Zyska kotolak wraca na Szwajcarski Plaskowyz Srodkowy

Jest aktywny nocą, niezwykle płochliwy i rzadko go widać. Kto w Jurze lub na aargauskiej Wyżynie Szwajcarskiej zaobserwuje nocą wałęsającego się kota, może mieć przed sobą jednego z najrzadszych żbików Europy: europejskiego żbika, Felis silvestris. W XVIII wieku ogłoszono go szkodnikiem i rozpoczęto polowania na niego. W całej Europie populacja została drastycznie zdziesiątkowana. W Szwajcarii przez pewien czas uznawano go za wytępionego. Dziś ponownie przemierza nasze lasy i powrócił na Wyżynę Szwajcarską.

Obroze GPS w kantonie Vaud

W ramach projektu dotyczącego żbika zimą 2026 roku żbiki w kantonie Vaud zostały wyposażone w nadajniki GPS do celów naukowych. Celem projektu jest zdobycie większej wiedzy na temat rozprzestrzeniania się żbika na Wyżynie Szwajcarskiej, hybrydyzacji oraz stanu zdrowia żbików.

Pojedyncze zwierzęta zostają wyposażone w obroże GPS, aby móc szczegółowo śledzić ich ruchy i wybór siedliska. W ramach odłowu i zakładania nadajników wszystkie osobniki są badane i próbkowane przez lekarki weterynarii z FIWI Uniwersytetu w Bernie.

Populacja podwoiła się, ale jest zagrożona

Liczby brzmią na pierwszy rzut oka zachęcająco: występowanie żbika w szwajcarskiej Jurze podwoiło się w ciągu dziesięciu lat. Podczas pierwszego badania w latach 2008/2010 żbiki zajmowały 15 procent powierzchni w Jurze, podczas drugiego badania w latach 2018/2020 było to już 31 procent. Populację szacuje się na ponad 1000 osobników.

Mimo to gatunek ten uznawany jest za potencjalnie zagrożony i od 1962 roku podlega ochronie. Choć zdecydowana większość żbików w Szwajcarii występuje w Jurze, gatunek ten w ostatnim czasie zasiedlił kilka nowych regionów.

Problem hybrydyzacji

Wraz z rozprzestrzenianiem się w kierunku Mittellandu rośnie zagrożenie trudniejsze do rozwiązania niż polowania czy utrata siedlisk: krzyżowanie się z kotami domowymi. Odsetek hybryd w populacji żbika wynosi obecnie 15 procent. Można sobie wyobrazić, że hybrydyzacja będzie się nasilać w przyszłości, ponieważ żbik rozprzestrzenia się w kierunku Mittellandu, gdzie napotyka szczególnie dużą liczbę kotów domowych.

Potomstwo hybrydowe jest płodne i pod względem wyglądu bardzo przypomina żbika. Tylko analizy genetyczne pozwalają je wiarygodnie odróżnić. To, co na pierwszy rzut oka wygląda jak historia sukcesu, przy bliższym spojrzeniu okazuje się wyścigiem między ekspansją a genetycznym rozwodnieniem.

Żbik jest chronionym drapieżnikom bez naturalnych wrogów w Szwajcarii. Jej największym zagrożeniem nie jest łowiectwo rekreacyjne, lecz pofragmentowany krajobraz kulturowy i koty domowe. Fakt, że KORA zbiera zimą 2026 roku po raz pierwszy dane GPS z kantonu Vaud, jest oznaką, że nauka chce nadążyć za ekspansją gatunku. Czy to się uda, pokażą najbliższe lata.