Chiński Jedwabny Szlak napędza handel TCM

Nowe badanie Pro Wildlife łączy międzynarodowe rozpowszechnienie tradycyjnej medycyny chińskiej z rozbudową chińskich sieci handlowych i zdrowotnych.

Według chińskiego urzędu ds. zdrowia TCM jest obecnie rozpowszechniona w 196 państwach; ponad 100 leków TCM zarejestrowano w państwach inicjatywy Pasa i Szlaku (Belt and Road). To delikatna kwestia z punktu widzenia ochrony gatunków, ponieważ popyt na składniki pochodzące od dzikich zwierząt nie maleje, lecz rozszerza się geograficznie.

Szczególnie problematyczny jest mechanizm substytucji: gdy dany gatunek staje się rzadki lub zostaje silniej chroniony, popyt często przenosi się na kolejne gatunki. Pro Wildlife opisuje dokładnie ten efekt w przypadku rogu nosorożca, rogu sajgi, pancerza żółwia, składników pochodzących od płaszczek oraz pęcherzy pławnych ryb. Badanie potwierdza tym samym znaną logikę handlu dzikimi zwierzętami: same zakazy nie wystarczą, jeśli nowe gatunki zastępcze obsługują ten sam popyt.

TCM a utrata gatunków

Przykłady przytoczone przez Pro Wildlife pokazują, jak różnie kształtuje się presja na populacje dzikich zwierząt. Róg nosorożca i róg sajgi są tradycyjnie stosowane w TCM przeciwko gorączce oraz do „odtruwania”, choć biologicznie składają się przede wszystkim z keratyny. W przypadku pęcherzy pławnych ryb popyt, według badania, przesuwa się z niemal wytępionych gatunków, takich jak totoaba i bahaba, na duże kulbiny; obecnie w handel ten zaangażowanych ma być ponad 110 państw.

Dla ochrony gatunków oznacza to: im bardziej globalna jest sprzedaż, tym większe ryzyko, że lokalnie chronione gatunki ponownie pojawią się na nowych rynkach zbytu. Właśnie dlatego połączenie infrastruktury handlowej, sprzedaży internetowej i popytu medycznego jest tak problematyczne. Rozbudowa Jedwabnego Szlaku utrwala nie tylko przepływy towarów, ale także kanały sprzedaży produktów pochodzących od zagrożonych zwierząt.

Europa jest dotknięta problemem

Europa to nie tylko region tranzytowy, ale także rynek zbytu. Pro Wildlife wskazuje, że w Niemczech, Austrii, Luksemburgu i Szwajcarii dostępne są preparaty TCM zawierające składniki dzikich zwierząt, na przykład z pancerza żółwia czy konika morskiego. W odniesieniu do UE organizacja zgłosiła, że w latach 2021–2023 skonfiskowano ponad 100’000 preparatów medycznych zawierających składniki gatunków zwierząt objętych ochroną międzynarodową.

W Szwajcarii sytuacja prawna jest jaśniejsza niż sam rynek: BLV wdraża CITES, a gatunki chronione nie mogą być pozyskiwane z natury ani podlegać obrotowi w stopniu zagrażającym ich populacjom. Mimo to praktyka egzekucyjna, z powtarzającymi się konfiskatami, pokazuje, że ochrona gatunków na granicy i w handlu internetowym jest regularnie obchodzona. Właśnie tam tkwi luka, którą mogą wykorzystać dostawcy TCM.

Co powinna zrobić Szwajcaria

Dla Szwajcarii wyłaniają się trzy konkretne dźwignie. Po pierwsze, potrzebne są surowsze kontrole handlu internetowego oraz importu preparatów TCM zawierających składniki zwierzęce, zwłaszcza tam, gdzie pochodzenie jest trudne do udowodnienia. Po drugie, potrzeba więcej przejrzystości wobec gabinetów, aptek oraz konsumentek i konsumentów, aby wiedzieli, że «tradycja» nie usprawiedliwia automatycznie wykorzystywania gatunków zagrożonych.

Po trzecie, Szwajcaria powinna konsekwentnie ukierunkować praktykę wdrażania CITES na nowe szlaki handlowe związane z ekspansją Belt and Road. Jeśli światowy rynek produktów z dzikich zwierząt jest aktywnie promowany w 196 państwach, punktowe konfiskaty nie wystarczą. Potrzebna jest polityka, która ogranicza popyt, a nie tylko zbiera objawy.