De dierenartsenpraktijk in Ticino kijkt de andere kant op; dieren sterven.

Jarenlang heeft de veterinaire dienst van Ticino ongecontroleerd vee in wolvengebieden getolereerd. Tien aanvallen, 50 dode dieren, geen enkele consequentie. Een structureel falen.

Het is een patroon dat niet langer als toeval kan worden verklaard.

In de nacht van 16 op 17 oktober 2025 werden in Bironico elf damherten gedood. Het kantonale bureau voor recreatief jagen en vissen bevestigde dat de omheining onvoldoende bescherming bood tegen wolven. Desondanks had de veterinaire dienst van het kanton een vergunning afgegeven voor het houden van de dieren.

Op 10 december 2025 werden twee dode schapen gevonden in Origlio. De autoriteiten stelden vast dat de dieren niet voldoende beschermd waren geweest. DNA-onderzoek bevestigde de betrokkenheid van een roofdier.

Op 13 januari 2026 werd in Intragna een dood schaap aangetroffen. De autoriteiten stelden vast dat de dieren onvoldoende beschermd waren. Genetisch onderzoek bevestigde bovendien de betrokkenheid van een roofdier in deze zaak.

Op 20 januari 2026 werd in Lema een dood schaap gevonden. De autoriteiten stelden vast dat de dieren onvoldoende beschermd waren. DNA-onderzoek bevestigde opnieuw de betrokkenheid van een roofdier.

Op 1 februari 2026 stierven vier schapen in Sonvico. Officiële beoordeling: dieren onvoldoende beschermd.

In de nacht van 5 op 6 februari 2026 doodde een wolf tien schapen in Paudo. Veehouder Piero Maretti gaf toe dat het hek "herhaaldelijk gaten vertoonde" en dat de schuur te klein was voor alle dieren, waardoor de schapen de nacht buiten moesten doorbrengen. De autoriteiten concludeerden dat de dieren niet voldoende beschermd waren.

Op 6 februari 2026 werden in Bellinzona nog eens tien dode schapen gevonden; twee dieren zijn sindsdien verdwenen. Op 19 februari 2026 stierven drie lammetjes in Gambarogno. In beide gevallen gaven de autoriteiten hetzelfde antwoord : de dieren waren niet voldoende beschermd.

Op 9 maart 2026 werd er in Sonvico opnieuw een dood dier aangetroffen, ditmaal een geit. De autoriteiten stelden vast dat de dieren niet voldoende beschermd waren. Dit was de tweede keer in slechts vijf weken dat Sonvico getroffen werd. Blijkbaar hadden noch de eigenaar van het dier, noch de dierenarts na het eerste incident actie ondernomen.

Op 13 maart 2026 werden zes schapen en een geit dood aangetroffen in Villa Luganese. De autoriteiten stelden vast dat de dieren niet voldoende beschermd waren geweest.

Tien incidenten in vijf maanden. Minstens 50 dieren gedood. Steeds dezelfde diagnose. Nooit enige consequenties.

Een autoriteit die haar plichten kent, maar er niet in slaagt ze na te komen.

De kantonnale veterinaire dienst heeft niet alleen een adviserende rol op het gebied van de veehouderij, maar ook een daadwerkelijke toezichts- en controleplicht. Dit is geen abstracte eis, maar een wettelijke verplichting.

De Wet dierenwelzijn (TSchG) en de Verordening dierenwelzijn (TSchV) verplichten kantons om actief toezicht te houden op de naleving van de dierenwelzijnsvoorschriften en om in te grijpen bij overtredingen. Deze toezichtsplicht is geen optie die men alleen kan uitoefenen wanneer men tijd heeft; het is een wettelijke verplichting.

De zaak Bironico gaat nog verder: daar verleende de kantonnale veterinaire dienst een vergunning voor het houden van damherten, terwijl de omheining niet voldeed aan de wettelijk vereiste normen. De aanwezigheid van wolven is niet anders te verklaren. De dienst voor jacht en visserij bevestigde de ontoereikende omheining. De vergunning had daarom toch verleend moeten worden, anders was het houden van de herten sowieso al illegaal geweest. Dit is niet zomaar een geval van nalatige inspectie; het is een onrechtmatige vergunningverlening. De IG Wild beim Wild heeft daarom een strafrechtelijke klacht ingediend tegen de veterinaire dienst zelf wegens ambtsmisbruik.

“Niet voldoende beschermd” – en wat dan?

Wat gebeurt er na deze officiële vaststelling? Blijkbaar: niets.

Er zijn geen openbaar gedocumenteerde gevallen bekend bij de IG Wild beim Wild (Natuurbelangengroep) waarin de veterinaire dienst van Ticino na een wolvenaanval een vervolginspectie heeft uitgevoerd, een deadline heeft gesteld, een eis heeft opgelegd of een procedure is gestart. In plaats daarvan wachten ze op de volgende aanval en noteren ze opnieuw dat de dieren "niet voldoende beschermd waren".

Deze cyclus heeft een naam: officiële tolerantie. En het heeft een direct gevolg: eigenaren van dieren die hun zorgplicht niet serieus nemen, hoeven geen sancties te vrezen. Het impliciete signaal vanuit de dierenartspraktijk is: er zal u niets overkomen.

Niet in de Alpen, maar pal voor onze deur.

Een detail dat in het publieke debat steevast over het hoofd wordt gezien, is dat deze dieren zich niet op een afgelegen alpenweide bevonden, ver van elk menselijk zicht. Bironico ligt in het dal op 468 meter boven zeeniveau, op slechts enkele kilometers van Lugano. Origlio grenst aan Bironico en ligt op 430 meter boven zeeniveau in het hart van de Vedeggio-vallei. Villa Luganese ligt op ongeveer 530 meter boven zeeniveau in de directe omgeving, eveneens in de regio Lugano. Intragna ligt op 339 meter boven zeeniveau in de Centovalli. Paudo, Sonvico, Bellinzona, Gambarogno: het zijn allemaal dallocaties of gebieden in de buurt van nederzettingen, allemaal plaatsen waar de veehouders wonen of verblijven in de nabijheid van hun dieren.

Een bijzonder schokkend geval is Lema, gelegen op een hoogte van ongeveer 995 meter boven zeeniveau, boven de regio Malcantone. Daar werd op 20 januari 2026, midden in de winter, een dood schaap gevonden. Lema is een typisch zomerweidegebied waar normaal gesproken geen schapen worden gehouden tijdens de winter. Het lijkt waarschijnlijk dat het dier in de herfst simpelweg vergeten is en sindsdien aan zijn lot is overgelaten. Als dit het geval is, gaat het niet alleen om een ontbrekend hek, maar om een dier dat maandenlang zonder enige verzorging heeft moeten doorbrengen in een gebied waar wolven voorkomen. Dit is verwaarlozing in de ware zin van het woord.

Dit maakt de nalatigheid nog moeilijker te begrijpen. Iedereen met een kippenhok in de tuin bouwt een omheining om vossen buiten te houden, niet omdat de wet dat vereist, maar gewoon omdat het logisch is. Iedereen die kippen onbeschermd achterlaat, wordt terecht als nalatig beschouwd. Dat dezelfde logica blijkbaar niet geldt voor schapen, geiten en damherten die door hobbyisten worden gehouden, is moeilijk te verklaren, behalve misschien door het feit dat er tot nu toe geen consequenties zijn gedreigd.

De vos is geen beschermd dier, maar toch beschermt elke kippenboer zijn dieren ertegen. De wolf is wel beschermd, maar blijkbaar kunnen schapen en geiten 's nachts zonder problemen in omheiningen met gaten in het hek worden achtergelaten, of zelfs de hele winter op alpenweiden worden vergeten. Deze logica is onverenigbaar met zowel dierenwelzijn als gezond verstand.

De wet is duidelijk, maar de praktijk niet.

De eisen zijn in Zwitserland duidelijk geregeld:

De dierenwelzijnsverordening verplicht veehouders om alle redelijke maatregelen te nemen om onnodige pijn, lijden of schade te voorkomen. Iedereen die weet dat hij of zij boert in een wolvengebied – en dit is in het kanton Ticino al jaren bekend – moet zijn of haar bedrijf dienovereenkomstig beschermen. Wolfbestendige elektrische hekken, waakhonden en het 's nachts binnenhouden van vee: deze maatregelen zijn redelijk, komen in aanmerking voor financiële subsidies en werken.

Artikel 9 van de Wildverordening (WildtierV) bepaalt uitdrukkelijk dat omheiningen voor het houden van herten in afgesloten gebieden minstens twee meter hoog moeten zijn en zodanig gebouwd dat roofdieren er geen toegang toe hebben. Iedereen die een vergunning voor dergelijke omheiningen afgeeft zonder deze eisen te controleren, handelt onrechtmatig.

De Wet dierenwelzijn (TSchG) stelt niet alleen de actieve mishandeling van dieren strafbaar, maar ook het nalaten van een plicht. Dit omvat het opzettelijk nalaten om te handelen in geval van een voorzienbaar en vermijdbaar gevaar. Dit geldt voor zowel diereneigenaren als autoriteiten.

Wie beschermt, wie moet beschermen.

In het publieke debat wordt elke wolvenaanval reflexmatig gevolgd door oproepen tot afschot. De wolf moet de prijs betalen voor menselijk falen. Dit is niet alleen ecologisch kortzichtig, het is ook een omkering van verantwoordelijkheid.

De wolf gedraagt zich volgens de principes van zijn soort. Het is een opportunist die jaagt op prooien die gemakkelijk te bereiken zijn. Iedereen die schapen 's nachts in een weiland laat grazen met gaten in het hek, iedereen die damherten achter een hek houdt dat niet aan de wettelijke eisen voldoet, iedereen die geen beschermende maatregelen neemt ondanks de bekende aanwezigheid van wolven, geeft zijn dieren als het ware op een presenteerblaadje aan de wolf.

En een autoriteit die dit tolereert, draagt mede de verantwoordelijkheid.

Erger nog: deze op papier gebaseerde bescherming creëert juist het probleem dat ze beweert op te lossen. Wolven die leren dat vee gemakkelijk te bereiken is, specialiseren zich in het jagen op vee. Vervolgens neemt het aantal gedode dieren toe. Dan klinken er oproepen tot afschot. En het werkelijke falen – ontoereikende monitoring en onvoldoende handhaving van de verplichtingen inzake de bescherming van vee – blijft onzichtbaar.

Dertig jaar Wolf – geen enkel gewond persoon.

Er is een feit dat in het verhitte wolvendebat bijna nooit wordt genoemd: de wolf is al meer dan dertig jaar weer in Zwitserland aanwezig. Sinds de eerste herintroductie begin jaren negentig is er, ondanks groeiende roedels en een toenemende aanwezigheid van wolven in alle delen van het land, geen enkele gedocumenteerde aanval op een mens geweest.

Geen gewonde wandelaars. Geen aangevallen kinderen. Geen beroving van een boer.

Wie het publieke debat volgt, zou daar wellicht anders over denken. De wolf wordt afgeschilderd als een onvoorspelbare bedreiging en er wordt met klem opgeroepen tot het afschieten ervan, alsof de openbare veiligheid op het spel staat. Het enige werkelijke gevaar dat wolven echter vormen, is voor vee, en zelfs dit gevaar had in de gedocumenteerde gevallen in Ticino grotendeels voorkomen kunnen worden door wettelijk conforme beschermingsmaatregelen.

Ter vergelijking: in Zwitserland worden jaarlijks zo'n 9.500 tot 10.000 mensen zo ernstig gebeten door honden dat ze medische hulp nodig hebben. Dit blijkt uit zowel een SUVA-studie (evaluatieperiode 2003-2007) als een grootschalig Zwitsers onderzoek uit 2000/2001. Kinderen worden twee keer zo vaak gebeten als volwassenen. Bijzonder alarmerend: het is bewezen dat het vaak boerderijhonden zijn die wandelaars en fietsers agressief aanvallen – juist die boerderijen die de wolf als een existentiële bedreiging zien, houden honden op hun land die jaarlijks duizenden mensen verwonden. Niemand rapporteert hierover. Er wordt niet opgeroepen tot afschot, er worden geen nooddecreten uitgevaardigd, er zijn geen parlementaire initiatieven.

De wolf is niet het probleem. Het probleem zijn de schapenboeren die hun dieren in omheinde gebieden met gaten in de omheining houden, pal naast hun huizen, en de autoriteiten die dit al jaren zonder klachten tolereren. De wolf tot zondebok maken is gemakkelijk. Het leidt de aandacht af van de echte vraag: waarom worden de beschermingsverplichtingen niet gehandhaafd? En waarom moeten er dieren voor sterven?

Wat een wolvenjacht werkelijk kost

De belangengroep IG Wild beim Wild heeft berekend dat het afschieten van één wolf in Zwitserland ongeveer 30.000 Zwitserse frank kost, en deze schatting is nog steeds conservatief. Recente cijfers uit het kanton Wallis (2025) tonen kosten van ongeveer 35.000 Zwitserse frank per gedode wolf, terwijl dit in Zuid-Tirol opliep tot 50.000 euro. In het kanton Ticino werd tijdens de beheersperiode 2025-2026, op basis van de uren van de jachtopzieners, ongeveer 33.000 Zwitserse frank per wolf uitgegeven – voor slechts zes gedode dieren. Ter vergelijking: met hetzelfde bedrag zouden zeven tot tien veebeschermingshonden een heel jaar gefinancierd kunnen worden – een maatregel die effectief is gebleken omdat het probleem bij de bron wordt aangepakt: de bescherming van het vee. Zolang de staat miljoenen investeert in het afschieten van wolven, zonder de wolven uit het gebied te verdrijven of de dynamiek binnen de roedels op duurzame wijze te veranderen, zal dit beleid blijven wat het is: duur, ineffectief en uitgevoerd ten koste van de belastingbetaler.

Uiteindelijk beschermt de wolf zelfs schapen en geiten. Waar voorheen zo'n 10.000 schapen per jaar in de Alpen omkwamen door nalatige schapenboeren (ziekten, ongelukken, valpartijen, enz.), is dat aantal dankzij het wolvenbeheerplan en de manier waarop de wolven worden gehoed, gedaald tot ongeveer 5.000.

Wat IG Wild van wilde dieren eist

De IG Wild beim Wild heeft in alle tien gedocumenteerde gevallen een strafrechtelijke aanklacht ingediend bij het Ministerie van Openbare Zaken in Bellinzona: tegen de verantwoordelijke eigenaren van de dieren wegens dierenmishandeling door nalatigheid, tegen de veterinaire dienst van het kanton wegens systematisch verzuim om haar controle- en toezichtsplichten na te komen, en in het geval van Bironico bovendien wegens onrechtmatige vergunningverlening en ambtsmisbruik.

Daarnaast stelt IG Wild de volgende eisen aan het wilde dier:

Regelmatige vervolginspecties. Na elk incident waarbij wordt vastgesteld dat "dieren niet adequaat beschermd zijn", moet de dierenarts bindende voorschriften uitvaardigen en toezicht houden op de naleving ervan. Iedereen die zich niet aan deze voorschriften houdt, mag geen dieren meer houden.

Duidelijke aansprakelijkheidsregels zijn nodig. Subsidies en directe betalingen aan veehouders moeten gekoppeld worden aan bewijs van effectieve beschermingsmaatregelen voor de kudde. Wie zijn dieren niet beschermt, ontvangt geen geld.

Transparantie met betrekking tot handhavingspraktijken. Het kanton Ticino moet openbaar maken hoeveel inspecties er sinds 2020 zijn uitgevoerd, hoeveel overtredingen zijn gedocumenteerd en hoeveel procedures er daadwerkelijk zijn gestart. Dit is een kwestie van democratische verantwoording. De voorbeeldteksten voor het kanton Ticino op wildbeimwild.com laten zien hoe dergelijke eisen via parlementaire kanalen kunnen worden geïmplementeerd.

Officiële consequenties. Als blijkt dat de dierenartsenpraktijk systematisch de ogen heeft gesloten, moeten de verantwoordelijken daar ook ter verantwoording worden geroepen.

Dierenwelzijn houdt niet op bij de staldeur.

Het is tijd om dit debat eerlijk te voeren. Het beschermen van vee tegen wolvenaanvallen is geen kwestie van óf, maar van hóé. De methoden zijn bekend, bewezen en betaalbaar. Wat ontbreekt, is de politieke wil om ze te implementeren.

Zolang de autoriteiten aanvallen documenteren zonder actie te ondernemen, zullen veehouders hun zorgplicht blijven verwaarlozen. En zolang dit onbestraft blijft, zullen er meer dieren lijden en sterven. Onnodig, vermijdbaar en onwettig. Tien gevallen in vijf maanden tijd illustreren dit treffend. De zaak in Sonvico, waar binnen slechts vijf weken een tweede aanval op dezelfde locatie plaatsvond, is hiervan een voorbeeld: de officiële beoordeling dat "dieren niet adequaat beschermd worden" heeft geen gevolgen.

Papierbescherming is geen dierenbescherming . En een autoriteit die haar toezichthoudende taken niet nakomt, is geen beschermende autoriteit.

Meer informatie over dit onderwerp vindt u in het dossier: Jacht en dierenwelzijn.

Verder lezen: Strafklacht: Wolf doodt schapen in Ticino · Elf damherten gedood – en wederom kijkt niemand goed · Dossier: Wolf Zwitserland ·Alle voorbeeldteksten voor kantonnale moties · Alle dossiers