De verandering van de jacht: van levenstaak tot vrijetijdsvermaak

Vroeger stonden veel recreatieve jagers op wachtlijsten om een jachtgebied te verwerven.

Het was niet alleen een toevluchtsoord, maar ook een hobby die men met de kleinkinderen kon delen en waarvoor men vrienden kon uitnodigen voor de recreatieve jacht. Talrijke gebeurtenissen en wetenschappelijke inzichten van de afgelopen jaren hebben de glans van deze bloederige traditie sterk doen vervagen.

Steeds meer jonge mensen zien in de jachtgebieden niet meer datgene wat hun ouders, grootouders en voorgaande generaties erin zagen.

De enquête van Werner Beutelmeyer, jachtexpert en bestuurslid van het marktonderzoeksinstituut Market in Oostenrijk, toont de verandering duidelijk aan. Terwijl in 2011 nog 42% van de Oostenrijkse recreatieve jagers de recreatieve jacht als levenstaak beschouwde, was dat in het najaar van 2024 nog maar 14%. Meer over de Psychologie van hobbyjagen.

levensstijl en statussymbool

Tegenwoordig wordt de recreatieve jacht vooral beschouwd als vrijetijdsbesteding, wat leidt tot een geringere betrokkenheid van de recreatieve jagers. Beutelmeyer spreekt van een «oppervlakkiger worden van de jacht».

Nu is de recreatieve jacht eerder een statussymbool, men laat zich liever uitnodigen dan zelf een jachtgebied te pachten of te kopen. Bij de jongeren is de euforie gewoon verdwenen, zij willen waarschijnlijk alleen nog actie met het vuurwapen.

Enerzijds zijn er verrassend veel jongeren onder de 30 die zelfs naar Afrika vliegen om dieren te schieten. En anderzijds is er nog een andere grote groep die heel andere waarden heeft.

Als gevolg daarvan heeft de «uitnodigingsjacht» sterk aan belang gewonnen. Terwijl in 2011 37% van de recreatieve jagers vrienden uitnodigde voor de recreatieve jacht, is dat inmiddels de meerderheid met 51%. Daartegenover is de deelname aan coöperatieve jachten sterk afgenomen, van 69% in 2011 naar 34% in 2024.

Actuele trend: kennisverlies en minder betrokkenheid

De recreatieve jacht wordt moeilijker. Deze ontwikkeling wordt ook versterkt door de recreatieve jagers zelf. De vrijetijdsgerichte benadering van de recreatieve jacht leidt ertoe dat de jachtkennis afneemt. De toekomstige recreatieve jagers zijn over veel onderwerpen minder geïnformeerd dan de huidige. Vooral op het gebied van jachtcultuur en vakmanschap zullen de kennislacunes groot zijn. De recreatieve jagers van de toekomst hebben minder tijd voor de recreatieve jacht en zouden daarom hun toevlucht kunnen nemen tot illegale jachtmiddelen. Zo is bijvoorbeeld het gebruik van nachtkijkers en andere technische hulpmiddelen toegenomen. De steun voor de recreatieve jacht neemt af en zou binnenkort in het nadeel van de recreatieve jagers kunnen uitvallen. Meer over Criminaliteit rond de recreatieve jacht.

Der Hobby-Jäger im 21. Jahrhundert

Op de vraag of zij de recreatieve jacht als «levenstaak» beschouwen, laten recreatieve jagers steeds vaker zien dat zij het als vrijetijdsbesteding zien. Dit leidt tot een geringere betrokkenheid bij de recreatieve jacht.

De tradities en het vakmanschap van de recreatieve jacht verliezen nog meer aan belang. Er wordt minder aandacht besteed aan de naspeuring, en ook het concept van de weidelijkheid – het vermogen om verantwoord te jagen – wordt minder belangrijk.

Op dit moment wensen veel recreatieve jagers een intensiever gebruik van de nachtjacht en de boogjacht. Zoals studies aantonen, faalt de recreatieve jacht als populatiebeheersing.

Samengevat zou men volgens Beutelmeyer kunnen zeggen: het huidige jachtsysteem produceert bezitters van een jachtakte, maar weinig echte recreatieve jagers. Het vakmanschap en de soortenkennis gaan verloren, en de recreatieve jacht wordt nog barbaarser.

Volgens IG Wild beim Wild zijn er voor hobby jagers jaarlijkse medisch-psychologische geschiktheidskeuringen naar Nederlands voorbeeld nodig, alsook een bindende leeftijdsgrens. De grootste leeftijdsgroep onder recreatieve jagers is tegenwoordig 65+. In deze groep nemen leeftijdsgebonden beperkingen zoals afnemend gezichtsvermogen, vertraagde reactietijden, concentratiezwakte en cognitieve tekorten statistisch duidelijk toe. Tegelijkertijd tonen ongevalanalyses aan dat het aantal ernstige jachtongevallen met gewonden en doden vanaf de middelbare leeftijd significant stijgt.

De regelmatige berichten over jachtongevallen, dodelijke fouten en misbruik van jachtwapens tonen een structureel probleem aan. Het privébezit en gebruik van dodelijke vuurwapens voor vrijetijdsdoeleinden onttrekt zich grotendeels aan continue controle. Vanuit het perspectief van IG Wild beim Wild is dit niet langer verantwoord. Een praktijk die berust op vrijwillig doden en tegelijk aanzienlijke risico's voor mens en dier met zich meebrengt, verliest haar maatschappelijke legitimiteit.

Hobby Jacht berust bovendien op speciesisme. Speciesisme beschrijft de systematische minachting van niet-menselijke dieren enkel op basis van hun soort. Het is vergelijkbaar met racisme of seksisme en is noch cultureel noch ethisch te rechtvaardigen. Traditie vervangt geen morele toetsing.

Juist op het gebied van recreatieve jacht is kritische toetsing onmisbaar. Nauwelijks een ander terrein wordt zo sterk gekenmerkt door verhullende verhalen, halve waarheden en gerichte desinformatie. Waar geweld genormaliseerd wordt, dienen narratieven vaak ter rechtvaardiging. Transparantie, controleerbare feiten en een open maatschappelijk debat zijn daarom onmisbaar.