Bevers remmen bosbranden af, maar Zwitserland geeft ze vrij voor de jacht

Terwijl in Frankrijk en Spanje in juli 2026 historische bosbranden hele landstreken verwoesten, komen bevers als natuurlijke brandbescherming in de belangstelling.

Juist dit dier staat in Zwitserland sinds 1 februari 2025 op de afschotlijst.

Wanneer eigen rookwolken nieuwe branden ontsteken

Verzengende hitte en uitblijvende regen hebben volgens een bericht van Euronews van 29 juli 2026 in delen van Frankrijk en Spanje branden van ongekende omvang doen ontstaan. In Spanje is naar verluidt meer dan 80’000 hectare verbrand, in Frankrijk ongeveer 42’000 hectare. Honderdduizenden mensen moesten hun huis verlaten, in een van de grootste evacuaties van Europa sinds de Tweede Wereldoorlog.

Op 27 juli bereikte een brand in Frankrijk zo'n kracht dat zijn eigen rookwolk een onweer vormde. Bliksem sloeg in de grond en ontstak nieuwe branden buiten de oorspronkelijke haard. De bluscapaciteiten van de EU kunnen de intensiteit van de branden nauwelijks nog bijhouden.

Een groene oase midden in de as

De wetenschappelijke kern van het verhaal is ouder dan de huidige vuurgolf. Toen in 2020 de grote brand «East Troublesome» ongeveer 193’800 acres in Colorado verwoestte, de op een na grootste brand in de geschiedenis van de staat, bleef midden in het verkoolde gebied een groen eiland behouden. Verantwoordelijk daarvoor was de bever.

Bevers bouwen dammen, graven kanalen en veranderen beken in uitgestrekte moerasgebieden. De vegetatie rond hun poelen blijft ook tijdens lange droogteperioden sappig en is aanzienlijk moeilijker te ontbranden dan verdorde gebieden. Vuur zoekt de weg van de minste weerstand en omzeilt de natte zones. Zo ontstaan toevluchtsoorden voor dieren die nauwelijks aan een brand kunnen ontsnappen.

Een in 2020 in «Ecological Applications» verschenen studie met de titel «Smokey the Beaver» analyseerde satellietgegevens van vijf grote bosbranden in het westen van de VS tussen 2000 en 2018. Het resultaat: de afname van de vegetatiedichtheid tijdens het vuur was in gebieden zonder bevers gemiddeld 3,05 keer zo sterk als in gebieden met bevers. Een jaar na de brand herstelde de vegetatie zich echter onafhankelijk van de aanwezigheid van bevers. Het effect ligt dus in de weerbaarheid tijdens het vuur, niet in een sneller herstel daarna.

Een modelberekening voor de Californische Sierra Nevada, gepubliceerd in 2025, schat voor de daar inheemse Noord-Amerikaanse bever dat diens burchten tot 120 miljoen kubieke meter oppervlaktewater kunnen opslaan en zo'n 2’200 vierkante kilometer brandbestendig landschap kunnen creëren. In de regio is volgens die berekening nog de helft van de oorspronkelijke dambouwcapaciteit aanwezig.

Bevers helen zelfs de brandlittekens

Onderzoekers van de Colorado State University gaan een stap verder. Ze bouwden kunstmatige beverdammen in zogenaamde Burn Scars, de verkoolde gebieden na een brand, om het herstel van de ecosystemen te onderzoeken. Bosbranden destabiliseren bodems en verminderen hun vermogen om regen op te nemen. Het gevolg is meer afvloeiing, een hoger overstromingsrisico en vervuild water.

De kunstmatige dammen remmen de waterstroom af en verdelen die over de uiterwaarden. Sedimenten zakken naar de bodem in plaats van stroomafwaarts weggespoeld te worden. Eerste resultaten wijzen er volgens de onderzoekers op dat de waterkwaliteit verbetert.

De tegenstrijdigheid: comeback in Europa, afschot in Zwitserland

De Europese beverpopulatie heeft zich spectaculair hersteld. Tussen 1960 en 2016 steeg het aantal dieren (zonder Rusland) met ongeveer 16’000 procent; vandaag leven er meer dan 1,2 miljoen bevers op het continent. Hun verspreidingsgebied groeide tussen 1955 en 2020 met ongeveer 835 procent. Zo ontstaan overal extra natuurlijke brandgangen, naast voordelen zoals bescherming tegen hoogwater en schoon water.

In Zwitserland telde de nationale populatietelling van 2022 ongeveer 4’914 bevers in 1’382 territoria. De soort werd van de Rode Lijst gehaald en geldt als niet-bedreigd. Precies dat herstel wordt het dier nu noodlottig: met de herziene Jachtverordening kunnen de kantons sinds 1 februari 2025 individuele bevers afschieten die «substantiële schade» aanrichten, voor zover die niet op een andere manier kan worden voorkomen. Een voorafgaande raadpleging van de Bond is daarvoor niet voorzien. Een ecosysteemingenieur die branden afremt, droogtes verzacht en biodiversiteit creîert, wordt daarmee tot potentiële plaagdiersoort verklaard, hoewel ongeveer 30 jaar praktijk aantoont dat conflicten met preventie kunnen worden opgelost. IG Wild beim Wild acht de regeling mogelijk in strijd met de wet, omdat de kiezers in 2020 een overeenkomstige uitbreiding van de afschietbevoegdheden bij de stembus hadden verworpen.

De zaak past in een bekend patroon: niet de gewapende vrijetijdslobby wordt gereguleerd, maar die soorten die ecologische functies gratis zouden overnemen. Terwijl Frankrijk en Spanje miljarden uitgeven aan blussingswerk, schiet Zwitserland op een van zijn meest effectieve natuurlijke brandbeschermingsbondgenoten.

Meer daarover in het dossier De bever in Zwitserland: uitgeroeid, opnieuw uitgezet en nu weer vrijgegeven voor afschot evenals in de analyse Reguleer hobbyjagers, niet de predatoren.