Hittegolf 2026: wilde dieren onder extreme stress en de jacht gaat door

Zwitserland zweet. De eerste grote hittegolf van 2026 brengt regionaal tot 38 graden, en meteorologische records voor de maand juni staan op het spel. Voor mensen zijn er airconditioners, zwembaden en hittevrij. Voor wilde dieren is er geen nooduitgang.

Wat hitte met wilde dieren doet

Opgeschrikte wilde dieren verbruiken bij vluchtreacties energie en moeten daarna hun lichaamstemperatuur weer verlagen. Daardoor krijgen ze nog sneller dorst en moeten ze op zoek naar een waterplaats.

Het probleem: juist deze waterplaatsen drogen op. Bij aanhoudende droogte dreigen voor wilde dieren uitdroging, hittestress en in extreme gevallen een verhoogde sterfte – vooral bij jonge dieren. Vogels, egels, vossen, maar ook grotere wilde dieren zoals reeën en herten worden getroffen.

Daar komt een systemisch probleem bij: de watertemperaturen in de Rijn en in de Alpenmeren stijgen voortdurend. De Eidgenössische Forschungsanstalt für Wald, Schnee und Landschaft (WSL) heeft een vroegwaarschuwingssysteem ontwikkeld dat tot drie weken van tevoren het hitterisico voor vispopulaties op meer dan 50 locaties kan inschatten. Is de temperatuurdrempel voor een soort bereikt, dan neemt de conditie van de vissen af – vooral door zuurstofgebrek in het oververhitte water. Daarmee daalt ook het vermogen om gevaren te ontwijken.

Vissen die in hun reactievermogen beperkt zijn. Uitgedroogde vossen. Uitgeputte reebokken. Dit zijn geen randverschijnselen, dit is de ecologische realiteit van deze hittegolf.

Meer over hoe wilde dieren in het algemeen met extreme hitte omgaan en welke bijzondere risico's de klimaatverandering voor Alpendieren met zich meebrengt, hebben we in eerdere bijdragen beschreven.

En uitgerekend nu: de bronsttijd van de reeën

De hittegolf valt qua tijd samen met een van de meest intensieve gebeurtenissen in het jaar van het wild. De bronst van de reeën begint half juli en duurt tot half augustus. Reebokken draaien dan hormonaal op volle toeren, leggen grote afstanden af, eten nauwelijks en verliezen aanzienlijk aan lichaamsgewicht. De thermoregulatie verloopt bij het ree voornamelijk via hijgen en gedragsaanpassing – in de hitte zijn reebokken daarmee sterker dan gebruikelijk afhankelijk van water en thermische schuilplaatsen.

Wat bijna niemand weet: het ree heeft zijn volledige voortplantingscyclus gedurende duizenden jaren precies op dit tijdvenster afgestemd. Na de paring in het hoogzomer nestelt het bevruchte embryo zich niet meteen in de baarmoeder, maar vervalt in een zogenaamde kiemrust – de embryonale diapauze. Deze duurt meer dan vier maanden, tot december. Pas met de winterzonnewende begint de eigenlijke embryonale ontwikkeling. De reekalveren komen dan in mei of juni ter wereld, wanneer het voedselaanbod het rijkst is. Onderzoekers van de ETH Zürich hebben dit mechanisme grondig bestudeerd; onder geweidragers geldt het als grotendeels uniek. De natuur heeft dus een hoogprecies mechanisme ontwikkeld, opdat reekalveren optimaal aan hun leven beginnen. De vrijetijdsjacht grijpt precies in dit mechanisme in – midden in de fase waarin de reebok het kwetsbaarst is.

Reebokken mogen in de meeste Zwitserse kantons met een wildbeheersysteem al vanaf mei worden geschoten. Van half juli tot half augustus, wanneer de bronst op haar hoogtepunt is, beoefenen hobbyjagers de zogenaamde «Blattjagd»: met een zogenaamd Blatter – een mechanisch lokinstrument met metalen tongetje – bootsen zij het pieplaut na van een paringsbereide reegeit, om de bok uit zijn dekking te lokken en van korte afstand neer te schieten. Elektronische lokapparaten met opgenomen diergeluiden zijn in Zwitserland grotendeels verboden of sterk beperkt; de mechanische Blatter daarentegen geldt niet als verboden hulpmiddel in de zin van de eidgenössische jachtverordening. Een dier dat sowieso al door bronststress en hittestress beperkt is in zijn reactievermogen, wordt bovendien met lokprikkels uit zijn beschermende dekking gelokt. Hobbyjagers noemen dat jachttechnisch correct. Vanuit het oogpunt van dierenwelzijn is het het doelgerichte uitbuiten van een biologische uitzonderingstoestand.

Waarom hitte de jachtethiek verandert

Het WSL waarschuwt: zodra de temperatuurdrempel voor bepaalde vissoorten bereikt is, kunnen deze nauwelijks nog op gevaren reageren. Voor de visserij gelden daarom gesloten tijden en in extreme gevallen wettelijke ingrijpverplichtingen voor de overheid. Het principe daarachter is duidelijk: wanneer milieuomstandigheden de kwetsbaarheid van een diersoort acuut verhogen, moeten de gebruiksregels worden aangepast. Voor de jacht op terrestrisch wild – hoewel dezelfde logica geldt – ontbreken dergelijke temperatuurgebaseerde drempelwaarden volledig.

Dat is een tegenstrijdigheid die de Zwitserse jachtwetgeving dringend zou moeten aanpakken: als bekend is dat dieren in fasen van acute milieustress bijzonder kwetsbaar zijn, waarom geldt dat dan niet als reden voor een tijdelijk jachtverbod?

Wie de actuele jachtwetgeving in Zwitserland en de noodzaak tot hervorming ervan wil begrijpen, vindt op wildbeimwild.com een uitgebreide documentatie.

Klimaatverandering en hobbyjacht: een dubbele bedreiging

De klimaatverandering vormt een ernstige bedreiging voor wilde dieren in de Alpen, vooral voor marmotten en sneeuwhoenders. Marmotten kunnen hun lichaamstemperatuur slechts in beperkte mate reguleren en zijn bij hitte aangewezen op koele holen – een strategie die werkt zolang de nachten koel blijven. Bij aanhoudende tropennachten faalt ze.

Wildpopulaties die al onder de klimaatdruk lijden, hebben in fasen van acute milieustress geen extra bejaging nodig. Ze hebben rust nodig, goed functionerende leefgebieden en drinkplaatsen. Dat juist in hittefasen hobbyjagers met lokroepen en hoogzitten het bos in trekken, is geen natuurbescherming, maar het tegendeel ervan.

Steeds meer wetenschappelijke aanwijzingen tonen aan dat extreme weersomstandigheden zoals droogtes en hittegolven het reactievermogen van wilde dieren ten aanzien van gevaren aanzienlijk beperken. Dat betreft niet alleen bosbranden en de klimaatverandering in het algemeen, maar ook de hobbyjacht in het bijzonder: een gestrest, uitgedroogd dier met een beperkt reactievermogen is geen legitiem jachtdoel. Het is een dier dat beperkt is in zijn natuurlijke afweervermogen.

Wat jij kunt doen

Wie wilde dieren tijdens deze hittegolf wil helpen: zet platte schaaltjes met vers water in de tuin of op het balkon, ververs ze dagelijks en leg een steen als landingshulp in het water. Houd in het bos afstand en jaag geen dieren op. Houd honden aan de lijn.

Wie politiek actief wil worden: steun de Campagnes van IG Wild beim Wild voor een eigentijds wildbeschermingsrecht in Zwitserland.

En wie wil weten wat de hittegolf concreet betekent voor de wateren en de vispopulaties, vindt op wildbeimwild.com meer achtergronden.