DJV-jachtethiek laat de kernvraag onbeantwoord

De Duitse Jachtvereniging heeft in juli 2026 tijdens de Bundesjägertag in Suhl een nieuw standpunt over jachtethiek aangenomen, dat elke doding wil inbedden in een gedragscode, maar de doorslaggevende vraag overslaat.

De vereniging Wildtierschutz Deutschland heeft het document op 8 augustus 2026 bekritiseerd in een wetenschappelijk, juridisch en op natuurbeschermingsvlak onderbouwde verklaring, en heeft vijf eisen aan een verantwoorde doding geformuleerd, waaraan de rechtvaardiging van de hobbyjacht faalt.

Wie over dierethiek spreekt, ontkomt niet aan een voorafgaande vraag: niet hóe een dier zo pijnloos mogelijk wordt gedood, maar óf de doding als zodanig te rechtvaardigen is. Precies op dit punt blijft het nieuwe standpunt van de Duitse Jachtvereniging (DJV) het antwoord schuldig.

Het belangrijkste in het kort

• Het DJV-document «Jachtethiek in discussie» regelt hóe er wordt gejaagd, niet óf een concrete doding gerechtvaardigd is, en neemt de legitimiteit van de hobbyjacht als vanzelfsprekend aan.
• De «redelijke grond» volgens § 17 TierSchG is volgens het Bundesverwaltungsgericht een beschermenswaardig belang dat in het afzonderlijke geval zwaarder moet wegen dan de bescherming van het dier; maatschappelijke acceptatie vervangt deze toetsing niet.
• Wildtierschutz Deutschland formuleert vijf toetsstenen voor een verantwoorde doding: bepaald doel, geschiktheid, noodzakelijkheid, evenredigheid en monitoring.
• De wasbeer toont aan dat de hobbyjacht geen geschikt beheer is: het jachtresultaat is sinds 2003 vertien-drievoudigd, en toch blijft de populatie groeien.
• Het kanton Genève bewijst sinds 1974 dat wildbeheer zonder private vrijetijdsjacht functioneert.

Gedragscode in plaats van rechtvaardiging

Het standpuntdocument «Jachtethiek in discussie» draagt de documentstatus 4 juli 2026 en behandelt waidgerechtigheid, zelfbeperking en de omgang met moderne nachtzichttechniek. De DJV omkadert de private vrijetijdsjacht, hierna hobbyjacht, als iets dat verbonden zou zijn met respect en verantwoordelijkheid, en wil jaagsters en jagers «spreekvaardig» maken. De motieven traditie en natuurbeleving erkent het document uitdrukkelijk als op zichzelf ontoereikend. Tegelijk verklaart het het opkomen voor de jacht als uitdrukking van menselijke vrijheid tot een niet onderhandelbare grondwaarde en koppelt het de «redelijke grond» aan de maatschappelijke meerderheidsacceptatie.

Precies deze omkering vormt de kern van het probleem. Een gedragscode regelt het hoe, niet het of. Het standpunt spreekt van een verschuiving van de bewijslast: de jacht geldt in eerste instantie als vrijheidsgericht en nuttig, kritisch getoetst worden vooral de uitvoering en de presentatie. Zo beschermt de ethiekretoriek de jachtelijke status quo, in plaats van deze ter discussie te stellen, en wordt het perspectief van het betrokken dier gedegradeerd tot louter een uitvoeringskwestie.

De nachtzichttechniek-omslag

Bijzonder duidelijk wordt de rekbaarheid van het begrip waidgerechtigheid bij de omgang met nachtzichttechniek. Jarenlang gold het gebruik van vast gemonteerde nachtzichtapparatuur binnen de hobbyjacht zelf als niet waidgerecht, en federaalrechtelijk was het volgens de federale jachtwet en de wapenwet verboden. Pas via de toenemende nachtelijke bejaging van zwartwild en de strijd tegen de Afrikaanse varkenspest kantelde de houding. In mei 2025 diende Hessen een initiatief in de Bondsraad in, dat volwaardige nachtzichtapparatuur federaalrechtelijk zou moeten toestaan. Een daadwerkelijke wijziging van het wapenrecht vereist echter nog een wetgevingsprocedure in de Bondsdag.

Nu motiveren voorstanders het gebruik van dezelfde techniek als bijdrage aan een preciezer en daarmee dierenwelzijnsvriendelijk schot. Wat gisteren als onwaidmannelijk gold, geldt vandaag als dierenwelzijnsvriendelijk. Het DJV-document houdt zich hier bewust open: het roept op tot zelfbeperking, maar laat de grens over aan de individuele beslissing. Daarmee blijkt hoe weinig bindend het begrip «waidgerecht» geoperationaliseerd is, zodra er een nieuw nut voor de bejaging in het spel komt. Een maatstaf die draait naar de behoefte van het moment, deugt niet als ethische leidraad.

Wat in deze redenering buiten beeld blijft, is het dier dat geen rust meer vindt. De nachtactiviteit van ree-, rood- en zwartwild is voor een groot deel een ontwijkreactie op menselijke verstoring en jachtdruk overdag. Waar nu ook 's nachts de hobbyjagers met warmtebeeld en nachtrichtkijker door de jachtgebieden trekken, verliest het wild zijn laatste toevluchtsoord en is het feitelijk de klok rond bejaagbaar. Dat kan de stress verhogen en het gebruik van toevluchtsoorden aantasten. Getroffen worden niet alleen de bejaagde soorten: nachtelijke verstoring treft ook beschermde dieren zoals uilen, vleermuizen en kleine zoogdieren. Hoe warmtebeeldcamera's, nachtrichtkijkers en drones het beeld van de eerlijke jachtuitoefening ondermijnen, toont ons Dossier over nachtjacht en hightech-jacht.

De «redelijke grond» is geen formaliteit

Juridisch ligt de drempel hoger dan de DJV-positie doet vermoeden. De Duitse dierenwelzijnswet vereist voor het doden van een gewerveld dier een «redelijke grond» (§ 17 TierSchG), en het dierenwelzijn is sinds 2002 als staatsdoel in de grondwet verankerd (Art. 20a GG). Het Bundesverwaltungsgericht vereist een beschermenswaardig belang dat in het concrete geval zwaarder weegt dan de bescherming van het dier. Maatschappelijke acceptatie kan deze afweging beïnvloeden, maar vervangt noch het feitelijke bewijs noch de rechtvaardiging. Ook Zwitserland vereist een belangenafweging: de federale grondwet beschermt de waardigheid van het schepsel (Art. 120 lid 2 BV), en de dierenwelzijnswet verbiedt belastingen van dieren die zich niet door zwaarder wegende belangen laten rechtvaardigen. Het Duitse begrip van de «redelijke grond» is echter niet één op één op het Zwitserse recht over te dragen.

Weidelijkheid betreft vooral het hoe van de jachtuitoefening, terwijl de redelijke grond de voorafgaande vraag naar het of van het concrete doden beantwoordt. Dit onderscheid laat het document open. Ook de latere benutting van het vlees maakt een uit jachtlust of tijdverdrijf verricht doden niet achteraf redelijk.

Vijf toetsstenen waarop het document faalt

Wildtierschutz Deutschland formuleert vijf voorwaarden voor een ethisch verantwoorde doding: een voldoende bepaald en legitiem doel, de geschiktheid op basis van betrouwbare inzichten, de noodzakelijkheid met voorrang voor mildere middelen, de gepastheid in engere zin en een transparante monitoring met stopzettings- en correctieregels. Op deze toetsstenen strandt de algemene rechtvaardiging van de hobbyjacht, omdat het nut van talrijke jachtmaatregelen tot nu toe niet transparant en projectgebonden wordt aangetoond.

De verklaring onderbouwt dit met studies. Een onderzoek van Jiguet en collega's vond voor 12,4 miljoen in Frankrijk gedode vossen, marterachtigen en kraaiachtigen geen verband tussen de dodingsintensiteit en de gemelde schade, waarbij de kosten van de bejaging de schade overtroffen. De synopsis van Langgemach en Bellebaum over de predatie van grondbroedende vogels rechtvaardigt juist geen grootschalige vossenjacht: de primaire bedreigingsoorzaak zijn grootschalige veranderingen van de leefomgeving. Deze studies tonen aan dat algemene rechtvaardigingen op basis van predatiecontrole of schadepreventie geen vervanging vormen voor een concreet bewijs van doeltreffendheid.

De wasbeer laat dit exemplarisch zien. Het jachtresultaat in Duitsland steeg van 21’149 dieren in het jachtjaar 2003/04 naar 284’220 in het jachtjaar 2024/25, een vertienvoudiging (maal dertien). De populatie kon daarmee niet worden ingedamd, integendeel: een wetenschappelijk overzichtsartikel stelt vast dat de ingrepen ondanks drastische maatregelen geen duurzaam reducerend effect hadden en dat de populatietoename waarschijnlijk niet eens werd vertraagd. Het biologische mechanisme is bekend: het afschieten van leidende moederdieren doet de voortplanting compensatoir toenemen. Wie de populatie doeltreffend wil verlagen, ontkomt niet aan biologische controlemethoden. Juist hier blijkt dat de hobbyjacht geen geschikt beheer is. Zij wordt niet door vakmensen zoals wildbiologen volgens populatie-ecologische criteria uitgevoerd, maar door vrijetijdsjagers, wier activiteit de populatieontwikkeling aantoonbaar niet stuurt. Bewijzen over verdere soorten verzamelt ons Overzicht van wetenschappelijke studies over het effect van de hobbyjacht op wilde dieren.

Wanneer ethiek het doden slechts beheert

Daarachter schuilt een patroon dat verder reikt dan de jacht. Wanneer een instituut normen ontwikkelt voor hoe een doding moet verlopen, zodat die als «goed» in plaats van «onbevredigend» geldt, verbetert het de omstandigheden waaronder wordt gedood, maar stelt het het doden zelf niet ter discussie. Bij de mens zou zo'n instituut geen deel van de bescherming zijn, maar deel van de misdaad. Het begrip «bescherming» verleent een bestuurlijke praktijk een morele legitimiteit die haar niet toekomt, en maakt haar daardoor moeilijker aanvechtbaar, juist omdat zij zich als vooruitgang presenteert.

Precies dat doet de DJV-jachtethiek voor de wilde dieren. Zij regelt weidelijkheid, bescherming van oudertieren en zelfbeperking, dus de voorwaarden van het doden, en laat de grondaanname onaangetast dat men een voelend wezen zonder doorslaggevende reden mag doden. Zo stabiliseert de ethiekretoriek het bestaande systeem, in plaats van de grondslag ervan te toetsen.

Genève laat zien dat het anders kan

Dat het doden door de hobbyjagers geen natuurnoodzaak is, laat het kanton Genève al meer dan vijftig jaar zien. Sinds 1974 is de private jacht daar bij volksbesluit verboden. Noodzakelijke ingrepen worden uitgevoerd door staatswildhoeders; daartoe behoren observatie, schadepreventie en gerichte regulering na individuele identificatie van het dier. Het model laat niet zien dat er geen dieren meer gedood worden, maar wel dat wildbeheer zonder private hobbyjacht georganiseerd kan worden.

De kritiek richt zich uiteindelijk op de wetgever: motiverings- en bewijsplichten, de voorrang van niet-letale maatregelen en een onafhankelijke monitoring zouden in het jachtrecht verankerd kunnen worden. Zolang de voorvraag van de legitimiteit onbeantwoord blijft, vervangt de nieuwe jachtethiek van de DJV de rechtvaardiging door een gedragscode. Waar het bewijs van een doorslaggevend nut niet slaagt, moet men afzien van het doden, en niet slechts weidelijker jagen of beter over de jacht communiceren.

Meer over de rechtssituatie in het artikel: Hobbyjacht zonder redelijke grond is onrechtmatig

Bronnen

• Deutscher Jagdverband (2026): Jagdliche Ethik im Diskurs. Positiepaper, documentstand 4 juli 2026, aangenomen op de Bundesjägertag in Suhl.
• Wildtierschutz Deutschland e.V. (2026): Jagdliche Ethik im Diskurs. Kritisch standpunt over de positie van de Deutscher Jagdverband, stand 8 augustus 2026.
• Bundesverwaltungsgericht, uitspraak van 13 juni 2019, 3 C 28.16 (over de «redelijke grond» volgens § 17 TierSchG).
• Dierenwelzijnswet (Duitsland), §§ 1 en 17; Grundgesetz art. 20a; Federale Grondwet van de Zwitserse Bondsstaat, art. 120 lid 2; Dierenwelzijnswet (Zwitserland).
• Jiguet, F. et al. (2026): Ecological and economic assessments of native vertebrate pest control in France. Biological Conservation 316, 111719.
• Langgemach, T. & Bellebaum, J. (2005): Prädation und der Schutz bodenbrütender Vogelarten in Deutschland. Vogelwelt 126, 259 tot 298.
• Michler, F.-U. et al.: Der Nordamerikanische Waschbär in Deutschland. Hintergrund, Konfliktfelder und Managementmassnahmen.
• Deutscher Jagdverband: Jagdstatistik Waschbär, jachtjaren 2003/04 tot 2024/25.