Badania nad mózgiem: przemoc, empatia i łowiectwo rekreacyjne

Jednak z perspektywy współczesnej neuronauki wyłania się zupełnie inny obraz.

Szczególną rolę odgrywa tu ciało migdałowate – kluczowy obszar mózgu regulujący emocje takie jak strach, agresja i empatia. Nowe wyniki badań sugerują: zachowania związane z polowaniem mają mniej wspólnego z naturalną kompetencją, a więcej z wyuczonymi wzorcami, które sprzyjają dystansowaniu się emocjonalnemu. Ciało migdałowate silnie reaguje na cierpienie społeczne i zwierzęce. Powtarzające się zabijanie prowadzi do mierzalnego otępienia emocjonalnego i obniżonej aktywności ciała migdałowatego.

Emocje, empatia i uklad limbiczny

Ciało migdałowate odgrywa kluczową rolę w przetwarzaniu sygnałów emocjonalnych. Rejestruje ono zagrożenia, ale również bodźce istotne społecznie, takie jak cierpienie innych istot żywych. Badania z ostatnich lat pokazują, że powtarzające się stosowanie przemocy, nawet w kontrolowanych warunkach, może prowadzić do mierzalnych zmian funkcjonalnych. Im częściej ludzie doświadczają sytuacji przemocy lub sami je wywołują, tym silniej zmienia się wzorzec aktywności sieci neuronowych odpowiedzialnych za empatię, regulację stresu i kontrolę impulsów. Pokazuje to: im częściej ktoś uczestniczy w sytuacjach zabijania, tym bardziej spada reaktywność empatyczna w ciele migdałowatym/wyspie.

U grup, które regularnie zabijają zwierzęta, na przykład w kontekście łowieckim, badacze wskazują na tendencję do emocjonalnego otępienia. Ciało migdałowate wykazuje wówczas mniejszą reaktywność na sygnały cierpienia. Ta adaptacja nie jest „instynktem łowieckim”, lecz neuropsychologicznym mechanizmem obronnym: dystans emocjonalny jako strategia redukcji nieprzyjemnych odczuć. Powtarzające się zabijanie prowadzi zatem do zmienionej aktywności ciała migdałowatego i efektów emocjonalnego otępienia (emotional blunting).

Polowanie jako spoleczne i neuronalne warunkowanie

Zabijanie dzikich zwierząt wymaga mentalnego wyłączenia biologicznie zakorzenionych zahamowań. Migdałek (amygdala) bez społecznej i poznawczej modulacji byłby zaprogramowany do interpretowania krzyków bólu, zachowań ucieczkowych czy reakcji alarmowych innych istot jako istotnych sygnałów. Aby łowiectwo rekreacyjne mogło funkcjonować jako rozrywka, ten empatyczny impuls musi zostać przełamany.

Dokonuje się to poprzez kulturowe narracje ('hodowla zwierzyny', 'konieczność', 'ochrona przyrody'), poprzez habitualną ekspozycję oraz rytuały grupowe, które emocjonalnie odciążają akt zabijania. Badania nad mózgiem pokazują, że tego typu poznawcze przeformułowania wypychają struktury takie jak migdałek, kora wyspy i kora przedczołowa w kierunku wzorca reinterpretacji: zwierzę jest w mózgu reprezentowane nie jako czująca jednostka, lecz jako obiekt celowy.

Bajka o „wrodzonym instynkcie łowieckim”

Neuronaukowo nie można udowodnić wrodzonego popędu do zabijania. Wcześniejsze teorie o „naturze łowcy w człowieku” są przestarzałe zarówno z ewolucyjnego, jak i neurobiologicznego punktu widzenia. Ludzie w czasach klimatycznej niedostatku byli oportunistycznymi wszystkojadami, których przetrwanie historycznie zależało bardziej od współpracy, użycia narzędzi i organizacji grupowej niż od indywidualnego zabijania. W przeciwieństwie do drapieżników ludzie nie posiadają fizjologii, która wskazywałaby na to, że byli regularnymi mięsojadami.

Migdałek nie służy w tym kontekście jako „motor agresji”, lecz jako system wczesnego ostrzegania i społeczno-emocjonalny czujnik. Fakt, że współcześni myśliwi rekreacyjni odczuwają przemoc jako uzasadnioną, ekscytującą lub relaksującą, jest wyrazem kulturowego wychowania, a nie neurologicznego pochodzenia.

Konsekwencje dla etyki łowieckiej i debaty społecznej

Jeśli migdałek naturalnie rejestruje przemoc i cierpienie, to praktyka łowiecka nie jest neutralnym rzemiosłem, lecz ingerencją w podstawowe mechanizmy emocjonalne. Wielokrotna ekspozycja na procesy zabijania może z czasem tłumić przetwarzanie empatii – efekt ten jest dokumentowany również w innych kontekstach przemocy.

Konsekwencja: łowiectwo rekreacyjne pozostawia rany nie tylko na ciele zwierzęcia, lecz jednocześnie wpływa na mózg tych, którzy je uprawiają. Wyidealizowany obraz „związanego z naturą myśliwego” przesłania te neuropsychologiczne realia.

Współczesne podejście do dzikich zwierząt

Zamiast pomijać neuronalne mechanizmy ochronne poprzez wciąż nowe usprawiedliwienia i tradycje, nowoczesne podejście mogłoby uznać, że dzikie zwierzęta są istotami czującymi i że ich cierpienie pozostawia ślady w mózgu człowieka, nawet jeśli w dłuższej perspektywie zostaje wyparte.

Cialo migdalowate przypomina, ze empatia jest ewolucyjnie glęboko zakorzeniona. Łowiectwo rekreacyjne natomiast wymaga tlumienia tego odczucia.

Pytanie, jakie się z tego rodzi, ma charakter mniej biologiczny, a bardziej moralny: czy społeczeństwo w XXI wieku rzeczywiście musi trzymać się praktyki, której warunkiem jest neuropsychologiczne otępienie?

Petition: Minderjährige auf der Hobby-Jagd bestrafen

Lista literatury naukowej:

Dugré, J. R., Potvin, S., & Turecki, G. (2025). The dark sides of the brain: A systematic review and meta-analysis of neural correlates of human aggression. Neuroscience & Biobehavioral Reviews.

Fritz, M., Pfabigan, D. M., & Lamm, C. (2023). Neurobiology of Aggression: Recent findings from structural and functional imaging. Current Psychiatry Reports.

Seidenbecher, T. et al. (2024). A case-control voxel- and surface-based morphometric study of amygdala volume in aggressive individuals. Brain Structure and Function.

Yildirim, B. O., & Derntl, B. (2019). Neural correlates of empathy deficits in violent offenders: Evidence from fMRI. Social Cognitive and Affective Neuroscience.

Decety, J., Chen, C., Harenski, C., & Kiehl, K. A. (2017). Psychopathy and reduced amygdala response to others' pain: A neuroimaging investigation. Journal of Abnormal Psychology.

Fitzgerald, D. A. et al. (2020). Violence exposure and neural desensitization: Amygdala and insula responses under repeated affective stimuli. NeuroImage.

Anderson, N. E., Harenski, C. L., & Kiehl, K. A. (2018). Neural consequences of killing in combat: Amygdala modulation and emotional blunting. Neuropsychologia.

Porcelli, A. J. et al. (2022). Neural processing of emotional stimuli in slaughterhouse workers: Evidence for desensitization in limbic circuits. Psychoneuroendocrinology.

McNamee, R. L. et al. (2021). Affective numbing in high-violence occupations: Amygdala and insula attenuation during empathy tasks. Human Brain Mapping.

Bekoff, M., & Pierce, J. (2019). Empathy for animals and its neural substrates: A review of convergent evidence. Animal Sentience.