Jacht en dierenwelzijn: de gevolgen van deze praktijk voor wilde dieren

Jagen wordt vaak afgeschilderd als een bijdrage aan dierenwelzijn. Hobbyjagers spreken over 'natuurbehoud', verantwoordelijkheid en een 'snelle dood'. Maar dierenwelzijn betekent niet dat een dier zo efficiënt mogelijk sterft. Dierenwelzijn betekent lijden voorkomen, stress verminderen en het leven respecteren. Precies hierin schuilt het centrale conflict tussen het zelfbeeld van de jager en de realiteit van het jagen.

De Zwitserse dierenbeschermingswet schrijft de bescherming van de waardigheid en het welzijn van dieren voor. Het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat dieren geen dingen zijn. Beide stellingen gelden ook voor wilde dieren. En beide stellingen staan in fundamentele tegenspraak met een systeem dat wilde dieren doodt voor recreatie, traditie en zogenaamde "regulering"—ook al bestaan er alternatieven die bewezen effectief zijn en die simpelweg geen politieke prioriteit krijgen.

Wat staat je hier te wachten?

Het "direct dodelijke schot": ideaal en realiteit: wat mislukte schoten, afketsende treffers en zoekacties onthullen over het systeem – en wat ze betekenen voor de betrokken dieren.
Stress als vorm van lijden: Wat jachtdruk teweegbrengt in het lichaam van het wilde dier: Wat onderzoek naar wilde dieren aantoont over stresshormonen, energieverbruik en vluchtreacties onder jachtdruk.
Drijfjachten: Wanneer stress een methode wordt: Wat drijfjachten betekenen voor wilde dieren vanuit een ecologisch en dierenwelzijnsperspectief.
Ouderdieren en nakomelingen: Wanneer een schot een sociale structuur vernietigt: Waarom 'populatiebeheer' als abstractie verhult wat er werkelijk gebeurt.
Nachtjacht en technologie: Wanneer efficiëntie de drempel voor remming verlaagt: Wat betekenen warmtebeeldcamera's, nachtzichtapparatuur en geluiddempers voor het principe van dierenwelzijn?
Dierenwelzijnswetgeving versus jachtpraktijk: de structurele tegenstrijdigheid: wat de Zwitserse wetgeving voorschrijft – en hoe ver de jachtpraktijk daarvan afwijkt.
Alternatieven: Wat werkt in plaats van doden? Welke niet-dodelijke methoden voor wildbeheer bestaan er, zijn wetenschappelijk bewezen en worden politiek genegeerd?
Argumentatie: Antwoorden op de meest voorkomende rechtvaardigingen voor jachtpraktijken vanuit een dierenwelzijnsperspectief.
Snelkoppelingen: Alle relevante artikelen, onderzoeken en dossiers.

Het "direct dodelijke schot": ideaal en realiteit

In het zelfbeeld van jagers is het zuivere, direct dodelijke schot de norm. In werkelijkheid is dat een ideaal dat vaak niet wordt bereikt. Wilde dieren bewegen, zijn zelden volledig geïsoleerd, de lichtomstandigheden zijn moeilijk, de schietafstanden worden onderschat en opwinding en groepsdruk verminderen de kwaliteit van de besluitvorming.

De cijfers uit Graubünden bieden de duidelijkste beschikbare documentatie: tussen 2012 en 2016 waren 3.836 van de 56.403 gedode dieren aanvankelijk slechts gewond. Wildbioloog Lukas Walser bevestigde tegenover SRF: "Dit percentage is elk jaar ongeveer hetzelfde." Dit betekent dat in één kanton jaarlijks honderden wilde dieren gewond raken, lijden en pas na lange tijd – of helemaal niet – op humane wijze worden geëuthanaseerd. Het opsporen van gewonde dieren met jachthonden wordt gepresenteerd als een oplossing. In werkelijkheid is het een erkenning van het systemische probleem: als opsporen noodzakelijk is, heeft het systeem per definitie een kernprobleem dat vatbaar is voor verwondingen. Geëxtrapoleerd naar alle jachtkantons over meerdere jaren leidt dit tot tienduizenden gevallen waarin wilde dieren lijden – gedocumenteerd, structureel veroorzaakt en systematisch genormaliseerd.

Meer over dit onderwerp: Hooggebergtejacht in Zwitserland: traditioneel ritueel, geweldzone en stresstest , en Hooggebergtejacht in Graubünden: controle en gevolgen voor recreatieve jagers.

Stress als vorm van lijden: Wat jachtdruk teweegbrengt in het lichaam van wilde dieren

Dierenwelzijn beperkt zich niet tot het moment van de dood. Het begint waar het lijden begint – en bij wilde dieren begint het lijden al lang vóór het schot. Voor een wild dier is de jacht in de eerste plaats een verstoring, dan vlucht, en vervolgens desoriëntatie.

Onderzoek naar wilde dieren toont consequent aan dat stress door de jacht een cascade van stresshormonen in het lichaam teweegbrengt, waardoor energiereserves worden gemobiliseerd, de hartslag en ademhalingsfrequentie aanzienlijk toenemen en de spieren in een noodtoestand terechtkomen. Deze noodtoestand vereist energie, die niet direct beschikbaar is, vooral in de herfst en winter – de periodes waarin de jacht op grote hoogte en in de winter plaatsvindt. Studies uit Schotland en Scandinavië tonen significant hogere cortisolspiegels aan bij bejaagde edelhertenpopulaties vergeleken met niet-bejaagde populaties. Voor vrouwtjes met jongen heeft deze verhoogde stress bijzonder ernstige gevolgen: de melkproductie stort in, de band tussen ouder en jong wordt verstoord en jonge dieren verliezen de beschermende aanwezigheid van hun moeders tijdens kritieke fasen. Dit is dierenleed – zelfs als het zich niet manifesteert in een schotwond.

Meer over dit onderwerp: Psychologie van de jacht en Jacht en biodiversiteit: Beschermt recreatief jagen de natuur echt?

Drijfjachten: Wanneer stress de methode wordt

Drijfjacht is de jachtmethode met de hoogste mate van structurele stress voor wilde dieren. Het principe is gebaseerd op het verdrijven van wilde dieren uit hun schuilplaatsen – door middel van lawaai, blaffende honden, de aanwezigheid van mensen en gecoördineerde bewegingen. Het doel is om zoveel mogelijk wild op te jagen om schoten te kunnen lossen.

De gevolgen voor de betrokken dieren zijn goed gedocumenteerd in de gedragsbiologie: tijdens drijfjachten vertonen wilde dieren paniekerig vluchtgedrag, wat extreem veel energie kost en vaak tot verwondingen leidt. Jonge dieren, die nog geen betrouwbare vluchtreflex hebben ontwikkeld, worden gescheiden van hun familiegroep. Dieren rennen onbekend gebied in, veranderen van leefgebied en raken gedesoriënteerd. De Zwitserse wetgeving inzake dierenwelzijn definieert lijden expliciet als een beoordelingscriterium – het welzijn van dieren omvat uitdrukkelijk angst en stress. Dit maakt drijfjachten geen grijs gebied, maar een politiek genormaliseerde tegenstrijdigheid met het eigen wettelijke kader van het land.

Meer over dit onderwerp: Het verbieden van drijfjachten (modelinitiatief) en het beëindigen van recreatief geweld tegen dieren

Ouderdieren en nakomelingen: Wat er gebeurt als een schot een sociale structuur vernietigt

In het publieke debat wordt de term 'populatiebeheersing' gebruikt. Dit klinkt technisch en neutraal. Wat er daadwerkelijk gebeurt wanneer een ouderdier wordt gedood, is echter noch technisch, noch neutraal.

De sociale structuren bij edelherten, wilde zwijnen en wolven zijn complex en gebaseerd op leerprocessen. Jonge dieren leren van volwassen dieren hoe ze hun territorium moeten gebruiken, welke voedselbronnen ze kunnen bereiken en hoe ze conflicten met mensen kunnen vermijden. Als een leidend vrouwtje – een hinde, een zeug of een dominante wolf – wordt gedood tijdens haar opvoedingsperiode, kunnen jonge dieren wees worden, verhongeren of in conflictgevoelige situaties terechtkomen omdat ze dit sociale leervermogen missen. In het kader van het wolvenbeheerbeleid van Wallis voor 2025/2026 werden zeven jonge wolven gedood als onderdeel van de "basisregulering" – dieren die nooit de kans kregen om te leren hoe hun roedel omgaat met de veeteelt en het gecultiveerde landschap. De ironie is dat juist deze leerprocessen cruciaal zijn voor het verminderen van conflicten tussen wolven op de lange termijn. Het doden van jonge dieren leidt tot meer conflicten, niet minder.

Meer informatie: Bescherming van jonge en ouderdieren (modelinitiatief) en wolven in Zwitserland

Nachtjacht en technologische vooruitgang: wanneer efficiëntie de remmingsdrempel verlaagt

Nachtzichtapparatuur, warmtebeeldcamera's, geluiddempers en drones voor het opsporen van wild verhogen de efficiëntie van de jacht. Ze veranderen ook het ethische landschap in een richting die zelden aan bod komt in het publieke debat over de jacht: ze verlagen de remmingen ten opzichte van de jacht.

Wanneer de jacht technisch eenvoudiger wordt, neemt de ijver niet automatisch toe. Vaak neemt de prestatiedruk juist toe: er moeten afschotquota worden gehaald, pachters verwachten prestaties en de maatschappelijke erkenning binnen de jagersgemeenschap hangt af van succes. Technologische vooruitgang leidt in deze context niet tot minder schoten, maar tot meer schoten onder moeilijkere omstandigheden. Nachtjacht betekent het verstoren van wilde dieren tijdens hun belangrijkste activiteitsperiode – het enige tijdsvenster waarin ze in bewoonde gebieden nog relatieve bescherming genieten. De herziene Jachtverordening (JSV) heeft de nachtjacht in het bos in principe verboden, maar tegelijkertijd kantonnale uitzonderingen ingevoerd voor "schadebeperking". Deze uitzonderingen worden consequent toegepast – zoals blijkt uit de voorbeelden van Graubünden, Bern en Wallis. Het verbod is daarmee de facto een gereguleerd kader voor vergunningen geworden.

Meer over dit onderwerp: Nachtjacht en jachttechnologie , en de hobbymatige jacht begint achter je bureau.

Dierenwelzijnswetgeving versus jachtpraktijken: de structurele tegenstrijdigheid

De Zwitserse wet op dierenwelzijn (TSchG) beschermt expliciet de waardigheid en het welzijn van dieren. Volgens artikel 3 van de TSchG omvat welzijn expliciet de vrijheid van pijn en angst, en de mogelijkheid om soortspecifiek gedrag te vertonen. Dit geldt voor alle dieren – inclusief wilde dieren die niet in gevangenschap worden gehouden. Sinds de herziening in 2003 bepaalt artikel 641a van het Zwitserse Burgerlijk Wetboek (ZGB) dat dieren geen dingen zijn.

Beide juridische principes worden in de praktijk van het jachtbeleid feitelijk opgeschort. Stress, angst, vluchtgedrag, pijn door mislukte schoten en het daaropvolgende lijden door de vernietiging van de kudde zijn gedocumenteerde en systematische gevolgen van de recreatieve jacht. Ze vormen vermijdbaar lijden – en zouden onder de dierenwelzijnswetgeving in elke andere context onaanvaardbaar zijn. De jachtwet creëert een uitzondering die objectief gezien nauwelijks te rechtvaardigen is: een systeem dat regelmatig dierenleed veroorzaakt, wordt bevoorrecht onder de dierenwelzijnswetgeving omdat het maatschappelijk is genormaliseerd. Dit is een politieke situatie – geen natuurlijke. Het kan veranderd worden.

Lees meer: Jacht en mensenrechten en jachtmythes: 12 beweringen die je kritisch moet onderzoeken

Alternatieven: Wat werkt in plaats van doden?

De jachtlobby beweert dat het wildbeheer zou instorten zonder de recreatieve jacht. Het kanton Genève heeft dit al sinds 1974 weerlegd: professioneel wildbeheer door staatsjachtopzieners, geen recreatieve jacht, de hoogste dichtheid aan bruine hazen in Zwitserland, de laatste overgebleven populatie grijze patrijzen van het land en een aanzienlijk toegenomen biodiversiteit. Wat werkt er nog meer?

Verbetering van het leefgebied: Uitgestrekte weiden, hagen, braakliggende grond en kleinschalige structuren bevorderen op natuurlijke wijze het populatie-evenwicht – zonder jacht.
Natuurlijke vijanden: Wolven, lynxen en vossen reguleren de wildpopulaties efficiënter, kosteneffectiever en diervriendelijker dan jagers. Hun uitroeiing gedurende decennia is de hoofdoorzaak van veel "overbevolkingsproblemen".
Niet-dodelijke afschrikmiddelen: akoestische en optische systemen, hekken, geurbarrières en aangepast landgebruik hebben bewezen effectief te zijn in het verminderen van conflicten tussen wilde dieren en de landbouw.
Gerichte professionele interventies: Staatsjachtopzieners met een duidelijk omschreven mandaat, onafhankelijke monitoring en wetenschappelijke ondersteuning kunnen ingrijpen waar aantoonbare, aanzienlijke en herhaalde schade optreedt – zonder dat een gebiedsbreed programma voor recreatieve jacht nodig is.

Deze alternatieven worden niet gebruikt omdat ze niet werken. Ze worden niet gebruikt omdat de lobby die het meest profiteert van het handhaven van de status quo ook de grootste invloed heeft op het jachtbeleid, de jachtautoriteiten en de berichtgeving over jachtbeleid.

Meer over dit onderwerp: Genève en het jachtverbod , en argumenten tegen recreatief jagen en voor jachtopzieners.

Wat zou er moeten veranderen?

Maak het aantal gemiste schoten transparant en bestraf ze: Alle kantons moeten systematisch gegevens over het volgen van dieren, het aantal gemiste schoten en de daaruit voortvloeiende verwondingen registreren en publiceren. Herhaaldelijk missen van schoten moet leiden tot intrekking van de jachtvergunning. Voorbeeld van een motie: Voorbeelden van teksten voor moties die kritisch staan tegenover jachtpraktijken.
Verbied drijfjachten: Drijfjachten en drijfjachten veroorzaken de hoogste structurele stressniveaus van alle jachtmethoden en zijn onverenigbaar met de wetgeving inzake dierenwelzijn. Modelvoorstel: Verbied drijfjachten en drijfjachten.
Verleng de gesloten jachtseizoenen consequent, zodat ook de ouderdieren en hun jongen daarin opgenomen worden: leidende ouderdieren en hun afhankelijke jongen mogen op geen enkel moment van het jaar bejaagd worden. Sociale structuren zijn geen bijkomstigheid, maar de basis van functionerende wildpopulaties. Voorbeeldinitiatief: bescherming van jonge en ouderdieren.
Beperk de nachtjacht en technologische upgrades: Nachtzichtapparatuur, warmtebeeldcamera's en geluiddempers verlagen de afschrikdrempel en verstoren wilde dieren in hun laatste rustfase. Kantonale uitzonderingen op het JSV-verbod op de nachtjacht moeten restrictief en tijdelijk worden toegepast.
Professioneel wildbeheer in plaats van recreatieve jacht: waar ingrijpen noodzakelijk is, nemen staatsjachtopzieners het over, ondersteund door wetenschappelijk onderzoek, onafhankelijke monitoring en een duidelijk omschreven mandaat. Een voorbeeldinitiatief: een jachtverbod naar het voorbeeld van Genève.

Argumentatie

“Jagen is dierenwelzijn – zonder regulering zouden populaties exploderen en zouden dieren verhongeren.” In het kanton Genève is al 50 jaar geen recreatieve jacht meer toegestaan en er zijn geen populatie-explosies, geen hongersnoodepidemieën en geen ecologische ineenstortingen waargenomen. Luxemburg heeft sinds 2015 geen vossenjacht meer en de vossenpopulaties zijn stabiel. Natuurlijke reguleringsmechanismen – voedselaanbod, roofdieren, ziekten – functioneren. Deze zijn verdrongen, niet vervangen, door decennia van recreatieve jacht.

"Ervaren recreatieve jagers schieten zuiver en humaan." In Graubünden raken jaarlijks slechts enkele honderden dieren gewond – dit is gedurende vijf jaar gedocumenteerd door het Bureau voor Jacht en Visserij zelf. Dit is geen falen van individuele recreatieve jagers. Het is een structureel kenmerk van een activiteit waarbij op bewegende doelen onder onvoorspelbare omstandigheden wordt geschoten. Structurele problemen kunnen niet eenvoudig worden opgelost door meer training, maar vereisen systemische veranderingen.

"Dood door jacht is sneller en humaner dan dood door roofdieren." Deze uitspraak negeert de stress en het lijden voorafgaand aan de dood en stelt een norm die de jacht systematisch goedpraat. Dierenwelzijn is niet "minder erg dan het ergste". Dierenwelzijn is het vermijden van lijden waar mogelijk. En er zijn gedocumenteerde alternatieven die geen lijden veroorzaken bij wilde dieren.

"Zorg en beheer door recreatieve jagers komen de wilde dieren ten goede." Degenen die een populatie beheren om deze vervolgens te doden, beoefenen geen dierenwelzijn. Dit is hulpbronnenbeheer, geen dierenbescherming. Echte dierenbescherming ligt in het verbeteren van de leefomgeving, het bevorderen van natuurlijke roofdieren en conflictverminderende landbouw – allemaal maatregelen die geen recreatieve jacht vereisen.

Snelle links

Berichten op Wild beim Wild:

Gerelateerde dossiers:

Externe bronnen:

Onze bewering

Dierenwelzijn is geen marketinginstrument voor de recreatieve jacht. Het is een wettelijk recht dat geldt voor alle dieren, inclusief wilde dieren, ook in het bos, zelfs in de herfst. De Zwitserse wetgeving inzake dierenwelzijn beschermt de waardigheid en het welzijn van dieren. Het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat dieren geen dingen zijn. Beide principes worden in het jachtbeleid feitelijk genegeerd, omdat een maatschappelijk geaccepteerde vrijetijdsbesteding een voorkeursbehandeling krijgt onder de wetgeving inzake dierenwelzijn.

Dit dossier documenteert de structurele tegenstrijdigheid tussen dierenwelzijnswetgeving en recreatieve jacht, gebaseerd op gegevens, studies en wettelijke kaders. De informatie wordt continu bijgewerkt naarmate nieuwe bevindingen, uitspraken of politieke ontwikkelingen dit vereisen.

Kent u specifieke gevallen, gedocumenteerde gevolgen van de jacht of mediaberichten die aantonen wat de recreatieve jacht met wilde dieren doet? Schrijf ons met de datum, locatie en bron: wildbeimwild.com/kontakt

Meer over het onderwerp jacht als hobby: In ons dossier over de jacht vindt u feitencontroles, analyses en achtergrondrapporten.