Szakal złocisty rozprzestrzenia się w regionie DACH

Reakcje sa dobrze znane. Podczas gdy eksperci mowia rzeczowo o srednim psowatym drapieżniku, ktory dla czlowieka jest praktycznie niegrozny, lobby łowieckie i rolnicze juz pracuja nad kolejna narracja o “zwierzeciu-problemie”.

Szakal zlocisty jest wyraznie mniejszy od wilka i nieco wiekszy od lisa. Jego futro jest zoltawe do rudobrazowego z domieszka szarosci, cialo bardziej zwarte, a ogon krotszy. Pomylenie go z lisem lub malym wilkiem jest czeste, zwlaszcza przy zlych warunkach widocznosci.

Ekologicznie zajmuje podobna nisze jak lis i jenot. Zywi sie glownie malymi ssakami, padlina, a czasem mlodymi sarnami lub ptakami gniazdujacymi na ziemi, jest aktywny o zmierzchu i w nocy oraz unika czlowieka. Wedlug obecnych danych nie stanowi zagrozenia dla ludzi.

Szwajcaria: Wciaz rzadki, ale w ekspansji

W Szwajcarii szakala zlocistego po raz pierwszy udokumentowano zima 2011/12 na fotopulapkach w ramach monitoringu rysia w polnocno-zachodniej Szwajcarii.

Od tego czasu doniesienia sie mnoza. KORA zglosila w 2024 roku kilka potwierdzonych obserwacji, m.in. w poblizu wiekszych obszarow zamieszkanych. Pod koniec marca 2025 roku w kantonie Lucerna udalo sie uzyskac pierwszy udokumentowany dowod za pomoca fotopulapki, miedzy miejscowosciami Neuenkirch i Hellbuhl. Wladze kantonu Lucerna podkreslaja, ze szakal zlocisty jest chroniony na terenie calej Szwajcarii i nie moze byc polowany.

Rownolegle KORA rozpoczyna narodowy projekt dotyczacy szakala zlocistego na lata 2025-2026. Celem jest przewidujace, oparte na nauce podejscie do tego gatunku, zanim polityczna symbolika stworzy fakty dokonane. Chodzi o monitoring, zaleznosci ekologiczne oraz wczesne rozpoznawanie mozliwych obszarow konfliktu.

Zamiast najpierw strzelac, a potem pytac, Szwajcaria stawia dotychczas w przypadku szakala zlocistego na dane, monitoring i ochrone. To kontrast wobec sposobu traktowania wilka.

Niemcy: Migracja jest juz rzeczywistoscia

W Niemczech pierwszy szakal zlocisty zostal potwierdzony juz w 1997 roku. Do 2020 roku odnotowano co najmniej 25 potwierdzonych obserwacji, od tego czasu ich liczba nadal rosla, a obecnie stwierdzenia wystepuja niemal we wszystkich krajach zwiazkowych.

Przyklady:

• W Badenii-Wirtembergii Instytut ds. Dzikich Zwierzat udokumentowal kilka obserwacji, miedzy innymi dwa dorosle szakale zlociste w poblizu Donaueschingen w 2023 roku.
• W Szlezwiku-Holsztynie miedzy 2017 rokiem a sezonem obserwacyjnym 2024/25 potwierdzono kilka szakali zlocistych; eksperci przewiduja, ze gatunek ten w ciagu najblizszych dziesieciu lat zadomowi sie na polnocy kraju.

Pod wzgledem prawnym szakal zlocisty w Niemczech nie jest jeszcze jednolicie uregulowany. W skali calego kraju nie figuruje w § 2 federalnego prawa łowieckiego jako gatunek lowny, a wiec formalnie nie podlega łowiectwu. Dolna Saksonia wlaczyla go jednak do swojego krajowego prawa łowieckiego. W szczegolnie kontrowersyjnym przypadku w 2025 roku na wyspie Sylt po raz pierwszy w calym kraju zezwolono na odstrzal, po tym jak szakala zlocistego obarczono odpowiedzialnoscia za zagryzienie owiec.

Austria: najpierw polowanie, pytania pozniej

W Austrii gatunek ten nie jest chroniony i wolno na niego polowac. W Gornej Austrii obowiazuje letni okres ochronny, a odstrzal jest dozwolony od pazdziernika do marca.

Powtarza sie w ten sposob znana logika polityki łowieckiej: zamiast towarzyszyc naturalnemu powrotowi gatunku scisle chronionego na mocy zalacznika V dyrektywy siedliskowej poprzez monitoring, dzialania prewencyjne i edukacje, gatunek ten prewencyjnie bierze sie na cel. Szakal zlocisty jest wymieniony w zalaczniku V dyrektywy siedliskowej, co zobowiazuje panstwa czlonkowskie do dopuszczania odlowow jedynie w takim zakresie, by zachowac wlasciwy stan ochrony gatunku.

W tym kontekscie ofensywne polowania na wczesnym etapie osiedlania sie gatunku wydaja sie trudne do merytorycznego uzasadnienia.

Szwajcaria: pomylka jako pretekst

Rowniez u nas mielismy juz podobna sytuacje. W styczniu 2016 roku myśliwy rekreacyjny w kantonie Gryzonia zastrzelil mlodego szakala zlocistego, twierdzac, ze pomylil go z lisem. Zwierze to bylo pierwszym szwajcarskim szakalem zlocistym, ktorego cialo mozna bylo poddac naukowym badaniom.

Ten przypadek uwidacznia od razu kilka problemow łowiectwa rekreacyjnego:

• Brak wiedzy o gatunkach i umiejetnosci identyfikacji w realnych warunkach łowiectwa rekreacyjnego
• Fakt, ze rzadkie i scisle chronione zwierzeta sa szczegolnie zagrozone w krajobrazie nadmiernie eksploatowanym przez łowiectwo
• Kultura, w ktorej bledne odstrzaly sa wprawdzie formalnie zglaszane, ale strukturalnie akceptowane

Jesli gatunek taki jak szakal zlocisty jest w terenie mylony z lisem i psem, nasuwa sie pytanie, ile blednych odstrzalow w ogole nie zostaje rozpoznanych jako takie.

Szakal zlocisty jako test dla innego podejscia do dzikich zwierzat

Sposob traktowania szakala zlocistego jest testem lakmusowym pokazujacym, czy Europa wyciagnela cokolwiek z debaty o wilku.

Fakty, ktore czesto gina w dyskursie:

• Szakal zlocisty to powracajacy dziki pies, a nie wypuszczony na wolnosc „gatunek problematyczny”. Jego ekspansja wiaze sie ze zmianami w uzytkowaniu gruntow, zmiana klimatu oraz przesladowaniem wilka i rysia w XX wieku.
• Gatunek ten jest prawnie osadzony w porzadku UE i nie moze byc „uwolniony” z dnia na dzien wedlug widzimisie poszczegolnych lobby.
• Dla ludzi szakal zlocisty jest wedlug obecnego stanu wiedzy nieszkodliwy. Problemy ze zwierzetami gospodarskimi mozna rozwiazywac za pomoca tych samych srodkow ochronnych, ktore postuluje sie takze w przypadku wilka, zamiast siegac po broñ.

Podczas gdy w Niemczech organizacje ochrony srodowiska i eksperci domagaja sie konsekwentnego monitoringu i pewnego prawnie zaklasyfikowania gatunku, lobby łowieckie przygotowuje juz znany lancuch argumentacji: od rzekomego „nosiciela chorob zakaznych”, przez konkurenta myśliwych rekreacyjnych, az po zagrozenie dla ptakow gniazdujacych na ziemi. To, ze najwiekszymi wrogami ptakow gniazdujacych na ziemi wciaz pozostaja rolnictwo, odwadnianie terenow i intensywne łowiectwo rekreacyjne, w tej narracji z natury rzeczy pozostaje niewspomniane.

Szansa zamiast kozla ofiarnego

Szakal zlocisty daje szanse na wypracowanie nowego, racjonalnego podejscia do dziko zyjacych drapieżników:

• Najpierw ochrona i monitoring
• Jasna informacja dla spoleczenstwa zamiast kampanii strachu
• Prewencja w obszarze zwierzat gospodarskich zamiast odruchowych zadan odstrzalu
• Uznanie, ze dzikie zwierzęta pelnia wlasne role ekologiczne, ktore nie sa dostosowane do łowieckich list zyczen

Dla Szwajcarii kluczowe jest, aby obecnie jeszcze obowiazujacy status ochronny nie zostal po cichu zlagodzony, gdy tylko pojawia sie pierwsze naglowki o „problematycznych szakalach”. Dla Niemiec i Austrii pojawia sie pytanie, czy prawo do nienaruszonej roznorodnosci biologicznej zostanie wreszcie uznane za wazniejsze niz łowieckie zapotrzebowanie na wciaz nowe cele.