Potomstwo rysia w Wogezach Północnych

To pierwsza udokumentowana reprodukcja tego gatunku w Wogezach Północnych od czasu jego wyginięcia w XVII wieku.

Lycka została wypuszczona na wolność 20 marca 2020 roku w Niemczech, w Lesie Palatynackim, wraz z «Tardą», innym samicą: są to dwa ostatnie rysie przesiedlone w ramach europejskiego projektu reintrodukcji LIFE. Lycka pochodzi ze Szwajcarii, urodziła się w 2011 roku i żyła w kantonie Neuchâtel, zanim została przewieziona do Lasu Palatynackiego. W chwili wypuszczenia ważyła ponad 20 kg: to silne i doświadczone dzikie zwierzę.

Udana współpraca transgraniczna

Lycka nosiła nadajnik GPS na obroży, dzięki czemu jej przemieszczanie się mogło być śledzone przez współpracujący zespół niemiecko-francuski. Dzięki temu monitoringowi wiemy, że Lycka wędrowała przez zwarty kompleks leśny rezerwatu biosfery Las Palatynacki-Wogezy Północne i pod koniec marca 2020 roku wkroczyła na francuską ziemię. Następnie ustanowiła sobie rewir w Wogezach Północnych. Ograniczenie jej promienia przemieszczania się na początku czerwca wskazywało na poród. Miot udało się zlokalizować i skontrolować przez inspektorów środowiskowych Urzędu ds. Różnorodności Biologicznej (OFB). W wejściu do jaskini zaobserwowano dwa zdrowe młode, mające około trzech tygodni, a matka była w pobliżu. To wydarzenie stało się możliwe dzięki programowi LIFE, koordynowanemu przez niemieckiego partnera, Fundację Natury i Środowiska Nadrenii-Palatynatu.

Dwie drogi, jeden cel: Co stało się z Lycką i Tardą

W 2021 roku stan zachowania rysia w Wogezach był jeszcze wysoce niepewny: w całym masywie naliczono zaledwie kilkanaście zwierząt, a Lycka była jedyną znaną samicą. O tym, jak wielkie było zagrożenie, świadczyły przypadek nielegalnego zabicia zwierzęcia na początku 2020 roku w Wogezach oraz wypadki drogowe rysi Lucky'ego i Labki w Lesie Palatynackim (Pfälzerwald).

Lycka pozostała wierna swojemu rewirowi w północnych Wogezach i w 2022 roku wydała na świat drugi miot, co potwierdziła prefektura Bas-Rhin. Tarda natomiast osiedliła się na stałe w niemieckim Lesie Palatynackim, w powiecie Bad Dürkheim, i do dziś jest jedną z zaledwie pięciu z pierwotnie dwudziestu wypuszczonych zwierząt, których obecność została tam potwierdzona. Ona również wychowała potomstwo, ostatnio w 2024 roku i ponownie w 2025 roku. Nie są znane żadne szkody wyrządzone przez Tardę lub jej młode.

Z początkowych pojedynczych zwierząt powstała od tego czasu niewielka, transgraniczna sieć: do 2024 roku w całym masywie wogeskim osiedliło się siedem do ośmiu rysi z projektu reintrodukcji, w tym co najmniej cztery także w centralnych i wysokich Wogezach. W samym Lesie Palatynackim populację szacuje się obecnie na około trzydzieści zwierząt.

Październik 2024: tragiczny cios

Jak kruchy pozostaje ten sukces, pokazało się w październiku 2024 roku: w Niederbronn-les-Bains, w samym sercu północnych Wogezów, młody ryś schronił się w kurniku i został zabity łopatą przez właścicielkę, która wzięła go za żbika. Sąd w Strasburgu skazał sprawczynię na karę pozbawienia wolności w zawieszeniu oraz na zapłatę ponad 30’000 euro odszkodowania na rzecz organizacji ochrony zwierząt. Więcej na ten temat w artykule «Zabity ryś w Alzacji: Francja karze surowo, Szwajcaria niemal milczy».

W całym kraju kolizje z pojazdami oraz nielegalne zabójstwa odpowiadają za ponad 80 procent śmiertelności rysi. To, jak krytyczna pozostaje ogólnie ta populacja, przedstawiamy w artykule «Francja: rysie bliskie wyginięcia». W 2025 roku obserwatorki odnotowały wręcz spadek dynamiki populacji w północnych Wogezach, a brak różnorodności genetycznej pozostaje głównym problemem. Pewna działaczka na rzecz ochrony przyrody ujęła to trafnie: bez działań za trzydzieści lat nie będzie już rysi w Wogezach.

2026: pierwsza aktywna reintrodukcja jako zmiana kursu

Krajowy Plan Działań (PNA) 2022-2026 przewidywał dotychczas wzmocnienie populacji jedynie w porozumieniu z hobbystycznymi myśliwymi i hodowcami, a krajowy związek łowiecki przez długi czas odrzucał aktywne przywracanie gatunku. W czerwcu 2026 roku nastąpił godny uwagi zwrot w polityce: osierocona młoda samica rysia, która we wrześniu 2025 roku została znaleziona bezradna w Wogezach Północnych, została odchowana przez ośrodek rehabilitacji GORNA, ochrzczona imieniem «Maguy» i 10 czerwca 2026 roku, wyposażona w obrożę GPS, ponownie wypuszczona na wolność w Wogezach Środkowych. Jest to pierwsze wypuszczenie na wolność rysia wcześniej pielęgnowanego pod ludzką opieką w całym masywie Wogezów.

PNA wygasa z końcem 2026 roku, bilans półmetka nie został dotychczas upubliczniony. Organizacje ochrony przyrody, takie jak FERUS i Centre Athénas, domagają się prawdziwych programów przywracania gatunku zamiast kolejnych badań. Czy z wypuszczenia «Maguy» rzeczywiście wyniknie nowa strategia, czy też pozostanie to jednostkowym przypadkiem, okaże się prawdopodobnie w nadchodzących latach.