Dane SUVA 2006–2015 i 2016–2020: co pokazują liczby

SUVA (Szwajcarski Zakład Ubezpieczeń Wypadkowych) rejestruje wypadki na polowaniach jako wypadki w czasie wolnym w ramach ustawy o ubezpieczeniu wypadkowym (UVG). Analiza za okres 2006–2015 wykazuje rocznie około 300 uznanych wypadków w obszarze polowań hobbystycznych, około 2 przypadki śmiertelne rocznie oraz około 2 nowe renty inwalidzkie rocznie.

Kolejny okres 2016–2020 potwierdza te liczby i dostarcza istotnego wymiaru kosztowego: nadal około 300 wypadków rocznie, około 1 przypadek śmiertelny rocznie (w ujętym zbiorze), około 2 nowe renty inwalidzkie rocznie oraz roczne koszty ubezpieczeniowe na poziomie około 3,6 miliona franków.

Te 3,6 miliona franków rocznie pokrywają wyłącznie koszty ubezpieczonego zbioru – czyli zatrudnionych strażników łowieckich, opiekunów zwierzyny i podobne grupy zawodowe oraz hobbystów, którzy jako osoby pracujące zarobkowo podlegają obowiązkowi UVG. Całkowite koszty gospodarcze, wliczając osoby nieubezpieczone, są znacznie wyższe.

Liczba przypadków niezgłoszonych: kto nie zostaje ujęty

Statystyka SUVA ma fundamentalną lukę: obejmuje wyłącznie osoby, które są obowiązkowo ubezpieczone zgodnie z ustawą o ubezpieczeniu wypadkowym (UVG). Emerytowani myśliwi hobbystyczni – statystycznie grupa szczególnie narażona na wypadki, ponieważ starsze roczniki są nadreprezentowane w łowiectwie – całkowicie wypadają ze statystyki. To samo dotyczy osób prowadzących działalność na własny rachunek bez dobrowolnego ubezpieczenia UVG, gospodyń i gospodarzy domowych, studentów oraz zagranicznych myśliwych-gości, którzy polują w Szwajcarii.

Ponieważ myśliwi hobbystyczni w Szwajcarii są znacznie starsi niż średnia populacja – wielu ma 55 lat i więcej, a znaczna część jest już na emeryturze – liczba przypadków niezgłoszonych jest strukturalnie znacząca. Kompletna, ogólnoszwajcarska statystyka wypadków łowieckich do dziś nie istnieje.

Rozkład kantonalny: gdzie zdarza się najwięcej wypadków?

Regionalny rozkład wypadków łowieckich jest zgodny z intensywnością polowań i charakterem terenu. Według analiz BFU na kanton Gryzonia przypada 28 % wszystkich odnotowanych wypadków łowieckich. Następne są wypadki za granicą (szwajcarscy myśliwi hobbystyczni na wyprawach łowieckich) z 16 %, Ticino z 7 %, Argowia z 6 % i Valais z 5 %. Pozostałe kantony dzielą się resztą wynoszącą 38 %.

Wysoki udział kantonu Gryzonia wynika z alpejskiego terenu, polowania górskiego (które corocznie wysyła tysiące myśliwych hobbystycznych w trudny teren górski) oraz samej wielkości obszaru łowieckiego. 16 % wypadków za granicą pokazuje, że szwajcarscy myśliwi hobbystyczni podejmują znaczne ryzyko wypadków również podczas wypraw łowieckich za granicę.

Konkretny przypadek: śmiertelny wypadek w kantonie Vaud, grudzień 2024

W grudniu 2024 roku w Oulens-sous-Echallens w kantonie Vaud 64-letni myśliwy hobbystyczny został zastrzelony przez kolegę. Grupa próbowała wypędzić dziki z gęstych zarośli. W chaotycznej sytuacji inny myśliwy hobbystyczny otworzył ogień i śmiertelnie trafił 64-latka. Przypadek ten stanowi wzorcowy przykład niebezpiecznego połączenia grupowego naganiania, złej widoczności i wysokiego poziomu stresu, typowego dla polowań z naganką i polowań pędzonych.

Takie przypadki nie są zdarzeniami odosobnionymi. Również w latach wcześniejszych w różnych szwajcarskich kantonach dochodziło do śmiertelnych wypadków łowieckich w wyniku pomylenia zwierzęcia z człowiekiem lub źle skierowanych strzałów w grupach. Brak publicznej dokumentacji uniemożliwia systematyczne opracowanie tych przypadków.

Alkohol na polowaniu hobbystycznym

Czynnikiem, który niemal w ogóle nie jest poruszany w debacie publicznej, jest spożywanie alkoholu. Na wielu polowaniach – zwłaszcza podczas towarzyskich polowań z naganką i polowań zbiorowych – wspólne spożywanie alkoholu jest częścią kultury łowieckiej. Czatowanie i naganianie przeplatane są przerwami, podczas których podaje się wódkę i wino.

W Szwajcarii nie istnieją powszechne, wiążące prawne zakazy spożywania alkoholu dla hobbystycznych myśliwych podczas aktywnego polowania. Niektóre kantony mają zalecenia lub przepisy w rozporządzeniach łowieckich, ale wyraźna granica 0,5 promila z systematyczną kontrolą, porównywalna do prawa o ruchu drogowym, nie jest w łowiectwie ustanowiona. Kto pije alkohol za kierownicą samochodu, ryzykuje utratę prawa jazdy; kto na polowaniu z bronią spożywa alkohol, ryzykuje – poza życiem innych – niewiele konsekwencji prawnych.

Konflikt interesów JagdSchweiz przy własnej statystyce

JagdSchweiz, organizacja parasolowa szwajcarskich hobbystycznych myśliwych, sama gromadzi i publikuje dane dotyczące wypadków łowieckich. Występuje tu oczywisty strukturalny konflikt interesów: związek, który lobbuje na rzecz interesów hobbystycznych myśliwych i chce przedstawiać łowiectwo w jak najbardziej pozytywnym świetle, jednocześnie produkuje statystyki, na które powołują się debaty publiczne i władze.

Statystyki JagdSchweiz nie obejmują tej samej populacji bazowej co SUVA czy BFU, co utrudnia bezpośrednie porównania. Związek ma interes w przedstawianiu liczby wypadków możliwie jak najniżej. Nie istnieje niezależna zewnętrzna kontrola gromadzenia danych przez sam JagdSchweiz. Kantony, które mają zgłaszać wypadki łowieckie, robią to w różnych miejscach i według różnych kryteriów.

Brak centralnego obowiązku zgłaszania: problem strukturalny

W przeciwieństwie do innych niebezpiecznych dziedzin wypoczynku, dla łowiectwa hobbystycznego w Szwajcarii nie istnieje centralny, kompletny obowiązek zgłaszania wszystkich wypadków. Kantony różnie podchodzą do ewidencjonowania, niektóre wcale nie robią tego systematycznie.

Kontrast z innymi krajami UE jest wyraźny: we Francji, gdzie łowiectwo jest szczególnie intensywne i kontrowersyjne społecznie, rząd po serii śmiertelnych wypadków wprowadził publiczną bazę danych o wypadkach łowieckich i zapisał w prawie minimalne odległości od terenów mieszkalnych. W Szwajcarii daleko jest do porównywalnych środków przejrzystości. Więcej informacji na temat porównań europejskich oferuje nasz Dossier dotyczące ofiar polowań w Europie.

Czego nie obejmują te 3,6 miliona franków

Roczne koszty SUVA w wysokości 3,6 miliona franków z tytułu wypadków na polowaniach obejmują wyłącznie bezpośrednie świadczenia ubezpieczeniowe dla zbiorowości objętej obowiązkiem ubezpieczenia UVG. Nie uwzględniono: kosztów wypadków emerytów i osób samozatrudnionych; kosztów leczenia psychicznego ofiar wypadków i świadków; kosztów ścigania karnego i postępowań sądowych po wypadkach na polowaniach; kosztów akcji poszukiwawczych i ratowniczych (helikopter, ratownictwo górskie); strat produkcyjnych spowodowanych inwalidztwem; kosztów wypadków za granicą. Rzeczywiste całkowite koszty gospodarcze są zatem znacznie wyższe. Więcej na ten temat w dossier «Ile naprawdę kosztuje Szwajcarię polowanie hobbystyczne».

Wypadki na polowaniach i kłusownictwo: wymiar kryminalny

Nie wszystkie incydenty z bronią palną w kontekście łowieckim są wypadkami. Część zgłoszonych przypadków dotyczy nielegalnych odstrzałów, kłusownictwa oraz umyślnego strzelania do dzikich zwierząt poza dozwolonymi okresami, obszarami lub gatunkami. Przypadki te są klasyfikowane inaczej w statystykach wypadków na polowaniach, lecz stanowią część całościowego obrazu. Nasze dossier dotyczące kłusownictwa i przestępczości łowieckiej naświetla ten wymiar.

Postulaty polityczne: co byłoby konieczne

Z perspektywy krytycznej wobec łowiectwa pilnie potrzebne są: centralny, niezależny obowiązek zgłaszania wszystkich wypadków na polowaniach, niezależnie od statusu ubezpieczeniowego; pełne rejestrowanie wszystkich grup ofiar, w tym emerytowanych i zagranicznych turystów łowieckich; zakaz spożywania alkoholu i narkotyków podczas polowania, analogicznie do przepisów o ruchu drogowym; odległości bezpieczeństwa od osiedli, szlaków turystycznych i terenów rekreacyjnych; oraz niezależna kontrola statystyk JagdSchweiz. Dalszych informacji kontekstowych dostarcza nasze dossier dotyczące polowania hobbystycznego i broni.

Wniosek: przejrzystość zamiast statystyki związkowej

Wypadki na polowaniach w Szwajcarii nie są zjawiskiem marginalnym. Około 300 zarejestrowanych wypadków rocznie, 3,6 miliona franków bezpośrednich kosztów ubezpieczeniowych, ogromna liczba przypadków niezgłoszonych z powodu braku rejestrowania emerytów i osób samozatrudnionych – oraz związek interesów, który dysponuje wyłącznością nad danymi dotyczącymi własnej statystyki wypadków. To nie przypadek, lecz rezultat struktury lobbingowej, która uniemożliwia przejrzystość. Dopóki nie istnieje niezależna, kompletna i obowiązkowa statystyka wypadków na polowaniach, skala problemu pozostaje w ukryciu.

Dalsze treści na wildbeimwild.com:

• Dossier: Wypadki na polowaniach w Szwajcarii
• Dossier: Ofiary polowań w Europie – zabici, ranni i kontynent bez statystyk
• Dossier: Polowania hobbystyczne i broń
• Dossier: Kłusownictwo i przestępczość łowiecka w Szwajcarii

Więcej informacji o aktualnej polityce łowieckiej w Szwajcarii znajdziesz w naszym dossier na wildbeimwild.com.