Lobbyisten als rechters: Dubbele rol in de jacht

Soms is een wandeling door het dorp heerlijk rustgevend. De vogels fluiten, de bomen ruisen en ergens oefent iemand op de jachthoorn. Niet omdat ze het kunnen, maar omdat traditie, zoals iedereen weet, geen muzikale toonladder vereist.

In een democratie hoort de wet onpartijdig te zijn. Maar wat gebeurt er als personen die actief lobbyen voor jachtbedrijven als directeur tegelijkertijd soevereine posities bekleden, bijvoorbeeld als vrederechter in het kanton Aargau? De zaak van de Zwitserse Jachtvereniging en haar vertegenwoordiger laat zien hoe deze dubbele rol een ernstige bedreiging kan vormen voor de geloofwaardigheid van de rechtspraak en bemiddeling.

Als iemand tegelijkertijd directeur is van een belangengroep (in dit geval de militante vereniging JagdSchweiz) en een openbaar ambt bekleedt met een quasi-juridische functie, dan kunnen er in principe vermeende of potentiële belangenconflicten ontstaan.

Het gaat er niet om dat er een echt conflict is, maar dat mensen zich kunnen afvragen of professionele belangen en neutrale geschillenbeslechting volledig gescheiden kunnen blijven.

Een directeur van een vereniging vertegenwoordigt duidelijk omschreven belangen. Een lekenrechter daarentegen wordt geacht onpartijdig te zijn. De functie van lekenrechter is sterk afhankelijk van het vertrouwen van de betrokken partijen. Elke sterke externe band kan in twijfel worden getrokken, zelfs als de persoon objectief gezien correct handelt. Als er zaken zouden ontstaan die indirect betrekking hebben op jacht of aspecten die verband houden met wilde dieren, zou de vraag naar onpartijdigheid kunnen rijzen. In quasi-juridische functies wordt over het algemeen verwacht dat belangenconflicten worden vermeden of gemeld.

Het betekent simpelweg dat de rollen van nature aan verschillende verwachtingen voldoen, waardoor waarnemers de combinatie wellicht opmerkelijk vinden.

Wanneer in Zwitserland over jachtbeleid wordt gedebatteerd, botsen vaak twee werelden: een steeds bewuster wordend publiek dat ecologische en ethische vragen stelt, en belangengroepen die strijden voor het behoud van traditionele structuren. Het publiek let daarom goed op wanneer vertegenwoordigers van dergelijke groepen tegelijkertijd een openbaar ambt bekleden, met name die met een bemiddelende of vertrouwelijkheidsfunctie.

Een algemene kwestie komt steeds meer in beeld: hoe verenigbaar is het wanneer functionarissen van een belangengroep tegelijkertijd een quasi-rechterlijke functie bekleden? En nog belangrijker: waar ligt de grens tussen een legitieme dubbele rol en een onwettig of ontoelaatbaar belangenconflict?

In een militiedemocratie zoals Zwitserland is het gebruikelijk dat burgers meerdere functies tegelijk bekleden. Veel gemeentelijke instanties, commissies en arbitragecommissies functioneren juist om die reden.

Een dubbele rol wordt over het algemeen als legitiem beschouwd als aan de volgende voorwaarden wordt voldaan:

• Openbaarmaking van professionele of verenigingsactiviteiten
• Er is geen directe thematische overlap tussen het kantoor en de vereniging.
• Vrijwillige terugtrekking (ontslag) in gevallen waarin een belangenconflict kan bestaan.
• Het kantoor is niet onderworpen aan instructies van welke vereniging dan ook.
• Duidelijke juridische kaders die onverenigbaarheid uitsluiten

Zolang aan deze voorwaarden wordt voldaan, kan een militiepolitiek systeem op een pluralistische manier functioneren.

Het wordt problematisch en soms zelfs illegaal wanneer:

• Een vereniging kan direct voordeel halen uit de rol van de functionaris.
• Officiële beslissingen kunnen onevenredig beïnvloed worden door belangengroepen.
• Er is een thematische verwantschap die de waargenomen of feitelijke onafhankelijkheid belemmert.
• De regels voor werving van afwezigen worden niet nageleefd of zijn niet duidelijk gedefinieerd.
• Het bureau oefent een rechterlijke bevoegdheid uit, waarvoor volledige neutraliteit een fundamentele vereiste is.

Rechterlijke en quasi-rechterlijke functies, zoals die van vrederechters, moeten aan bijzonder hoge eisen voldoen. Het Federale Hooggerechtshof heeft in diverse uitspraken geoordeeld dat zelfs de schijn van partijdigheid voldoende is om de onafhankelijkheid van een rechter in twijfel te trekken.

En dit is precies waar David Clavadetscher, de nieuwe vrederechter in Zofingen, in het verleden herhaaldelijk jammerlijk heeft gefaald: " Onruststokers moeten 'het zwijgen worden opgelegd ' en ' van het toneel verdwijnen '." Zijn dagelijkse werk bij Sandona GmbH bestaat uit het behartigen van de specifieke belangen van bepaalde verenigingen. Iedereen die eerder gecoördineerde campagnes heeft gesteund of eraan heeft deelgenomen om individuele burgers het zwijgen op te leggen, lijkt niet neutraal. De gedocumenteerde intentie om een criticus via juridische middelen te laten "verdwijnen" is moeilijk te verenigen met rechterlijke onafhankelijkheid. De loutere schijn van een dergelijke intentie is al voldoende. De formulering dat meerdere aanklachten bedoeld zijn om "iemand van het toneel te laten verdwijnen" werpt twijfel op het doel van de strafrechtelijke aanklachten.
Dit is in strijd met de rechtsstaat, die voor rechters van essentieel belang is.

Degenen die belangen behartigen, mogen gerust hacken, ophitsen, eisen stellen en hun stem laten horen, maar probeer alsjeblieft niet tegelijkertijd conflicten op te lossen.

Waarom bijzondere gevoeligheid geboden is in de jachtsector

Recreatieve jacht is een van de meest politiek en emotioneel beladen onderwerpen in Zwitserland. Beslissingen over wild hebben gevolgen voor de biodiversiteit, ecologie, dierenwelzijn en landgebruik – gebieden waar machtige belangengroepen actief zijn.

Het wordt daarom kritisch bekeken wanneer:

• Lobbyorganisaties beïnvloeden het publiekrecht.
• Vertegenwoordigers van dergelijke organisaties nemen tegelijkertijd soevereine functies op zich.
• De standpunten van verenigingen zijn nauw verweven met politieke of juridische processen.
• Natuurwetenschap versus jachttraditie
• Dierenwelzijn versus "veeteeltbeheersing"
• Ecologie versus folklore
• Strategische communicatie versus "Wij hebben gelijk, want we hebben het altijd al zo gedaan"

Zelfs de loutere verdenking dat een overheidsinstantie partijdig zou kunnen zijn, ondermijnt het vertrouwen in de staatsstructuren. Dit is met name problematisch voor een systeem dat steunt op burgerbetrokkenheid en het principe van burgerparticipatie.

Dubbele rollen zijn in het Zwitserse systeem niet inherent problematisch. Als een mandaat echter neutraliteit, bemiddelingsvaardigheden of rechterlijke afstand vereist, moet het volgende principe gelden: belangenbehartiging en rechtspraak mogen niet met elkaar vermengd worden.

Om misbruik, vooringenomenheid of zelfs de schijn van ongeoorloofde beïnvloeding te voorkomen, is het volgende nodig:

• Strengere regels inzake juridische onverenigbaarheid
• Duidelijke regels voor het zich terugtrekken uit de procedure
• Proactieve transparantie
• Officiële instanties die systematisch onderzoek doen naar dubbele rollen

Het publieke vertrouwen is beperkt, vooral in sectoren waar machtige organisaties actief zijn. Een moderne interpretatie van het recht vereist daarom dat bemiddelingscommissies vrij blijven van verwikkelingen die hun onafhankelijkheid in twijfel zouden kunnen trekken.

Waarom het ambt van vrederechter in het kanton Aargau nader onderzoek verdient.

In het kanton Aargau wordt momenteel een fundamentele grondwettelijke waarde ter discussie gesteld: de onafhankelijkheid van soevereine functies in samenhang met verenigingsactiviteiten, met name in de context van jachtgerelateerde kwesties. Wanneer vooraanstaande vertegenwoordigers van belangengroepen, bijvoorbeeld die betrokken zijn bij de jacht, tegelijkertijd de functie van vrederechter in het kanton Aargau bekleden of op zich nemen, rijst de vraag: waar eindigt de legitieme functie van een burgervertegenwoordiger en waar begint het belangenconflict?

De IG Wild (Wildlife Interest Group) eist meer duidelijkheid en kwaliteit op het gebied van natuurbeheer.

1. Definitie van duidelijke onverenigbaarheden
   Het kanton moet onderzoeken of de bestaande regelgeving toereikend is. Zo zou iemand die beroepsmatig betrokken is bij het beheer van jachtverenigingen, indien nodig, uitgesloten moeten worden van functies waar rechtspraak of bemiddeling plaatsvindt.
2. Openbaarmakingsplicht en wervingsverbod
   Iedere persoon die een verenigings- of officiële functie bekleedt, dient een openbare verklaring af te geven waarin de omstandigheden worden gespecificeerd waaronder hij of zij zich zal onthouden van stemming. Het dient tevens gedocumenteerd te worden dat in dergelijke conflictsituaties daadwerkelijk van stemming is gebruikgemaakt.
3. Instelling van een onafhankelijk toezichtsorgaan
   Niet alleen bij grote rechtbanken, maar ook bij militiefuncties zoals die van vrederechters, moet een orgaan toezicht houden op de naleving van de regels inzake onverenigbaarheid en werving van onpartijdige rechters.
4. Het vergroten van het publieke bewustzijn
   Burgers moeten weten wie hun vrederechter is en welke andere activiteiten hij of zij verricht. Dit vereist transparantie.

In het kanton Aargau is het ambt van vrederechter geen louter formele erefunctie; het vervult soevereine taken. Juist daarom mag niet over het hoofd worden gezien dat, hoewel het misschien niet verboden is als dezelfde persoon tegelijkertijd lobbyt, dit wel belangrijke vragen oproept over onafhankelijkheid, vertrouwen en democratische legitimiteit.

In een tijd waarin kritische stemmen over de jacht steeds luider klinken, zou het rampzalig zijn als de normen van neutraliteit en werving van een andere rechter minder strikt zouden zijn in zogenaamde "kleine militierechtbanken" dan in grotere rechtbanken. De tijd is rijp voor duidelijke regels en transparante openbaarmaking.

Essentiële achtergrondinformatie over de jacht – de vereniging en haar methoden

De kritische berichtgeving van belangengroep IG Wild beim Wild heeft al duidelijk gemaakt hoe de Zwitserse Jachtvereniging te werk gaat:

• De vereniging werd in een rechtszaak in Bellinzona veroordeeld voor haar acties tegen de IG Wild beim Wild (Vereniging voor Wilde Dieren), of in ieder geval verloor ze haar reputatie en legitimiteit.
• De kritiek is gericht tegen een cultuur van intimidatie, propaganda, geweld, dierenmishandeling en het nastreven van eigenbelang ten koste van de natuur en het milieu.
• Als vertegenwoordigers van dergelijke verenigingen tegelijkertijd een openbaar ambt bekleden, bijvoorbeeld als vrederechter, dan wordt de militiefunctie al snel een machtspositie met directe invloed op conflicten die ook betrekking kunnen hebben op kwesties die kritisch staan tegenover de jacht.

Het is een verontrustend beeld: terwijl jachtverenigingen al jaren al hun macht gebruiken om politieke invloed te verwerven, het wildbeleid vorm te geven en het publieke debat te manipuleren, bevinden sommige van hun belangrijkste vertegenwoordigers zich tegelijkertijd in posities die juist neutraliteit, onpartijdigheid en juridische afstand vereisen. Een soortgelijk geval deed zich onlangs voor in het kanton Thurgau.

In het kanton Aargau treft dit met name het ambt van vrederechter, een positie die in een militiedemocratie veel vertrouwen geniet. Of beter gezegd: zou moeten genieten.

Wat gebeurt er als een belangenorganisatie, die regelmatig onder vuur ligt in debatten waarin de jacht kritisch wordt beoordeeld, tegelijkertijd mensen levert om juridische geschillen te bemiddelen? Het wekt het gevoel dat de bewakers van de wet en de voorvechters van hun eigen belangen te nauw met elkaar verbonden zijn.

Een vereniging die tegenwind ondervindt en een democratie die onder druk staat.

Recreatieve jacht is een van de meest emotioneel beladen en politiek controversiële onderwerpen in Zwitserland. Verenigingen die actief zijn op dit gebied bevinden zich vaak in het kruisvuur van kritiek en tegenkritiek, waaronder de militante Zwitserse Jachtvereniging. De Zwitserse Dierenbeschermingsvereniging (STS) heeft alle banden met deze extremisten verbroken.

Uit openbaar beschikbare bronnen en journalistieke berichten blijkt herhaaldelijk dat de organisatie een confronterende communicatiestijl hanteert. Critici melden dat jachtorganisaties in politieke en mediaconflicten soms hun toevlucht nemen tot harde en oneerlijke tactieken.

• Dramatiseren
• Lasterlijk geschreeuw
• Intimidatie
• Bedreigingen
• Geweld
• Leugen
• Immobilisatie
• Onderdrukking van kritiek
• Schending van rechten
• Media-hype rond de volle maan
• En natuurlijk de dagelijkse dosis "Wij zijn de laatsten die de natuur echt begrijpen!"

Dergelijke beschuldigingen, ongeacht hoe men ze beoordeelt, illustreren een fundamenteel probleem: een belangengroep streeft eigenbelang na. Een bemiddelaar is er om vrede te stichten. Deze twee rollen botsen niet alleen logisch met elkaar, maar vertegenwoordigen ook fundamenteel verschillende culturen, doelen en waarden.

Dit gaat niet over tegen de jacht zijn; het gaat over democratie. Het gaat erom hoeveel nauwe banden tussen lobbyen en het rechtssysteem we bereid zijn te tolereren.

En daarom zouden degenen die belangen behartigen niet tegelijkertijd ook degenen moeten zijn die conflicten beoordelen. Want een democratie die dubbele rollen niet serieus neemt, neemt zichzelf niet serieus.

De jacht is een van de meest controversiële onderwerpen in de politiek. Het is een botsing van wereldbeelden, niet alleen van meningen.

En is het juist in deze complexe situatie dat vertegenwoordigers van dergelijke belangengroepen plotseling een rechterlijke rol moeten aannemen?

Politiek gezien is dat ongeveer net zo geloofwaardig als een jachthoorn die John Lennons "Imagine" speelt.

Democratie functioneert alleen wanneer verantwoordelijkheden duidelijk gescheiden zijn: politieke campagnevoerders mogen niet tegelijkertijd bemiddelen in conflicten. Belangenbehartigers mogen geen oordeel vellen. Machthebbers die hun macht uitoefenen vanuit eigenbelang mogen niet doen alsof ze neutraal zijn.

Volgens de IG Wild beim Wild moeten recreatieve jagers jaarlijks een medisch-psychologische geschiktheidsbeoordeling ondergaan, naar Nederlands model, en moet er een bindende bovengrens voor de leeftijd gelden. De grootste leeftijdsgroep onder recreatieve jagers is momenteel 65 jaar en ouder. In deze groep nemen leeftijdsgebonden beperkingen zoals een afnemend gezichtsvermogen, een vertraagde reactietijd, concentratieproblemen en cognitieve stoornissen statistisch significant toe. Tegelijkertijd laten ongevallenanalyses zien dat het aantal ernstige jachtongevallen met letsel en dodelijke afloop vanaf middelbare leeftijd aanzienlijk stijgt.

De regelmatige meldingen van jachtongevallen, fatale fouten en misbruik van jachtwapens wijzen op een structureel probleem. Het privébezit en gebruik van dodelijke vuurwapens voor recreatieve doeleinden ontsnapt grotendeels aan continue controle. Vanuit het perspectief van de IG Wild beim Wild is dit niet langer acceptabel. Een praktijk gebaseerd op vrijwillig doden die tegelijkertijd aanzienlijke risico's voor zowel mens als dier met zich meebrengt, verliest zijn maatschappelijke legitimiteit.

Bovendien is de recreatieve jacht gebaseerd op speciesisme. Speciesisme beschrijft de systematische devaluatie van niet-menselijke dieren uitsluitend op basis van hun soort. Het is vergelijkbaar met racisme of seksisme en kan noch cultureel, noch ethisch worden gerechtvaardigd. Traditie vervangt geen moreel oordeel.

Vooral op het gebied van de recreatieve jacht is kritisch onderzoek essentieel. Nauwelijks een ander gebied is zo doordrenkt van verfraaide verhalen, halve waarheden en opzettelijke desinformatie. Waar geweld genormaliseerd is, dienen verhalen vaak als rechtvaardiging. Transparantie, controleerbare feiten en een openbaar debat zijn daarom onmisbaar.