Negen EU-staten eisen het afschieten van de aalscholver

Het verzoek kwam uit Tsjechië en werd ondertekend door Finland, Zweden, Estland, Letland, Polen, Kroatië, Roemenië en Slowakije.

Het verklaarde doel: de aalscholverpopulatie «op een ecologisch en economisch aanvaardbaar niveau» te houden. Concreet eisen de negen staten dat de beschermingsstatus van de vogel onder de EU-Vogelrichtlijn (Richtlijn 2009/147/EG) wordt verlaagd, om een regulier jachtseizoen mogelijk te maken.

De Finse minister van Landbouw Sari Essayah onderbouwde de eis met het argument dat aalscholvers «in de Oostzee voor grote problemen» zorgen. Daarachter schuilt een economisch-politiek belang: de beroepsvisserij en hengelsportverenigingen van meerdere Noordoost-Europese landen klagen al jaren over visverliezen, die zij aan de aalscholver toeschrijven.

Wat de ministers in Brussel echter niet ter sprake brachten: de wetenschappelijke feiten zijn aanzienlijk genuanceerder dan de framing «probleemvogel» suggereert.

Wat de wetenschap werkelijk zegt

De aalscholver (Phalacrocorax carbo) stond tot 1920 in Midden-Europa op het punt van uitsterven – vervolgd door mensen die hem als concurrent beschouwden. Sinds de Europawijde bescherming door de EU-Vogelrichtlijn in 1979 heeft de populatie zich hersteld. Dat is vanuit natuurbeschermingsoogpunt een succesverhaal, geen ramp.

Wetenschappelijke onderzoeken uit Beieren, Sleeswijk-Holstein, Brandenburg en Zwitserland, gedocumenteerd in het NABU-standpunt over de aalscholver, tonen aan: bij natuurlijke wateren – dus grote binnenmeren, rivieren en kustwateren, waar zich verreweg de meeste aalscholvers ophouden – treedt geen noemenswaardige schade aan visbestanden op. Schade beperkt zich volgens deze studies tot incidentele uitzonderingssituaties bij kleine stromende wateren of intensief beheerde vijvercomplexen.

Relevant is ook: de aalscholver staat in Oostenrijk op de Rode Lijst als ernstig bedreigd – en dat terwijl de visserijlobby hem als «overbeschermd» bestempelt. BirdLife Österreich wijst erop dat de populatietrend weliswaar in sommige regio's toeneemt, maar dat de vogel in andere landen onderhevig blijft aan aanzienlijke jachtdruk.

De EU-Vogelrichtlijn bevat in artikel 9 al een uitzonderingsregeling: ingrepen zijn legitiem wanneer aanzienlijke schade aantoonbaar is en de soort daardoor niet in gevaar komt. Dat bewijs ontbreekt echter in de meeste gevallen. De negen staten verlangen geen uitzonderingsregeling per geval, maar een algemene verlaging van de beschermingsstatus – een kwalitatief andere, veel verstrekkendere stap.

Visserijlobby werkt al jaren toe naar EU-jachtseizoen

Het aalscholverdebat volgt een bekend patroon: een wild dier dat economische belangen raakt, wordt als «probleemsoort» geframed, de beschermingsstatus wordt in twijfel getrokken en het doden wordt als beheersoplossing gepresenteerd. Hetzelfde patroon kennen we van het wolvendebat, van de lynx of van de bever.

Wat opvalt aan het debat in Brussel: de eis voor een jachtseizoen buiten het broedseizoen klinkt als een concessie aan de natuurbescherming. In werkelijkheid is het niet-broedseizoen voor veel watervogels de fase waarin ze geconcentreerd langs wateren rusten en, afhankelijk van voedsel, kwetsbaar zijn. «Buiten het broedseizoen» betekent in de praktijk geen «zorgvuldig beheer», maar een jachttijd op trekvogels in hun gevoeligste fase.

De visserijlobby in meerdere EU-landen voert al jaren intensieve lobby voor een aalscholver-jachtseizoen. De Deutsche Angelfischerverband (DAFV) bijvoorbeeld eist sinds 2018 in het Europees Parlement een pan-Europese beheeraanpak met jacht. De ministerronde in Brussel van 26 mei 2026 laat zien: deze lobby-inspanningen dragen politieke vruchten – wetenschappelijk onderbouwde tegenargumenten ten spijt.

Precedent met signaalwerking voor wolf, lynx en bever

Mocht de EU-Commissie aan de druk toegeven en de Vogelrichtlijn voor de aalscholver afzwakken, dan schept dat een precedent. Als economische belangen van een beroepsgroep volstaan om de beschermingsstatus van een vogelsoort te verlagen, is het signaal aan andere sectoren ondubbelzinnig: voldoende politieke druk, en de natuurbescherming wijkt.

Voor Zwitserland heeft het EU-besluit geen directe rechtsgevolgen – Zwitserland is geen EU-lid en de aalscholver valt hier onder de federale jachtwet (JSG) en de wet op de natuur- en heemkundebescherming (NHG). De Zwitserse natuurbeschermingspolitiek richt zich echter in veel opzichten naar EU-normen. Een verzwakking van het EU-beschermingskader verhoogt naar ervaring ook de politieke druk op nationale beschermingsregelingen.

Meer over het debat rond predators en economische belangen in het dossier «Wolf in Zwitserland: feiten, politiek en de grenzen van de jacht» en in het artikel «Frankrijk en de vos: hoe een buurland de jachtmythes ontmaskert».