Miljoenen gedood – voor niets: nieuwe studie ontmaskert jagerslatijn

Een nieuwe studie in het vaktijdschrift «Biological Conservation» toont aan dat Frankrijk jaarlijks 1,7 miljoen vossen, marters en kraaiachtigen als «schadelijke dieren» laat doden, hoewel de bestrijdingskosten de gemelde schade acht keer overtreffen en de afschoten noch populaties reguleren noch oogsten beschermen.

Bestrijdingskosten acht keer hoger dan de schade

Het onderzoeksteam onder leiding van Frédéric Jiguet van het Muséum national d’Histoire naturelle in Parijs heeft zeven jachtseizoenen tussen 2015 en 2022 systematisch geanalyseerd. De basis vormden officiële gegevens van het Franse milieuministerie uit 92 departementen. In deze periode werden 12’394’885 dieren gedood, waaronder rode vossen, steenmarters, boommarters, bunzingen, wezels, zwarte kraaien, roeken, eksters, gaaien en spreeuwen.

De economische balans valt vernietigend uit: het team becijfert de jaarlijkse bestrijdingskosten op 103 tot 123 miljoen euro. De tegelijkertijd officieel gemelde schade door deze soorten bedraagt in totaal 8 tot 23 miljoen euro per jaar. Over zeven jaar lopen de doodingskosten op tot 791 miljoen euro, terwijl de in totaal gemelde schade 96 miljoen euro bedraagt. Zelfs wanneer de arbeidstijd van de recreatieve jagers niet wordt betaald en de reiskosten worden gehalveerd, liggen de bestrijdingskosten nog met een factor 1,66 boven de schade.

Afschot vermindert noch populaties noch schade

Centrale bevinding van de gegeneraliseerde gemengde modellen: er bestaat geen statistisch verband tussen de dodingsinspanning en een vermindering van de gemelde schade in het daaropvolgende jaar. Noch leidt een hoger afschot tot minder schade, noch leidt een afname of het staken van de bejaging tot meer schade. De auteurs stellen nuchter vast dat een verhoging van de controles geen effect laat zien en dat een opheffing geen extra schade veroorzaakt.

Nog duidelijker is het resultaat voor de populatiedynamiek. De gegevens van de Franse broedvogelmonitoring tonen aan dat bij de Vlaamse gaai, de spreeuw en voor alle vijf vogelsoorten samengenomen een hoger afschotaantal correleert met hogere voorjaarsstanden. Het team verklaart dit met compenserende voortplanting: verminderde concurrentie om voedsel verhoogt het broedsucces en de overlevingskans van de overblijvende individuen. Bij de rode vos tonen parallelle studies (Pépin et al. 2025) hetzelfde patroon. De bewering van de recreatieve jagers dat deze soorten zonder massale bejaging «de overhand zouden nemen», vindt in zeven jaar Franse gegevens geen empirische steun.

454 miljoen euro vernietigde ecosysteemdiensten

Bijzonder pikant is de berekening over de Vlaamse gaaien: alleen al in de onderzoeksperiode werden 62’278 Vlaamse gaaien gedood. De zaadverspreidingsdienst van deze soort voor eikenbossen wordt in eerdere studies (Hougner et al. 2006) becijferd op 3200 tot 14’600 euro per broedpaar. Geëxtrapoleerd komt dit overeen met een potentieel verlies van 100 tot 454 miljoen euro aan ecosysteemdiensten. Andere diensten, zoals de knaagdierregulatie door vossen en marters, zijn in deze berekening nog niet meegerekend.

Rechtstreeks van toepassing op Zwitserland

Zwitserland kent geen formele «schadelijke dieren»-classificatie zoals Frankrijk, maar reguleert dezelfde soorten via de federale wet op de jacht en de bescherming van wilde zoogdieren en vogels (JSG, SR 922.0). Vos, steenmarter, zwarte kraai, ekster en Vlaamse gaai zijn volgens art. 5 JSG bejaagbare soorten. In de patentjachtkantons, die ongeveer twee derde van het Zwitserse grondgebied beslaan, worden jaarlijks tienduizenden vossen door de recreatieve jagers gedood. Een systematische economische effectbeoordeling, zoals Jiguet en zijn team die voor Frankrijk voorleggen, bestaat voor geen enkel kanton.

Het Geneefse model laat sinds 1974 zien dat een volledig verbod op recreatieve jacht werkt zonder toename van schade. De in overheidsdienst aangestelde wildhoeders grijpen alleen gericht en evidence-based in. De Franse studie levert nu het tot dusver meest betrouwbare bewijs dat de grootschalige bejaging van zogenoemde «schadelijke soorten» economisch niet te rechtvaardigen is. De Franse milieu-inspectie IGEDD adviseert nu al om het driejaarlijkse decreet over de bejaging van «schadelijke dieren» in 2026 niet te vernieuwen.

Verder lezen op wildbeimwild.com:

• Frankrijk en de vos: hoe een buurland de jachtmythes ontmaskert
• Vossenjacht is georganiseerde dierenmishandeling
• Dossier jagers: rol, macht, opleiding en kritiek

Bronnen

• Jiguet, F., Morin, A., Courtines, H., Robert, A., Fontaine, B., Levrel, H., Princé, K. (2026): Ecological and economic assessments of native vertebrate pest control in France. Biological Conservation. DOI: 10.1016/j.biocon.2026.111719
• Pépin, D., Feuvrier, P., Powolny, T., Giraudoux, P. (2025): Investigating the effects of red fox management on poultry beyond the controversy, Jura Massif France. Scientific Reports 15: 26238.
• Comte, S., Umhang, G., Raton, V. et al. (2017): Echinococcus multilocularis management by fox culling. Preventive Veterinary Medicine 147: 178-185.
• Hougner, C., Colding, J., Söderqvist, T. (2006): Economic valuation of a seed dispersal service in the Stockholm National Urban Park, Sweden. Ecological Economics 59: 364-374.
• Bondswet inzake de jacht en de bescherming van in het wild levende zoogdieren en vogels (JSG), SR 922.0, art. 5.
• Inspection générale de l’environnement et du développement durable (IGEDD, 2024): Parangonnage sur les espèces susceptibles d’occasionner des dégâts. Rapport n° 015518-01.