Leven in harmonie met de criminaliteit

In de jachtcommunicatie klinkt het vaak als een natuurmeditatie: stil wachten, verantwoorde «regulering», zogenaamd ter bescherming van soorten en ecosystemen.

Precies in deze toon beschrijft de Davoser Zeitung de drijfjacht als «leven in harmonie met de natuur», wanneer vossen door de hobbyjagers «gereguleerd» worden.

Het probleem is niet alleen de woordkeuze. Het probleem is het systeem erachter. Want terwijl «harmonie» suggereert dat het om wetenschap en algemeen belang gaat, vindt in de praktijk een vrijetijdsjacht plaats die lijden veroorzaakt, risico's schept en ecologisch nauwelijks inlost wat ze belooft.

Volgens het Amt für Jagd und Fischerei in het kanton Graubünden zijn er jaarlijks meer dan 1’000 aanklachten en/of boetes tegen hobbyjagers alleen al in dat kanton, omdat zij de jachtwetten overtreden of bij andere criminele activiteiten betrokken zijn.

Wie «in harmonie met de natuur» wil leven, bouwt leefgebieden op, vermindert verstoringen, beschermt wilde dieren en zorgt voor doeltreffende kuddebescherming. Wie daarentegen met het geweer op drijfjacht is, leeft niet in harmonie, maar in een systeem van een genormaliseerde geweldspraktijk, die regelmatig eindigt in rechtsschendingen, mis-schoten en uitvluchten.

Vossenjacht: veel beweringen, weinig effect

De kernmythe luidt: vossen zouden geschoten moeten worden, anders «nemen ze de overhand». Precies dat wordt al decennialang beweerd, maar steeds weer weerlegd. Biologisch gezien is de rode vos zeer flexibel. Waar jachtdruk heerst, reageren populaties vaak met compensatie-effecten: meer instroom, hogere voortplanting, vroegere voortplanting. Een factsheet vat het duidelijk samen: op grote schaal is de dichtheid door hobbyjacht vaak niet duurzaam te verlagen, omdat verliezen gecompenseerd worden. Als het doel dus «populaties verminderen» is, dan is de vossenjacht in veel gevallen niet alleen wreed, maar simpelweg ineffectief.

Luxemburg toont hoe dun de rechtvaardigingen zijn

Bijzonder ontlarend zijn echte tegenvoorbeelden. Luxemburg heeft de vossenjacht sinds 2015 verboden. Volgens een natuurwetenschappelijke samenstelling zijn er daar geen aanwijzingen voor een explosieve toename van de vossenpopulatie en geen instorting van zeldzame diersoorten; ook de vaak aangehaalde parasietenkwestie levert geen «catastrofe» op.

Jachtvrije regio's: het sterkste argument is de werkelijkheid

Wie wil weten of de natuur zonder hobbyjacht functioneert, hoeft niet te speculeren. Het kanton Genève is sinds 1974 jachtvrij. Dat is geen romantisch experiment, maar een langetermijngeval dat aantoont: beheer van wilde dieren is ook mogelijk zonder particuliere schietlust. En als regulering werkelijk nodig is, dan als een door de staat genomen, nauwkeurig onderbouwde maatregel, en niet als vrijetijdsbesteding met trofeeënlogica en «seizoen». Precies daarover zijn bij Wild beim Wild ook concrete politieke voorstelideeeën te vinden, die het Geneefse model als pilotgebied denken.

Wanneer «regulering» in de praktijk verwarring en wetsovertreding betekent

Nog scherper wordt de tegenstelling tussen verhaal en werkelijkheid daar waar beschermde dieren sterven omdat er wordt geschoten, ook al bestaat er onzekerheid.

Dergelijke gevallen zijn geen bijzaak. Ze zijn een rechtstreeks gevolg van het feit dat vuurwapens worden binnengebracht in een complex, dynamisch systeem waarin in een fractie van een seconde beslissingen over leven en dood vallen. Dat is geen «harmonie». Dat is een risico met voorspelbare slachtoffers.

De passjacht is daarvan een symbool: onzichtbare hobbyjagers, onzichtbare gevolgen

De Davoser Zeitung beschrijft de periode na de hoogjacht als een schijnbare rust, waarin hobbyjagers nog steeds aanwezig zijn, «afzonderlijk, stil, onopvallend», en nu de vos «in de schijnwerpers» komt. Juist deze onzichtbaarheid is een deel van het probleem. Want hoe «onopvallender» er wordt gejaagd, des te gemakkelijker wordt verdrongen dat het niet om natuurbeschermingswerk gaat, maar om het gerichte doden van een voelend wild dier, vaak zonder aantoonbaar nut, maar met meetbare bijwerkingen: gewonde dieren, misschoten, verstoorde sociale structuren, normalisering van geweld in het landschap.

Wat zou eerlijk zijn?

Eerlijk zou het zijn om de vossenjacht niet als «regulering» te verkopen, maar te benoemen wat het vaak is: vrijetijdsjacht op een dier dat in veel ecosystemen een belangrijke rol speelt, en waarvan de «probleemstatus» regelmatig politiek en cultureel wordt geproduceerd. Eerlijk zou het ook zijn om te leren van de plaatsen die allang verder zijn: Luxemburg zonder vossenjacht, Genève zonder hobbyjacht, daarnaast veel nationale parken. Niet als utopie, maar als toetsbare praktijk.

Waarom plezier in het doden geen onschuldig vrijetijdsmotief is

Een psychologische duiding van de hobbyjacht tussen empathieremming, lustgebaseerd geweld en maatschappelijke normalisering.

Mensen die er plezier in vinden om levende wezens te doden en daarvoor te betalen, vertonen vanuit psychologisch oogpunt geen normaal vrijetijdsgedrag. Dit gedrag is in strijd met fundamentele mechanismen van empathie, mededogen en morele remming, zoals die bij het grootste deel van de psychisch gezonde mensen aanwezig zijn. Psychologisch gaat het om afwijkend geweldgedrag, ook al wordt het politiek of cultureel getolereerd.

Plezier in het doden is een klassiek kenmerk van lustgebaseerd geweld. De daad van het geweld zelf werkt belonend. Niet het resultaat, niet de noodzaak, maar het doden. Dit is geen randverschijnsel, maar in de geweldpsychologie duidelijk beschreven.

Wie de hobbyjacht als plezier ervaart, vertoont een psychologisch problematische geweldmotivatie, die historisch en structureel verwant is aan autoritaire en kleinerende ideologieën.

Dossiers: Vos in Zwitserland: meest bejaagde predator zonder lobby | Vossenjacht zonder feiten: hoe JagdSchweiz problemen verzint

Verdere artikelen

• Fred Kurt: Das Reh in der Kulturlandschaft. Ökologie, Sozialverhalten, Jagd und Hege. Kosmos Verlag, Stuttgart 2002, p. 83.
• Federale jachtstatistiek Link
• Toelichtingen en bronvermeldingen Link
• Wetenschappelijke literatuur: Studies rode vos
• Jagers verspreiden ziekten: Studie
• Jacht bevordert ziekten: Studie
• Hobbyjagers in de criminaliteit: De lijst
• Een verbod op de zinloze vossenjacht is overdue: Artikel
• Luxemburg verlengt verbod op vossenjacht: Artikel
• Kleinwildjacht en wildziekten: Artikel
• Verjaging van wilde dieren: Artikel

Grondslagen en duidingen over de passjacht staan in het Dossier.