Wat is de valjacht en waarom is ze problematisch?

Urenlange kwelling: de valjacht en haar slachtoffers

Redactie Wild beim Wild — 5 april 2026

De valjacht behoort tot de meest omstreden jachtmethoden: dieren worden in mechanische voorzieningen gevangen, wachten vaak uren- of dagenlang op hun dood en raken daarbij niet zelden gewond.

Vangijzers zijn in Zwitserland sinds de JSV-herziening van 2012 op federaal niveau verboden. Alleen kastvallen voor het levend vangen blijven toegestaan, maar ook deze zijn vanuit het oogpunt van dierenwelzijn uiterst problematisch.

Wat is de valjacht?

Bij de valjacht worden wilde dieren met mechanische voorzieningen gevangen of gedood, zonder dat de jagende persoon aanwezig is. Historisch maakte men onderscheid tussen levendvangkooien, die het dier ongedeerd moeten vangen, en vangijzers, die het dier onmiddellijk doden. In Zwitserland heeft de Bondsraad met de JSV-herziening van 15 juli 2012 alle vangijzers verboden (art. 2 lid 1 onder a JSV). Sindsdien zijn op federaal niveau uitsluitend kastvallen voor het levend vangen toegestaan, voor zover deze dagelijks worden gecontroleerd.

Het Dossier valjacht biedt een gedetailleerd overzicht van de verschillende soorten vallen, hun wettelijke grondslag en hun verspreiding in Zwitserland.

Welke diersoorten worden in kastvallen gevangen?

De valjacht met kastvallen richt zich primair tegen zogenaamde «kleinwildsoorten»: vos, das, marter, bunzing en mink staan daarbij vaak in het vizier. Ook beverratten en muskusratten worden met kastvallen bejaagd. Problematisch is het willekeurige karakter van zelfs deze levendvangkooien: ze maken geen onderscheid tussen doelsoort en bijvangst. Katten, egels, roofvogels en andere beschermde dieren kunnen evengoed in de val lopen.

De das in Zwitserland is een bijzonder veelzeggend voorbeeld: als ecosysteemingenieur vervult hij belangrijke functies in de bosbodem, maar wordt hij in veel kantons gericht met kastvallen bejaagd.

Het probleem van het gebrek aan controle

De federale jachtverordening schrijft voor dat kastvallen dagelijks gecontroleerd moeten worden (art. 2 lid 1 onder a JSV). In de praktijk is de naleving van dit controle-interval nauwelijks te toetsen. Voor een gevangen dier betekent zelfs één dag wachttijd enorme stress, uitdroging, verwondingsgevaar door paniek en psychisch lijden. Wordt de val niet op tijd gecontroleerd, dan kan de vangst tot de dood leiden.

Het Dossier Jacht en Dierenwelzijn analyseert in hoeverre de dierenwelzijnswet (TSchG) in de praktijk daadwerkelijk voor wilde dieren geldt, en waar de jachtwetgeving de facto boven het dierenwelzijnsrecht wordt gesteld.

Dierenwelzijnsrechtelijke tegenstrijdigheden

De Zwitserse dierenwelzijnswet verbiedt het dieren zonder redelijke grond pijn, lijden of angst toe te brengen (art. 4 lid 2 TSchG). Bij huis- en landbouwdieren wordt dit streng uitgelegd. Bij wilde dieren die in kastvallen terechtkomen geldt dezelfde wet, maar de handhavingskloof is flagrant. De «redelijke grond» wordt zonder onderscheid gelijkgesteld met de jachtuitoefening, zonder dat dit zakelijk onderbouwd hoeft te worden.

Het Dossier «Waarom dierenwelzijnsrecht aan de boomgrens eindigt» zet deze tegenstrijdigheid systematisch uiteen: wilde dieren genieten in de praktijk een aanzienlijk zwakkere bescherming dan andere dieren, hoewel de wet een dergelijk onderscheid niet voorziet.

Wat is sinds 2012 verboden en wat blijft toegestaan?

Met de JSV-herziening van 15 juli 2012 werden alle dodingsvallen, klemijzers, strikken, netten, draadsnoeren, lijmstokken en haken voor de jacht verboden (art. 2 lid 1 JSV). Voordien waren dodingsvallen voor kleine knaagdieren, muskusratten en beverratten nog bij uitzondering toegestaan. Het verbod werd onder meer ter bescherming van de bever uitgevaardigd, omdat dodingsvallen jonge bevers tot 10 kg kunnen doden en volwassen dieren zwaar kunnen verwonden.

Toegestaan blijven uitsluitend kastvallen voor het levend vangen. Daarnaast kunnen de kantons volgens art. 3 lid 1 JSV in gemotiveerde uitzonderingsgevallen het gebruik van anders verboden hulpmiddelen toestaan. Deze uitzonderingsclausule schept een juridisch grijs gebied, waarvan het gebruik op kantonniveau nauwelijks transparant wordt gedocumenteerd.

Het Dossier Jachtwetten en Controle toont hoe het kantonnale toezicht op dit gebied is georganiseerd, en waarom de bestaande controlemechanismen ontoereikend zijn.

Kastvallen en bijvangst: het principe van willekeur

Geen kastval kan garanderen dat enkel de doelsoort wordt gevangen. «Bijvangst», dus het onbedoeld vangen van andere diersoorten, is structureel onvermijdelijk. Dat geldt in het bijzonder voor vallen die langs paden of in de buurt van bewoning worden opgesteld. Huisdieren zijn regelmatig de dupe, en niet zelden zijn het gevonden of dood aangetroffen dieren die wijzen op opgestelde vallen.

Het principe van willekeur onderscheidt de valjacht fundamenteel van andere jachtmethoden en maakt haar vanuit het oogpunt van dierenwelzijn bijzonder problematisch.

Rechtssituatie in kantonale vergelijking

De regeling van de kastvaljacht is in Zwitserland een zaak van de kantons. Het federale recht stelt met het verbod op dodingsvallen en de plicht tot dagelijkse controle het kader. Binnen dit kader variëren de kantonale bepalingen aanzienlijk. In het kanton Zürich bijvoorbeeld is de valjacht met kastvallen in bewoond gebied evenals in en rond woon- en bedrijfsgebouwen toegestaan (§ 24 Kantonale Jachtverordening Zürich). Een uniforme nationale regeling die daarnaast minimumnormen voor dierenwelzijn bij de kastvaljacht vastlegt, ontbreekt.

Het Dossier Jachtrecht Zwitserland geeft een overzicht van de kantonale rechtssituatie en de federale structuur van het Zwitserse jachtwezen.

De vallenindustrie: een onderschat marktsegment

Kastvallen voor de hobbyjacht zijn een commercieel product. In Zwitserland en in de buurlanden worden ze vrij verkocht, deels via gespecialiseerde jachthandel, deels via algemene postorderbedrijven. Een registratieplicht voor kastvallen of een plicht tot het aantonen van een jachtbevoegdheid bij aankoop bestaat in veel kantons niet. Dat creëert laagdrempelige toegang, ook voor personen die geen jachtbevoegdheid bezitten.

Conclusie

Het verbod op dodingsvallen sinds 2012 was een lang verwachte stap, maar de nog steeds toegestane kastvaljacht blijft vanuit het oogpunt van dierenwelzijnsrecht nauwelijks te verantwoorden. Kastvallen vangen niet-selectief, veroorzaken aanzienlijk lijden bij gevangen dieren en worden in de praktijk onvoldoende gecontroleerd. Dat deze methode in Zwitserland nog steeds breed wordt toegepast, is een uiting van een jachtwetgeving die vrijetijdsbelangen boven dierenwelzijn stelt. Doeltreffende controles en een nationale minimumregeling zouden het minste zijn wat de wetgever hier verschuldigd is.

Bronnen

Verordening over de jacht en de bescherming van in het wild levende zoogdieren en vogels (Jachtverordening, JSV; SR 922.01), Art. 2 lid 1 letter a (verbod op alle vallen behalve kastvallen voor het levend vangen met dagelijkse controleplicht), van kracht sinds 15 juli 2012, bevestigd in de versie van 1 februari 2025

Verordening over de jacht en de bescherming van in het wild levende zoogdieren en vogels (Jachtverordening, JSV; SR 922.01), Art. 2 lid 1 letter b (verbod op strikken, netten, draadkoorden, lijmstokken en haken), Art. 3 lid 1 (kantonnale uitzonderingsvergunningen voor anders verboden hulpmiddelen)

Federale wet over de jacht en de bescherming van in het wild levende zoogdieren en vogels (Jachtwet, JSG; SR 922.0), Art. 17 lid 1 letter i (strafbepaling bij gebruik van verboden hulpmiddelen)

Federale wet over de bescherming van dieren (Dierenbeschermingswet, TSchG; SR 455), Art. 4 lid 2 (verbod om dieren ongerechtvaardigd pijn, leed of schade toe te brengen)

Toelichtend rapport van het BAFU bij de gedeeltelijke herziening van de jachtverordening, 2011 (motivering van het verbod op klemvallen ter bescherming van de bever)

Conventie van Bern (Overeenkomst inzake het behoud van wilde dieren en planten en hun natuurlijke leefmilieu in Europa; SR 0.455), Bijlage IV (verboden middelen en methoden van het doden, vangen en overig gebruik)

Kantonnale jachtverordening Zürich, § 24 (regeling van de vallenjacht in bebouwd gebied)