Bevers in Zwitserland: geïntroduceerd en beschermd voor de jacht.

De Europese bever werd aan het begin van de 19e eeuw volledig uitgeroeid in Zwitserland. Zijn vacht, vlees en castoreum, een klierafscheiding die als wondermiddel werd beschouwd, maakten hem tot slachtoffer van eeuwenlange vervolging. De Kerk verklaarde bevervlees tot "vis" vanwege zijn visachtige staart en stond de consumptie ervan toe tijdens de vastenperiode. In 1685 werd een beverkookboek met 200 recepten gepubliceerd (SWI swissinfo.ch, 2024). Tussen 1956 en 1977 hebben toegewijde individuen in totaal 141 bevers herintroduceerd op 30 locaties in Zwitserland. In 2022 telde de nationale populatietelling 4.914 bevers in 1.382 gebieden (info fauna, Beaver Population Survey 2022). De soort heeft zich zo goed hersteld dat hij van de Rode Lijst is verwijderd en is geclassificeerd als "niet bedreigd" (LC). De bever is een van de grootste succesverhalen van natuurbehoud in Zwitserland. Sinds 1 februari 2025 mogen de kantons bevers afschieten die "aanzienlijke schade" veroorzaken. Een hoorzitting met de federale overheid is voor deze afschotacties niet eens vereist. Pro Natura, WWF en BirdLife Zwitserland beschouwen de nieuwe regelgeving als onnodig, te vaag geformuleerd en mogelijk illegaal. Directeur Raffael Ayé van BirdLife waarschuwt: "Dit opent de deur voor willekeurig afschieten" (SRF, 2025).

Profiel

De Europese bever ( Castor fiber ) is het grootste inheemse knaagdier van Zwitserland. Hij kan een gewicht bereiken van 20 tot 25 kilogram en een lichaamslengte van maximaal één meter, plus zijn platte, geschubde staart (de "peddel") van ongeveer 30 centimeter. Daarmee is hij zwaarder dan een ree. Zijn vacht is dicht en waterafstotend, en varieert in kleur van bruin tot donkerbruin. Zijn krachtige, oranje snijtanden groeien zijn hele leven door, waardoor hij boomstammen met een diameter tot één meter kan vellen. Bevers zijn monogaam en leven in familiegroepen van vier tot zes dieren (ouders en nakomelingen van de laatste twee jaar). Ze zijn nachtactief, strikt vegetarisch (schors, takken, waterplanten, kruiden) en territoriaal. Hun levensduur in het wild is 10 tot 15 jaar. Na een draagtijd van ongeveer 105 dagen baart het vrouwtje één tot vier jongen. De jongen verlaten het territorium van hun ouders op tweejarige leeftijd en vestigen hun eigen gebied.

Ecosysteemingenieur: al 15 miljoen jaar

De bever is, naast de mens, het enige organisme dat zijn omgeving actief en ingrijpend verandert. Hij velt bomen, bouwt dammen, stuwt beken op, creëert vijvers en bouwt holen. Al 15 miljoen jaar lang toont de Europese bever deze landschapsvormende vaardigheden (NaturZYT). De waterlandschappen van Europa zijn gevormd door miljoenen jaren van beveractiviteit. De uiterwaarden, wetlands en dynamische rivierlandschappen die we als 'natuur' beschouwen, zijn voor een aanzienlijk deel het werk van de bever. De uitroeiing van de bever heeft niet alleen een soort uitgeroeid, maar ook een ecologisch proces verstoord dat de wateren van Europa sinds het Mioceen heeft gevormd.

Geschiedenis: Uitroeiing en terugkeer

De uitroeiing

De bever was ooit wijdverspreid in heel Zwitserland. Drie factoren leidden tot zijn volledige uitsterven aan het begin van de 19e eeuw: zijn waardevolle, dichte vacht, waarvan vilten hoeden werden gemaakt; castoreum , een klierafscheiding die werd verkocht als geneesmiddel tegen diverse kwalen; en zijn vlees, dat door de Kerk als "vis" werd geclassificeerd vanwege de visachtige staart, waardoor het tijdens de vastenperiode mocht worden gegeten (SWI swissinfo.ch, 2024). Slechts ongeveer 1200 bevers overleefden in enkele geïsoleerde restpopulaties verspreid over Europa (info fauna, Beavers in Switzerland).

De herhuisvesting

In 1956 introduceerde de Geneefse natuuronderzoeker Maurice Blanchet, samen met een groep natuurbeschermers, de eerste bevers in de rivier de Versoix in het kanton Genève. Tot 1977 volgden er nog 30 herintroductiepogingen op verschillende locaties in Zwitserland, waarbij in totaal 141 dieren uit diverse overgebleven Europese populaties werden uitgezet. De herintroductie werd niet gecoördineerd door de federale overheid, maar was het werk van toegewijde particulieren zoals Maurice Blanchet (Genève), Karl Rüedi (Aargau) en Anton Trösch (Thurgau) (info fauna, Beavers in Switzerland). De bever is sinds 1962 beschermd door de federale wetgeving (JSG, SR 922.0).

Voorraadontwikkeling: een succesverhaal

Het herstel verliep traag: de eerste nationale populatietelling in 1978 telde slechts enkele honderden dieren. In 1993 was het aantal gestegen tot ongeveer 350. In 2008 werd de populatie geschat op 1600 bevers. De meest recente telling in 2022 registreerde 4914 bevers in 1382 territoria (info fauna, Beaver Population Survey 2022). De populatie groeit volgens een logistisch patroon: aanvankelijk langzaam, daarna exponentieel, met in sommige gebieden waar de bever al lang voorkomt al tekenen van verzadiging. De status van de bever op de Rode Lijst is dienovereenkomstig verlaagd: in 1994 werd hij geclassificeerd als "ernstig bedreigd" (CR), in 2008 als "kwetsbaar" (VU) en sinds 2022 als "niet bedreigd" (LC) (info fauna; WWF Basel).

Dit succesverhaal is het resultaat van een consistent jachtverbod dat al meer dan 60 jaar van kracht is. Het bewijst dat natuurbehoud werkt en dat soorten die ruimte nodig hebben van mensen, naast elkaar kunnen bestaan. Dit succesverhaal wordt nu echter in twijfel getrokken door de nieuwe afschotregels.

Meer over dit onderwerp: Dossier: Jacht en biodiversiteit

De nieuwe schietregelgeving: bescherming met een maas in de wet.

Wat sinds 1 februari 2025 van kracht is.

Op 13 december 2024 heeft de Bondsraad de herziene Jachtwet, samen met de gewijzigde Jachtverordening (JSV), aangenomen, die op 1 februari 2025 in werking is getreden (Bondsraad, Persbericht, 2024). Voor het eerst regelt de Jachtverordening ook het afschieten van bevers. De regel luidt: Individuele bevers mogen worden afgeschoten als ze "aanzienlijke schade" veroorzaken of mensen in gevaar brengen, nadat de schade en het gevaar niet door andere maatregelen zijn voorkomen (SRF, 2025). De bever blijft formeel een beschermde diersoort. De bescherming is echter niet langer absoluut.

Wat de natuurbeschermingsorganisaties bekritiseren

Pro Natura, WWF Zwitserland en BirdLife Zwitserland vinden de nieuwe regelgeving onnodig en gevaarlijk. Hun kritiek in detail:

Ten eerste: geen federaal overleg voorafgaand aan de afschot. In tegenstelling tot bij wolven is er voor het afschieten van bevers geen voorafgaand overleg met de federale overheid vereist. De kantons kunnen zelfstandig over de afschot beslissen. Raffael Ayé, CEO van BirdLife, bekritiseert: "De Bondsraad probeert hiermee op een twijfelachtige manier dezelfde basis te creëren voor het afschieten van bevers als voor wolven" (BirdLife Zwitserland, 2024).

Ten tweede: Er is geen duidelijk gedefinieerde schadedrempel. De term "aanzienlijke schade" is te vaag. Er bestaat een risico dat zelfs de geringste schade als reden kan worden gebruikt om vogels af te schieten (BirdLife Zwitserland, 2024).

Ten derde: tot nu toe is geen enkele afschotactie nodig geweest. Hoewel de wettelijke mogelijkheid om bevers onder bepaalde voorwaarden te doden al meer dan 30 jaar bestaat, had geen enkel kanton daar in 2025 gebruik van gemaakt. De conflicten werden opgelost door preventieve maatregelen, zoals talrijke praktijkvoorbeelden in de kantons aantonen (SRF, 2025).

Ten vierde: Het probleem van de familieclausule. Bevers leven in familiegroepen. Als alle leden van een familie betrokken zijn bij een incident dat schade veroorzaakt, dan zou logischerwijs de hele clan gedood moeten worden (SRF, 2025). Deze regelgeving brengt daarom niet alleen individuele dieren in gevaar, maar hele familiegroepen.

Ten vijfde: mogelijke onwettigheid. Raffael Ayé acht de nieuwe regels mogelijk onwettig: "Je kunt de jachtwet niet zomaar terzijde schuiven met zo'n regeling" (SRF, 2025).

De politieke context

In 2020 verwierpen de Zwitserse kiezers een herziening van de jachtwet die de Bondsraad de bevoegdheid zou hebben gegeven om meer diersoorten, zoals de lynx en de bever, toe te voegen aan de lijst van dieren die gedood mogen worden. Pro Natura merkte op: "Lynxen, bevers en andere beschermde dieren mogen niet preventief worden uitgeroeid. We hebben dit met het referendum kunnen voorkomen" (Pro Natura, 2023). Het feit dat de bever nu toch via een achterdeur aan de lijst van te doden dieren wordt toegevoegd, ondermijnt de volksstemming van 2020.

Meer over dit onderwerp: Dierenwelzijnsprobleem: Wilde dieren sterven een pijnlijke dood door toedoen van hobbyjagers

Ecologische betekenis: De architect van biodiversiteit

Het creëren van leefomgevingen

Het Federaal Bureau voor Milieu (FOEN) documenteert zelf de ecologische impact van bevers in een uitgebreid online dossier (FOEN, 2023): In Marthalen (ZH) heeft één beverfamilie een ecosysteem van ongeveer 5 hectare gecreëerd, dat sindsdien is aangewezen als bosreservaat van 10 hectare. Libellen, amfibieën, vissen en waterplanten zijn teruggekeerd. Het FOEN beschrijft het resultaat als de "Amazone van Zwitserland" (infofauna, Beverpopulatieonderzoek 2022). Het beverbeheer documenteert dat er in 2008 185 beverdammen in Zwitserland waren; in 2022 was dit aantal gestegen tot 1.316 (infofauna, 2023). Elke afzonderlijke dam creëert nieuwe wetlands, verhoogt het grondwaterpeil en bevordert de biodiversiteit.

De kloof van 90 procent

Het werk van de bever is in Zwitserland des te waardevoller omdat 90 procent van de uiterwaarden de afgelopen 150 jaar is vernietigd door het rechttrekken en droogleggen van rivieren (FOEN, 2023). Uiterwaarden behoren tot de meest biodiverse habitats in Zwitserland en zijn tegelijkertijd ook de meest bedreigde. De bever is het enige organisme dat nieuwe habitats in uiterwaarden kan creëren zonder dat er miljoenen dollars van mensen in herstelprojecten hoeven te worden geïnvesteerd. In een tijd waarin Zwitserland miljarden uitgeeft aan de revitalisering van zijn waterwegen, is de bever de meest kosteneffectieve hersteller van het land.

Waterberging en bescherming tegen overstromingen

Beverdammen houden water vast in het landschap, waardoor de afvoer wordt vertraagd en de pieken in de waterstand bij overstromingen worden beperkt. In tijden van toenemende zware regenval als gevolg van klimaatverandering wordt deze dienst steeds belangrijker. Tegelijkertijd verhogen beverdammen het grondwaterpeil en creëren ze waterreservoirs die het waterpeil aanvullen tijdens droge perioden. Deze ecosysteemdiensten zijn economisch meetbaar en wegen ruimschoots op tegen de schade die bevers veroorzaken, maar ze worden niet meegenomen in kosten-batenanalyses.

Waterkwaliteit

Beverdammen fungeren als natuurlijke filters. De langere verblijftijd van water in bevervijvers maakt een verscheidenheid aan chemische en biologische afbraakprocessen mogelijk. Zwitserse rivieren en beken zijn vaak vervuild met stikstof en fosfor. De vasthoudende functie van beverdammen helpt deze nutriëntenbelasting te verminderen voordat ze grotere waterlichamen bereiken (info fauna, Beavers in Switzerland).

Wat zou er moeten veranderen?

• Intrekking van de afschotregeling in de jachtverordening : Het afschieten van bevers is onnodig, zoals 30 jaar praktijk zonder één enkele afschot bewijst. De conflicten kunnen worden opgelost met preventieve maatregelen: bescherming van bomen met gaas, verwijdering van dammen op kritieke punten, installatie van duikers en aanplanting van minder aantrekkelijke struiken langs de oevers. De nieuwe regeling moet volledig worden geschrapt in de volgende herziening van de verordening.
• Gerichte toepassing van preventieve maatregelen : De herziene jachtregels schrijven voor dat de federale overheid en de kantons moeten bijdragen aan de kosten van schadebeperking. Deze middelen moeten consequent worden geïnvesteerd in preventie en mogen niet worden gebruikt als voorwendsel voor afschot. De federale overheid moet ervoor zorgen dat afschot alleen als laatste redmiddel wordt toegestaan en dat de kantons niet voor de gemakkelijke weg kiezen door over te gaan tot afschieten.
• Gerichte toepassing van de wetgeving inzake oeverbufferzones : Veel conflicten met bevers ontstaan doordat landbouw en infrastructuur tot aan de waterkant reiken. Gerichte toepassing van de regelgeving inzake oeverbufferzones volgens de Waterbeschermingswet (GSchG) zou de meeste van deze conflicten kunnen voorkomen. Bevers hebben een bufferstrook langs de oever nodig; als die gegarandeerd is, zijn er nauwelijks problemen.
• Bevers inzetten als instrument voor renaturatie : Het Federaal Bureau voor Milieu (FOEN) heeft de positieve effecten van bevers op de biodiversiteit, waterberging en waterkwaliteit gedocumenteerd. Deze bevindingen moeten in de praktijk worden gebracht: Bevers moeten specifiek worden geïntegreerd in renaturatieprojecten in plaats van als "ongedierte" te worden bestreden. Dit is al succesvol gebleken in Marthalen (ZH).

Argumentatie

"Bevers veroorzaken aanzienlijke schade aan infrastructuur en landbouw." Bevers kunnen plaatselijke schade aanrichten: ondermijnde dammen, overstroomde weilanden, omgehakte fruitbomen. Deze schade is reëel, maar beheersbaar. Dertig jaar samenleven zonder één enkele afschot bewijst dat preventie werkt. De ecologische voordelen van bevers (bevordering van de soort, waterberging, waterzuivering, vorming van uiterwaarden) wegen ruimschoots op tegen de plaatselijke schade. Zwitserland besteedt miljarden aan rivierherstel; bevers leveren dezelfde dienst gratis.

"De nieuwe regelgeving heeft alleen betrekking op individuele gevallen en brengt de populatie niet in gevaar." De term "aanzienlijke schade" is te vaag en mist een duidelijk gedefinieerde schadedrempel. Het gebrek aan overleg met de federale overheid geeft de kantons te veel speelruimte. Bevers leven in familiegroepen; het afschieten van één "schadelijke bever" kan leiden tot het afschieten van een hele familie. Ervaring met wolvenbeheer laat zien dat zodra er mogelijkheden zijn om wolven af te schieten, deze snel worden uitgebreid. Wat begint als een "geïsoleerd geval" wordt routine.

"De bever is niet langer bedreigd, daarom is populatiebeheer gerechtvaardigd." De bever is niet langer bedreigd omdat hij al 60 jaar consequent beschermd wordt. Dit succes gebruiken als argument tegen bescherming is een perverse redenering: je beschermt een soort totdat hij zich herstelt, en schiet hem dan weer af omdat hij zich hersteld heeft. De bever was ooit uitgeroeid in Zwitserland. De les uit deze geschiedenis is niet dat er weer op gejaagd kan worden zodra er genoeg zijn, maar dat consequente bescherming werkt en gehandhaafd moet worden.

"Het referendum van 2020 had geen invloed op de bescherming van bevers." In 2020 verwierpen de kiezers een herziening van de Jachtwet die de Bondsraad de bevoegdheid zou hebben gegeven om bevers op de lijst van te doden dieren te plaatsen. Het feit dat bevers nu via de jachtverordening aan de lijst van te doden dieren worden toegevoegd, zonder directe goedkeuring van het volk of het parlement, ondermijnt de democratische beslissing. BirdLife acht de verordening mogelijk onwettig.

“Andere landen reguleren hun beverpopulaties; Zwitserland moet dat voorbeeld volgen.” De situatie in Zwitserland is niet vergelijkbaar met landen als Duitsland of Oostenrijk, waar de beverpopulaties aanzienlijk groter zijn en de waterlandschappen anders zijn ingericht. Zwitserland heeft 90 procent van zijn uiterwaarden verloren. De bever is het enige dier dat nieuwe uiterwaarden kan creëren. In deze situatie is elke bever een aanwinst voor de biodiversiteit, geen probleem dat gereguleerd moet worden.

Snelle links

Berichten op Wild beim Wild:

• Onderzoek naar de impact van recreatieve jacht op wilde dieren.
• Waarom recreatief jagen geen effectief middel is voor populatiebeheersing
• Dierenwelzijnsprobleem: Wilde dieren sterven een pijnlijke dood door toedoen van hobbyjagers.
• Dierenmishandeling: Vossenmassacre in Zwitserland

Gerelateerde dossiers

• Het rotssneeuwhoen in Zwitserland: een overblijfsel uit de ijstijd, gevangen tussen klimaatcrisis, toerisme en geweervuur.
• De steenbok in Zwitserland: gesmokkeld, gered en opnieuw tot jachttrofee gereduceerd.
• De bever in Zwitserland: uitgestorven, opnieuw geïntroduceerd en nu weer bejaagbaar.
• De houtsnip in Zwitserland: bedreigd, bejaagd en politiek genegeerd.
• Watervogels in Zwitserland: wintergasten in de vuurlinie
• Duiven in Zwitserland: tussen symbool van vrede, massale afschieting en officiële uithongering.
• Kraaiachtigen in Zwitserland: De intelligentste dieren in het vizier.
• De gaai in Zwitserland: boswachters in het vizier van de jacht op klein wild
• De marmot in Zwitserland: een overblijfsel uit de ijstijd onder klimaatstress, een toeristische attractie en een doelwit voor massale jacht.
• Het wilde konijn in Zwitserland: ernstig bedreigd, maar nog steeds bejaagbaar.
• De sneeuwhaas in Zwitserland: een overblijfsel uit de ijstijd, gevangen tussen klimaatcrisis en hagelgeweerschot.
• De wasbeer in Zwitserland: goedgekeurd voor de jacht omdat hij niet de juiste herkomst heeft.
• De steenmarter in Zwitserland: een synantropische soort tussen zolder en geweerschot
• De boommarter in Zwitserland: schuwe bosbewoner onder jachtdruk
• De das in Zwitserland: Ecosysteemingenieur in het vizier van de jacht op klein wild
• Het edelhert in Zwitserland: uitgestorven, teruggekeerd en gedegradeerd tot jachtdoelwit.
• Het ree in Zwitserland: het meest bejaagde wilde dier en slachtoffer van een misleidend jachtbeleid.
• Het wilde zwijn in Zwitserland: waarom de jacht op wilde dieren het probleem verergert in plaats van het op te lossen.
• Gems in Zwitserland: tussen intensieve jacht, klimaatstress en de mythe van overbevolking
• De Europese haas in Zwitserland: bedreigd, bejaagd en politiek genegeerd.

Bronnen

• infofauna / Adviesdienst Bevers: Bevers in Zwitserland, verspreiding, geschiedenis, populatieonderzoek 2022 (infofauna.ch)
• Info fauna (2023): Beverpopulatieonderzoek 2022 in Zwitserland en Liechtenstein. Angst C., Auberson C., Nienhuis C. (4.914 bevers, 1.382 territoria, 1.316 dammen)
• BAFU (2023): Een veelzijdige vormgever: Wanneer de bever arriveert, wordt het kleurrijk (Webdossier, bafu.admin.ch)
• FOEN: Soortenbescherming van vogels / biodiversiteit (bafu.admin.ch)
• Bondsraad (2024): Persbericht van 13 december 2024, Herziene Jachtwet van kracht vanaf 1 februari 2025 (admin.ch)
• SRF (2025): Kantons mogen binnenkort onder bepaalde voorwaarden bevers afschieten (srf.ch, 15.1.2025)
• BirdLife Zwitserland (2024): Bondsraad neemt problematische jachtregels aan (birdlife.ch, 13.12.2024)
• Pro Natura (2023): Nieuwe jachtregels, Pro Natura neemt ze onder de loep (pronatura.ch)
• Wolf Group Zwitserland: Jachtwetgeving, bever en lynx (gruppe-wolf.ch)
• SWI swissinfo.ch (2024): De Bever, een verhaal over herovering (swissinfo.ch)
• NaturZYT: De bever is terug in Zwitserland met zijn holen (naturzyt.ch)
• WWF Centraal-Zwitserland: Beverpopulatie 2022 (wwf-zentral.ch)
• WWF Basel: Bevers, beschermingsstatus en geschiedenis (wwf-bs.ch)
• Kapitein S. (2022): Rode Lijst van Zoogdieren (exclusief vleermuizen). BAFU / info fauna (Bevers: LC sinds 2022)
• Federale wet op de jacht en de bescherming van wilde zoogdieren en vogels (JSG, SR 922.0)
• Jachtverordening (JSV, SR 922.01), herzien per 1 februari 2025
• Wet op dierenwelzijn (TSchG, SR 455)

Onze bewering

De bever is het grootste succesverhaal van de Zwitserse soortenbescherming. Van nul tot bijna 5.000 dieren in 66 jaar. Van "ernstig bedreigd" tot "niet bedreigd". Van het laatst overgebleven exemplaar tot een landelijke verspreiding. Dit verhaal werd mogelijk doordat toegewijde particulieren niet opgaven, doordat de bescherming consequent werd gehandhaafd en doordat Zwitserland zijn grootste knaagdier 60 jaar de tijd gaf om te herstellen.

De bever bedankt ons. Op Marthalen heeft één familie een "Zwitsers Amazonegebied" gecreëerd. Met meer dan 1300 dammen verspreid over het land worden nieuwe wetlands aangelegd, keren amfibieën, libellen en vissen terug, wordt water in het landschap vastgehouden en verbetert de waterkwaliteit. Zwitserland heeft 90 procent van zijn uiterwaarden verloren. De bever is het enige dier dat gratis en 24 uur per dag nieuwe uiterwaarden kan creëren, en doet dit al 15 miljoen jaar.

En wat doet Zwitserland? Het zet de bever op de lijst van dieren die bij decreet gedood mogen worden. Niet omdat het nodig is: al 30 jaar heeft geen enkel kanton een bever hoeven af te schieten. Niet omdat de bevolking het wilde: in 2020 verwierpen de kiezers een wetswijziging die dit juist mogelijk zou hebben gemaakt. Maar omdat het handiger is om een dier af te schieten dan oeverzones te respecteren, een prikkeldraadhek rond een fruitboom te plaatsen of een duiker in een dam aan te leggen.

De consequentie is duidelijk: de regelgeving die het afschieten van bevers toestaat, moet worden ingetrokken. Conflicten kunnen worden opgelost door preventie, zoals 30 jaar ervaring heeft bewezen. De bever is geen plaagdier. Het is een ecosysteemingenieur, een hersteller van de natuur, een bouwsteen van biodiversiteit en een succesverhaal dat beschermd moet worden, niet afgeschoten. Dit dossier zal continu worden bijgewerkt wanneer nieuwe cijfers, studies of politieke ontwikkelingen dit noodzakelijk maken.

Meer over het onderwerp jacht als hobby: In ons dossier over de jacht vindt u feitencontroles, analyses en achtergrondrapporten.