Nowe badania: ryś w Szwajcarii pozostaje zagrożony mimo powrotu

Wypadki drogowe, ledwo rejestrowane kłusownictwo oraz wrodzone wady serca będące następstwem zubożenia genetycznego nadal dają się we znaki największemu dzikiemu kotu Europy.

WWF Szwajcaria przedstawił 10 czerwca 2026 roku, z okazji międzynarodowego dnia akcji, dwa aktualne badania, które kreślą otrzeźwiający obraz. Pięćdziesiąt lat po reintrodukcji ryś uchodzi wprawdzie za rzadką historię sukcesu szwajcarskiej ochrony gatunków. Dane pokazują jednak: człowiek pozostaje zdecydowanie największym zagrożeniem dla tego płochliwego drapieżnika.

Ruch drogowy zabija najczęściej, kłusownictwo pozostaje w cieniu

Opublikowana w czasopiśmie naukowym PLOS ONE analiza śmiertelności i chorób dziko żyjących rysi dochodzi do wniosku, że kolizje na drogach i torach niezmiennie stanowią przyczynę zgonów numer jeden. Obok tego badanie wykazuje również nielegalne zabójstwa. Kluczowa jest przy tym klasyfikacja badaczy: rzeczywista skala kłusownictwa jest prawdopodobnie znacznie niedoszacowana z powodu wysokiej liczby przypadków nieujawnionych.

Ta ocena pokrywa się z tym, co Wild beim Wild dokumentuje od lat. Badanie Uniwersytetu w Bernie już w 2020 roku wykazało, że nielegalne odstrzały przez lata masowo hamowały populacje rysia w kantonie Valais. Jak strukturalny jest to problem, pokazuje dossier dotyczące kłusownictwa i przestępczości łowieckiej w Szwajcarii: brakuje krajowych statystyk, postępowania są umarzane, a sprawcy ze środowiska łowiectwa hobbystycznego w większości przypadków pozostają bezkarni. Dopiero w październiku 2025 roku w kantonie Fryburg znaleziono martwą upolowaną przez kłusowników matkę rysia, a jej osierocone młode miały nikłe szanse na przeżycie. To, że Szwajcaria w porównaniu międzynarodowym karze nielegalne zabijanie rysi zadziwiająco łagodnie, pokazuje artykuł Zatłuczony ryś w Alzacji: Francja karze surowo, Szwajcaria niemal milczy.

Wrodzone wady serca jako następstwo zubożenia genetycznego

Drugie badanie, opublikowane w Journal of Wildlife Diseases, dokumentuje u czterech dziko żyjących rysiów zwężenie podzastawkowe aorty: wrodzone zwężenie w sercu, które utrudnia pompowanie krwi. Ta wada jest u dzikich kotów zazwyczaj niezwykle rzadka. Badacze widzą możliwy związek z niewielką różnorodnością genetyczną szwajcarskich populacji, które wszystkie wywodzą się z kilku zwierząt wypuszczonych w latach 70.

Tym samym zubożenie genetyczne przestaje być abstrakcyjnym terminem fachowym, a staje się konkretnym zagrożeniem dla zdrowia: chów wsobny przekłada się bezpośrednio na chore serca. Jaką kluczową rolę odgrywa ryś dla zdrowych lasów i stabilnych populacji zwierzyny, wyjaśnia artykuł tła dotyczący Znaczenie rysia dla zachowania różnorodności gatunkowej.

Około 360 rysiów: Szwajcaria ponosi szczególną odpowiedzialność

Na transgranicznym obszarze Alp i Jury żyje według danych WWF około 360 rysiów, z czego większość w Szwajcarii. «Szwajcaria łączy populacje rysiów w Alpach i w Jurze. Wynika z tego szczególna odpowiedzialność, by skutecznie łączyć te siedliska» – cytowany jest w komunikacie ekspert WWF ds. rysiów Gabor von Bethlenfalvy. Ryś wpływa na populację zwierzyny i tym samym wzmacnia stabilność lasów.

Jako rozwiązania WWF wymienia połączone siedliska, ukierunkowane wsiedlenia w celu odświeżenia genetycznego, współpracę międzynarodową oraz konsekwentny monitoring naukowy.

Ochrona na papierze nie wystarcza

Ryś jest ściśle chroniony przez ustawę federalną o łowiectwie i ochronie dziko żyjących ssaków i ptaków (JSG, SR 922.0). Nowe badania pokazują jednak, że ten status ochronny niewiele jest wart, dopóki kłusownictwo systematycznie pozostaje poza zasięgiem uwagi, a naruszenia rzadko są konsekwentnie ścigane. Kto chce długoterminowo zachować rysia w Szwajcarii, musi nie tylko budować korytarze dla dzikich zwierząt, ale także zakończyć strukturalną bezkarność wokół nielegalnych odstrzałów.