Wolvenvallen in de Waadtlandse Jura: sabotage, kritiek, open vragen

Tussen 17 maart en 18 april 2026 plaatsten de stichting KORA en het Département d’écologie et d’évolution van de Universiteit van Lausanne tussen Montricher–Marchissy en L’Orient–Le Brassus 28 gerubberde voetstrikken op.

Er werd geen enkele wolf gevangen.

Op de laatste avond van de campagne werd een vallocatie volgens KORA-bioloog Fridolin Zimmermann «doelgericht opgezocht, afgegaan en met een reekadaver-namaak ongeveer 30 meter verplaatst». De beelden van de afgegane klem en de verplaatste namaak verschenen kort daarna op de Facebook-pagina «T’es de la vallée de Joux si…» en lokten een golf van woedende reacties uit, die de methode als werktuig van een «braconnier» brandmerkten.

De publieke verontwaardiging over de foto's is één ding. De ongemakkelijkere vraag ligt eronder: in welke rol bevindt KORA zich wanneer dezelfde stichting in naam van de wetenschap wolven vangt en tegelijkertijd in opdracht van het kanton Waadt de doeltreffendheid van het afschietbeleid moet evalueren?

Voetklemmen met rubberen bekken: methode en recht

KORA benadrukt dat de gebruikte klemmen gerubberd zijn, internationaal gebruikelijk bij het zenderen van wolven en officieel goedgekeurd. De vallen zouden overdag uitgeschakeld zijn, ter plaatse aangeduid en zo geconstrueerd dat lichtere dieren dan wolven er niet in gevangen worden; ze zouden geplaatst worden buiten de door hoefdieren gebruikte paden. Een gsm- of satellietalarm zou uiterlijk na 45 minuten een inzet ter plaatse uitlokken.

De Zwitserse dierenwelzijnswet verplicht echter in beginsel om dieren zo goed mogelijk te beschermen tegen voorzienbare schade en verwondingen (art. 4 en 6 TSchG). Dat KORA na een incident in 2023, waarbij een toevallig gevangen hond naar eigen zeggen door een dierenarts werd onderzocht en ongedeerd werd vrijgelaten, de signalisatie versterkte en de deactivering «optimaliseerde», bewijst: het restrisico is reële en geen louter communicatieprobleem. Een onafhankelijke veterinaire begeleidingsdocumentatie voor elke vangstinzet, die niet door KORA zelf wordt gecureerd, ontbreekt tot op heden.

Het wetenschappelijke kader «Wolves and Cattle»

Het project loopt sinds 2022 in het kanton Vaud, gefinancierd door particuliere stichtingen en uitgevoerd met AGRIDEA, de Universiteit van Lausanne, het FIWI van de Universiteit van Bern alsook de organisaties OPPAL en FJML.

Tot april 2026 werden drie wolven gezenderd: de wolvinnen F186 en F259 alsook recentelijk de reu M637, die op 29 oktober 2025 een gps-halsband kreeg. In januari 2026 legde M637 binnen elf dagen bijna 240 kilometer af, van de voet van de Vaudse Jura via het kanton Fribourg tot in het Emmental en weer terug naar zijn vertrekpunt.

Een in september 2025 gepubliceerd KORA-rapport nr. 129 (Surer, Christe, Zimmermann) vermeldt voor de jaren 2023 en 2024 in de Vaudse Jura 84 door wolven aangevallen runderen, wat volgens de auteurs 17 tot 33 procent van de alpensterfte bij runderen in de onderzochte gebieden vertegenwoordigt. Ter vergelijking: in 2025 registreerde het kanton Vaud in totaal ongeveer 160 predaties op landbouwhuisdieren (runderen, schapen, geiten), waarvan 88 alleen al in het territorium van de Mont-Tendre-roedel. Tegen deze achtergrond eist het kanton de zendering politiek op.

KORA erkent tegelijk dat de gps-gegevens van het project worden verzameld met een opname-interval van vier uur en een overdrachtsinterval van minstens 16 uur. Als waarschuwingssysteem voor alpenbedrijven zijn ze ongeschikt, schrijft de stichting zelf. Voor een directe realtime-lokalisatie ter ondersteuning van afschot deugen ze daarmee evenmin. Voor retrospectieve territoriumanalyses, die in kantonale afschotaanvragen en reguleringsperimeters worden meegenomen, zijn ze echter cruciaal. Precies hier ligt het eigenlijke raakvlak tussen onderzoek en regulering, dat KORA in haar communicatie consequent bagatelliseert.

Kritische duiding: wanneer monitoring en reguleringsevaluatie dezelfde signatuur dragen

Het kanton Vaud liet in de reguleringsperiode 2024/2025 tien wolven doden, voornamelijk jonge dieren uit de Mont-Tendre-roedel, zonder dat het aantal aanvallen merkbaar daalde. Na het aflopen van de tweede preventieve reguleringsperiode eind januari 2026 heeft het kanton uitgerekend KORA opdracht gegeven voor de effectiviteitsanalyse van het staatsbeleid inzake afschot. Diezelfde stichting die wolven van zenders voorziet en monitoringgegevens levert, moet nu beoordelen of de afschotten effect hebben, die juist op deze gegevens berusten. Een rolconflict tussen wetenschappelijke monitoring, vangstonderzoek en evaluatie van overheidshandelen is hier geen bewering, maar een structureel kenmerk.

Parallel daaraan documenteert de Zwitserse afschotbalans 2025/2026 een logica die nauwelijks verenigbaar is met de beschermingsstatus van de wolf volgens de herziene jachtwet (JSG) en de Conventie van Bern: in Wallis werden tussen 1 september 2025 en 31 januari 2026 24 wolven in het kader van de zogenoemde proactieve regulering plus drie via een individueel afschotbesluit gedood, in totaal 27 dieren, waaronder hele roedels en zeven jonge dieren uit de «basisregulering». In het kanton Graubünden werden 35 wolven onttrokken, waaronder 18 jonge dieren uit zeven roedels. Een gedetailleerde duiding en de politieke dimensie van deze balans zijn te vinden in het artikel «Walliser wolfsbalans 2025/2026: cijfers van een bloedbad» alsook in het dossier «De wolf in Zwitserland: feiten, politiek en de grenzen van de jacht».

De vangstcampagne in de Jura van Vaud mag wetenschappelijk legitiem zijn. Ze vindt echter plaats in een politieke context waarin de wolf feitelijk als een afschietbare hulpbron wordt behandeld en niet als een door internationaal en nationaal recht beschermde soort. Dat een deel van het kantonale uitvoeringswerk mede door hobbyjagers wordt gedragen, terwijl hobbyjacht-lobby's politiek aandringen op een verlaging van de beschermingsstatus, verscherpt deze scheefgroei nog verder.

Wat openblijft

Men kan de sabotagedaad bekritiseren. Maar die ontslaat onderzoek en autoriteiten niet van de plicht om het gebruik van klemmen transparant te onderbouwen, het te laten begeleiden door een van het kanton en van de veelobby onafhankelijke veterinairmedische instantie en de risicocommunicatie richting wandelaars, hondenbezitters en hoefdieren openlijk te documenteren. Zolang KORA tegelijkertijd monitoringgegevens levert die afschotvergunningen onderbouwen, en geacht wordt de effectiviteit van precies deze afschoten te evalueren, blijft de geloofwaardigheid van een «zuiver wetenschappelijke» zendering aantastbaar, ook zonder ook maar één gesaboteerde valstandplaats.

De eigenlijke vraag is daarmee minder of afzonderlijke klemmen technisch zuiver geconstrueerd zijn. Ze luidt of er in een Zwitsers predatorenbeleid, dat onder de herziene JSG steeds meer op afschot inzet, überhaupt nog ruimte overblijft voor wetenschappelijk werk dat de wolf niet dient, maar hem voor de slachtpartijen beschikbaar maakt.