Tasiemiec bąblowcowy: mity i fakty w rzetelnej weryfikacji

Mniej Lisy, mniej tasiemca bąblowcowego, a więc mniejsze ryzyko zakażenia dla człowieka.

Na pierwszy rzut oka brzmi to jak logiczny wniosek, jednak przy dokładnej analizie okazuje się jedynie myśliwską legendą, jak dowodzi kilka międzynarodowych badań.

W Europie tasiemiec bąblowcowy występuje najczęściej – między innymi za sprawą hobbystycznych myśliwych i bezsensownego tropienia lisów – przede wszystkim w Szwajcarii (zwłaszcza w regionie Turgowii i wschodniej Szwajcarii) oraz na Litwie.

W ramach przeglądowego badania opublikowanego w czasopiśmie naukowym «The Lancet Infectious Diseases» międzynarodowy zespół badawczy po raz pierwszy ustalił ogólnoeuropejskie dane dotyczące liczby przypadków tej choroby – jak poinformował 21 lipca 2025 r. Uniwersytet Medyczny w Wiedniu, który brał udział w badaniu. Średnia roczna zapadalność w latach 1997–2023 wynosiła w całej Europie 0,063 przypadku na 100’000 mieszkańców. Na podstawie ustalonych w badaniu wskaźników zapadalności i trendów za obszary o największym natężeniu uznano region alpejski oraz kraje bałtyckie. Aż 2’864 przypadki (68,08 procent) przypadły łącznie na Austrię, Francję, Niemcy i Szwajcarię.

Zgodnie z badaniem liczba przypadków wyraźnie wzrosła w ostatnich latach – w Szwajcarii miała się rzekomo zwiększyć z zaledwie kilku diagnoz rocznie w latach 90. Jednak w Szwajcarii nie istnieje obowiązek zgłaszania zakażeń tasiemcem bąblowcowym u ludzi. Skąd zatem autorzy czerpią swoje dane?

Zoo w Bazylei ma za sobą historię goryli, które zachorowały na bąblowicę i zmarły. Dlatego od 2016 roku poddaje obróbce termicznej całą karmę, która potencjalnie mogłaby być skażona jajami tasiemca bąblowcowego.

Hobbyjagda negatywnie wpływa na zdrowie całej populacji lisów, ponieważ choroba nie może przebiegać w naturalny sposób, co sprzyja powstawaniu populacji odpornych. Hobbyjagda w istotny sposób przyczyniła się już wcześniej do szybkiego rozprzestrzeniania się wścieklizny, ponieważ samce lisów musiały wędrować coraz dalej, by znaleźć partnerkę. W ten sposób choroba przybrała formę prawdziwej epidemii i została wytępiona dopiero na początku lat 80. – nie dzięki bezwzględnemu Łowiectwo na lisy, lecz dzięki akcji szczepień prowadzonej za pomocą kurzych głów.

• Hobbystyczni myśliwi rozprzestrzeniają choroby
• Hobbystyczne polowania sprzyjają chorobom

Tasiemiec bąblowcowy nadal wykorzystywany jest jako argument uzasadniający polowanie na lisy. Tymczasem wywoływana przez niego choroba – bąblowica wielojamowa (echinokokoza) – jest jedną z najrzadszych parazytoz w Europie. Ze względu na bezpośredni kontakt z lisami do grupy ryzyka należą przede wszystkim myśliwych oraz psy używane do polowań, a także osoby zajmujące się preparowaniem zwierząt. Znacznie więcej zoonoz występuje w przypadku zwierząt domowych i gospodarskich.

Odstrzał lisów może wręcz spowodować, że zwolnione siedlisko zostanie ponownie zasiedlone przez lisy z dużo większym odsetkiem nosicieli tasiemca bąblowcowego.

Osoby bez uprawnień myśliwskich nie mają się właściwie czego obawiać

Obawa przed zakażeniem tasiemcem bąblowcowym jest praktycznie nieuzasadniona. Zgodnie z danymi kliniki uniwersyteckiej w Ulm bąblowica wielojamowa, z 40 do 70 nowymi zachorowaniami rocznie w całych Niemczech, jest bardzo rzadka. Nie ma też żadnych dowodów na to, że pasożyt przenoszony jest poprzez spożycie dziko rosnących jagód czy grzybów, jak podaje Peter Höffken z organizacji Peta. Znacznie większym czynnikiem ryzyka zakażenia tą zoonozą jest natomiast wykonywanie polowań – w Niemczech co roku zabijanych, a częściowo także obdzieranych ze skóry, jest niemal pół miliona lisów.

Ryzyko zakażenia dla zwykłych osób odwiedzających las jest minimalne. Wbrew licznym plotkom niemal nie zdarza się, by pacjent zakażony tasiemcem bąblowcowym zaraził się poprzez leśne jagody. Jagody rosnące wysoko na krzewach są wykluczone jako droga zakażenia. Trudno bowiem wyobrazić sobie, w jaki sposób odchody lisów miałyby dostać się na jagody wiszące wysoko.

Choć nie ma dowodów na to, że spożycie owoców lub warzyw rosnących nisko przy ziemi może wywołać bąblowicę, zasadniczo zaleca się dokładne mycie owoców z lasu i ogrodu przed spożyciem oraz unikanie mocno zanieczyszczonych części roślin.

Dossiers: Lis w Szwajcarii: najczęściej ścigany drapieżnik bez lobby | Polowanie na lisy bez faktów: jak JagdSchweiz wymyśla problemy

Dalsze artykuły

• Zoo wyrządzają zwierzętom więcej szkody, niż mogłoby się wydawać
• Sprawiedliwość dla zwierząt z zoo
• Czy nadszedł czas, by zakazać zoo?
• Finlandia: zoo chce odesłać pandy wielkie do Chin ze względu na koszty utrzymania
• Trzymanie słoni w zoo musi wreszcie się skończyć!
• Zabijanie nadliczbowych zwierząt – zoo zawodzą w ochronie gatunków