Strafrechtelijke aangifte: wolf doodt schapen in Ticino

Het geval toont op exemplarische wijze hoe ontbrekende of slechts «op papier» bestaande kuddebescherming landbouwhuisdieren regelrecht overlevert aan de wolf en hoe overheden al jaren bekende problemen niet consequent aanpakken.

In Paudo in Ticino werden volgens mediaberichten tien schapen gehouden op een weide van ongeveer één hectare, die slechts was voorzien van een conventionele, deels beschadigde omheining. De dieren brachten de nacht in de openlucht door, omdat de stal volgens de houder onvoldoende plaats biedt voor alle schapen.

De stal is te klein voor alle twintig, legt Maretti uit. De weide van ongeveer één hectare is omheind, hoewel er «telkens weer gaten ontstaan», geeft hij toe. Precies daar ontdekte de wolf de zwakke plek en sloop naar binnen. Het is de eerste keer dat we een dergelijke aanval moesten ondergaan, maar we wisten dat het vroeg of laat zou gebeuren.

Het Ufficio della caccia e della pesca van het kanton Ticino hield in zijn melding uitdrukkelijk vast dat de dieren onvoldoende beschermd waren. Slechts enkele dagen eerder waren in Sonvico vier schapen gedood; ook daar sprak de kantonale overheid van ontoereikende bescherming.

Daarmee gaat het ook dit jaar niet om een geïsoleerd geval, maar om een patroon: landbouwhuisdieren worden in bekende wolvengebieden zonder voldoende beschermingsmaatregelen gehouden, hoewel de aanwezigheid van wolven al jaren is gedocumenteerd.

Elf Damhirsche gerissen: Niemand schaut genau hin

Wat de dierenbeschermingswet vereist

De Zwitserse dierenbeschermingswetgeving is duidelijk: dieren moeten zo worden gehouden en verzorgd dat hun welzijn is gewaarborgd. Daartoe behoren niet alleen voer en huisvesting, maar ook bescherming tegen voorzienbare gevaren.

• De dierenbeschermingswet (TSchG) stelt niet alleen actieve mishandelingen strafbaar, maar ook plichtsverzuim door nalatigheid.
• De dierenbeschermingsverordening (TSchV) preciseert dat dierhouders alle redelijke maatregelen moeten nemen om onnodige pijn, lijden of schade te voorkomen.
• Bijlagebepalingen over het houden van schapen definiëren minimumeisen, bijvoorbeeld aan onderkomens en weidebeveiliging.

Wie zijn schapen in een wolvengebied 's nachts onbeschermd op een onvoldoende omheinde weide laat, neemt bewust een hoog risico voor het leven van de dieren op de koop toe. Juridisch kan dit worden beschouwd als verwaarlozing en daarmee als dierenmishandeling door nalatigheid.

Een papieren bescherming is geen dierenbescherming

In het politieke debat wordt vaak gesproken over «kuddebescherming». In de praktijk blijkt echter telkens weer dat het bij het mooie woord blijft, terwijl op de weide nauwelijks iets wordt uitgevoerd. Een papieren bescherming, bijvoorbeeld in het subsidieformulier of in het vergunningsbesluit, helpt de schapen niets.

Worden dieren alleen «op papier» beschermd, dan worden ze de wolf letterlijk op een presenteerblaadje aangeboden. Wolven zijn opportunistische predatoren: waar ze op onbeschermde schapen stuiten, leren ze hoe gemakkelijk deze prooi beschikbaar is. Zo ontstaat pas de specialisatie op landbouwhuisdieren, die dan als argument voor afschotvorderingen wordt misbruikt.

Effectieve kuddebescherming, met goed werkende elektrische omheiningen, beschermhonden en aangepast stalgebruik, is daarentegen geschikt om aanvallen aanzienlijk te verminderen en wolven weer sterker op in het wild levende prooidieren te richten.

Verantwoordelijkheid van dierhouders en autoriteiten

De verantwoordelijkheid begint bij de dierhouders: wie in een wolvengebied schapen houdt, moet zich informeren en de wettelijke minimumeisen evenals erkende standaarden van kuddebescherming naleven. Wie dat nalaat, handelt niet alleen nalatig, maar mogelijk ook strafbaar.

Maar ook autoriteiten dragen verantwoordelijkheid. Wanneer kantonale instanties telkens weer vaststellen dat dieren «niet voldoende beschermd» waren, zonder consequent in te grijpen, ontstaat een systeem van gedogen. Advies alleen volstaat niet wanneer al jaren duidelijk is dat eenvoudige, redelijke beschermingsmaatregelen niet worden uitgevoerd. Dan rijst de vraag of toezicht- en interventieplichten worden nageleefd.

In plaats van de wolf tot zondebok te maken, is een eerlijke balans nodig: hoe vaak ontbreekt de kuddebescherming? Hoe vaak werden overtredingen daadwerkelijk bestraft? En hoe worden subsidies gekoppeld aan duidelijke, gecontroleerde beschermingsvoorwaarden?

Waarom IG Wild beim Wild aangifte doet

Met de aangifte wil IG Wild beim Wild opnieuw laten uitzoeken of er in het geval van Paudo, en bij het herhaalde voorval in Sonvico, sprake is van strafbare verwaarlozing. Het gaat daarbij niet alleen om de individuele verantwoordelijkheid van afzonderlijke dierhouders, maar ook om de praktijk van de handhavingsinstanties.

De aangifte moet duidelijk maken: dierenwelzijn houdt niet op bij het huisdier in de huiskamer. Wie schapen houdt en profiteert van directe betalingen, subsidies of maatschappelijke erkenning, moet ook de plicht op zich nemen om de dieren doeltreffend te beschermen.

Alleen wanneer wet en praktijk consequent op elkaar worden afgestemd, kan worden voorkomen dat er steeds opnieuw aanvallen worden veroorzaakt, ten nadele van de dieren, ten nadele van de wolf en ten nadele van een zakelijk, op feiten gebaseerd debat over beschermde wilde dieren en agrarische dierhouderij in Zwitserland.