Spreitenbach reageert pas nadat de toezichthouder aanklopt

Soms zegt een cc-regel meer dan een hele brief.

Op 9 juni 2026 beantwoordde de gemeenteraad van Spreitenbach voor het eerst het informatieverzoek op grond van de openbaarheidswet, dat de IG Wild beim Wild op 27 april 2026 had ingediend. Onderaan de brief staan twee ontvangers in cc: de gemeenteafdeling van het Departement Economie en Binnenlandse Zaken en de commissaris voor Openbaarheid en Gegevensbescherming.

Precies deze twee instanties hadden een dag eerder, op 8 juni 2026, post naar de gemeente gestuurd. De commissaris voor Openbaarheid en Gegevensbescherming startte naar aanleiding van ons verzoek tot bemiddeling een bemiddelingspoging op grond van § 31 IDAG. De gemeenteafdeling stelde de gemeenteraad in kennis van onze toezichtsmelding wegens rechtsweigering en gaf hem tot 6 juli 2026 de tijd om te reageren en de dossierstukken aan te leveren.

De chronologie spreekt voor zich. Van 27 april tot 8 juni: stilte. De termijn van 10 dagen volgens § 19 lid 1 VIDAG verstreek, de in het verzoek gestelde termijn van 27 mei verstreek, geen ontvangstbevestiging, geen verlenging, niets. Op 8 juni komen de toezichthouders in actie. Op 9 juni antwoordt de gemeente. De verklaring voor de vertraging: “feestdagen en vakantie-afwezigheden”.

Wat de gemeente toegeeft

Wat de inhoud betreft is de brief grotendeels een bekentenis. Voor de Jagdmesse Schweiz, de Terra Expo en de sportvismarkt was volgens de gemeente geen gemeentelijke evenementenvergunning nodig. Veiligheids- en verkeersvraagstukken werden niet per evenement getoetst, maar destijds in algemene zin binnen de bouwvergunningsprocedure. Er werden geen reclamevergunningen verleend. En letterlijk: «Aspecten met betrekking tot dierenwelzijnsrecht zijn door de gemeente niet getoetst.»

Daarmee bevestigt de gemeente wat de Veterinärdienst Aargau al schriftelijk had vastgelegd: de jachtmarkt van de recreatieve jagers liep door alle controleniveaus heen. Geen melding aan de veterinaire dienst, geen controle ter plaatse, geen dossierstuk, en nu ambtelijk bevestigd ook geen gemeentelijke toetsing van welke aard dan ook. Een evenement met wapens, trofeeën en dierenbetrokkenheid vond plaats binnen een systeem waarin elk niveau zich onbevoegd verklaart.

Levende dieren waarvan niemand wist

Bijzonder explosief wordt het dossier door een detail uit het beursprogramma zelf: op de jachtmarkt vonden meermaals demonstraties met jachthonden plaats. De veterinaire dienst stelde echter vast dat hij «geen kennis had van een demonstratie met levende dieren». Er werden dus bewijsbaar levende dieren voorgevoerd op een commerciële markt, zonder dat de vakinstantie daarvan wist, laat staan kon toetsen of aan de voorschriften van de dierenwelzijnsverordening werd voldaan of of er een vergunningsplicht bestond volgens art. 13 TSchG, dat het gebruik van levende dieren voor reclamedoeleinden onder een vergunningsplicht stelt. De veterinaire dienst heeft in zijn brief expliciet gevraagd om hem concrete aanwijzingen te melden. Aan dat verzoek hebben wij voldaan.

Wat de gemeente weigert

Over de vragen rond de strafaanklacht tegen ons platform weigert de gemeenteraad alle inlichtingen, met een algemene verwijzing naar ‘lopend strafrechtelijk onderzoek’. Onbeantwoord blijven daardoor ook vragen die niets met de strafprocedure zelf te maken hebben: Is er een formeel gemeenteraadsbesluit over de petitie volgens art. 33 lid 2 BV? Hoeveel individuele e-mails kwamen er daadwerkelijk binnen? Zijn er vóór de strafaanklacht standpunten ingewonnen bij het BAKOM of bij instanties voor gegevensbescherming? Was er extern juridisch advies? Dit zijn vragen over het bestuurlijk handelen van de gemeente, niet over de strafprocedure. Over de petitie met haar 170 ondertekenaars wordt lapidair gesteld: ‘Uw petitie is ter kennis genomen.’ Hoe uit deze petitie eigenlijk een strafaanklacht tegen de critici is voortgekomen, hebben wij uitvoerig gedocumenteerd.

De hendels die de gemeenteraad niet heeft aangeraakt

De gemeente stelt zich op het standpunt dat dierenwelzijn uitsluitend een zaak is van de kantonale veterinaire dienst. Dat is een versimpeling. Een onderzoek in de Aargause wetgeving toont aan: de gemeenteraad had ten minste vier eigen handelingsinstrumenten en heeft er geen enkele gebruikt.

Ten eerste: gemeentelijke taken op het gebied van dierenwelzijn. De kantonale verordening over de uitvoering van de dierenwelzijnswetgeving (SAR 393.111) gaat er uitdrukkelijk van uit dat gemeenteraden taken op het gebied van dierenwelzijn vervullen. De veterinaire dienst houdt toezicht op de gemeenteraden op dit gebied en kan hun taken toewijzen. Wie beweert als gemeente helemaal niets met dierenwelzijn te maken te hebben, heeft de eigen rechtsgrondslag niet gelezen.

Ten tweede: melding en wederzijdse bijstand. Uiterlijk sinds de petitie van november 2025 wist de gemeenteraad van onderbouwde aanwijzingen voor misstanden, gebaseerd op het STS-onderzoek naar circa 60.000 dierenwelzijnschendende en daarmee strafbare reptielenhouderijen in Zwitserland, met de Umwelt Arena als draaischijf. Een eenvoudige doorverwijzing naar de veterinaire dienst had volstaan om de vakinstantie te activeren. Die is nooit gebeurd: de veterinaire dienst bevestigde ons schriftelijk dat hem over de jachtbeurs helemaal geen melding bekend was. Volgens art. 24 van de dierenwelzijnswet grijpt de bevoegde instantie onverwijld in bij vastgestelde misstanden. Autoriteiten die wegkijken, kunnen zich niet aan die plicht onttrekken door onwetendheid die ze zelf hebben georganiseerd.

Ten derde: de eigen politie.In het duale veiligheidssysteem van Aargau is de regionale politie het uitvoerend orgaan van de gemeenteraad. De gemeenteraad had haar regionale politie kunnen opdragen om aanwezig te zijn op de jachtbeurs of de reptielenbeurzen en om vaststellingen te doen. Ook dat gebeurde niet, zelfs niet nadat op 8 maart 2026 voor de Umwelt Arena een dierenrechtenactivist met geweld bij de keel werd gegrepen.

Ten vierde: het bouwrecht.De gemeente schrijft zelf dat de evenementen plaatsvinden «in het kader van de bestaande bouwrechtelijke en operationele vergunningen». Precies daar ligt haar eigen bevoegdheid: als bouwvergunningsinstantie zou zij kunnen toetsen of terugkerende commerciële dierenbeurzen en een beurs voor recreatieve jagers vallen binnen de bestemming van een hal die is ontworpen en op de markt gebracht als baken van milieueducatie.Hoe de Umwelt Arena haar duurzaamheidsmerk uitspeelt ten koste van het dierenwelzijn, is gedocumenteerd. De bouwrechtelijke vraag heeft tot nu toe niemand gesteld, en de eigen gemeente al helemaal niet.

Eén instantie, één enkele handeling

Trekt men de balans op, dan blijft er een opmerkelijke bevinding over. In een conflict rond dierenwelzijn, openbare veiligheid en de geloofwaardigheid van een instelling die zich als duurzaam profileert, heeft de gemeenteraad van Spreitenbach gedurende maanden precies één enkele handeling verricht die op papier staat: de strafaangifte tegen het platform dat de misstanden openbaar heeft gemaakt. Verantwoordelijk hiervoor zijn de voltallige gemeenteraad, gemeentepresident Markus Mötteli (Die Mitte), vicegemeentepresident Doris Schmid-Hofer (FDP) alsook de partijloze raadsleden Adrian Mayr en Mike Heggli. Diezelfde vier personen, tot wie de protestmails gericht waren, lieten ook de drie brieven van ons platform onbeantwoord, totdat de toezichthoudende instanties ingrepen. Geen melding, geen controle, geen toetsing, geen politieoptreden, geen antwoord op drie brieven, totdat de toezichthoudende instanties ingrepen. Maar wel een strafaangifte wegens naar verluidt 850 protestmails, een misleidende voorstelling van zaken, want daarachter gaan 170 afzenders schuil wier mails slechts naar telkens vijf adressen van de gemeente gingen.

Dat de gemeente nu, nauwelijks kloppen de ÖDB en de gemeenteafdeling aan, binnen één dag kan antwoorden, bewijst overigens één ding: gekund hebben ze het altijd, bij alle drie brieven. Gewild hebben ze het pas toen het moest.

Hoe het verdergaat

De bemiddelingsprocedure bij de commissie voor openbaarheid en gegevensbescherming loopt door, want het antwoord van de gemeente laat de centrale vraagstukken onbeantwoord. Tot 6 juli 2026 moet de gemeenteraad bovendien tegenover de gemeenteafdeling DVI standpunt innemen en zijn dossiers indienen. Wij hebben beide instanties onze aanvullingen toegestuurd. De gemeenteraad heeft zes weken gezwegen, terwijl hij vrijwillig had kunnen antwoorden. Nu antwoordt hij, omdat hij moet. Wij blijven de zaak volgen.