Wapenwedloop: Seksuele conflicten tussen eenden

Tot nu toe was de gangbare aanname bij eenden (Anatidae): "grote penis, gedwongen paring, grote eieren." Een recente studie onder leiding van het Konrad Lorenz Instituut voor Vergelijkende Ethologie aan de Universiteit voor Diergeneeskunde in Wenen heeft deze wapenwedloophypothese nu weerlegd.

Het lijkt erop dat het tegenovergestelde waar is: penislengte en eiergrootte correleren negatief; hoe groter de penis van de woerd, hoe kleiner de eendeneieren. Dit suggereert dat de evolutionaire wapenwedloop met gedwongen copulatie enerzijds en anatomische tegenmaatregelen anderzijds niet oneindig kan doorgaan bij eenden .

Eenden: Vaginale geslachtsgemeenschap in plaats van cloacale zoenen

Bij de meeste vogels bestaat de paring uit een cloacale kus. Tijdens deze handeling drukken het mannetje en het vrouwtje hun gedeelde cloaca-opening (die gebruikt wordt voor urineren, ontlasting en voortplanting) tegen elkaar, waardoor sperma de cloaca van het vrouwtje kan binnendringen. Eenden doen het anders: het mannetje bestijgt het vrouwtje en duwt haar onder water. Wat je niet ziet, is dat er, in tegenstelling tot de meeste andere vogels, tijdens de paring een penis uit de cloaca komt. Nog een belangrijk verschil: deze copulaties zijn vaak gedwongen en leiden regelmatig tot ernstige complicaties voor de vrouwtjes – soms zelfs tot de dood, bijvoorbeeld door verdrinking.

Wetenschappelijk gezien worden deze gedwongen copulaties verklaard als een open seksueel conflict en een evolutionaire wapenwedloop tussen de seksen. Zo hebben vrouwtjes bijvoorbeeld als verdedigingsmechanisme windingen in hun voortplantingsorganen die met de klok mee draaien, terwijl de windingen op de penis van mannetjes tegen de klok in draaien.

Gender-wapenwedloop

Een grotere dataset dan in eerdere studies stelde onderzoekers in staat om de relatie tussen penislengte, gedwongen copulatie en eicelgrootte te testen. De resultaten spreken eerdere veronderstellingen tegen, zoals Hans Winkler van het Konrad Lorenz Instituut voor Vergelijkende Ethologie aan de Vetmeduni Wenen uitlegt: "De resultaten van onze studie dwingen ons de eerdere hypothese te verwerpen, aangezien de eicelgrootte negatief correleert met de lengte van de kurkentrekkerachtige penissen en het aantal vaginale windingen. Het ogenschijnlijke compromis tussen eicelgrootte en het morfologische verdedigingsmechanisme van de vrouwtjes – de tegengesteld kronkelende vaginale tractus – is met name sterk bij monogame soorten." Daarom kan de wapenwedloop met grote mannelijke penissen, en de daarmee samenhangende gedwongen copulatie en vaginale windingen, niet oneindig doorgaan. Over het algemeen gaan de onderzoekers ervan uit dat er factoren zijn die een ondergrens voor de eicelgrootte bepalen. Dit beperkt ook de morfologische verdediging van vrouwtjes (het aantal vaginale windingen neemt toe met de lengte van de gemiddelde mannelijke penis) en daarmee de wapenwedloop tussen de seksen.

Een boeiend onderzoeksgebied

Veel aspecten van de voortplantingsbiologie van watervogels zijn goed onderzocht vanwege hun commerciële waarde. Niettemin blijven belangrijke details onduidelijk. Zo is er bijvoorbeeld nog veel werk te verzetten om de morfologie, verdedigingsmechanismen en selectieprocessen van vrouwtjes beter te begrijpen. "We kunnen talrijke verrassende ontdekkingen verwachten naarmate er meer details bekend worden over het gedrag van andere watervogelsoorten in het wild. We verwachten met name dat studies naar de gedragsecologie van watervogels spannende resultaten en inzichten zullen blijven opleveren in de evolutionaire dynamiek van seksuele conflicten", legt Hans Winkler uit, die zijn onderzoekspaper beschrijft, die onlangs is gepubliceerd in het "Journal of Avian Biology", met Bernd Leisler van het Max Planck Instituut voor Ornithologie in Radolfzell, Duitsland, als eerste auteur.

Waarom accepteren vrouwen gedwongen geslachtsgemeenschap?

Als extra verdediging tegen gedwongen paring zouden vrouwtjes de eieren die uit zo'n paring voortkomen ook kunnen verlaten en niet uitbroeden. Dit is echter niet het geval. Wetenschappers (Briskie en Montgomerie 1997, 2007) hebben eerder uitgelegd waarom ze hun legsel niet verlaten: vrouwtjes die grote, en dus "kostbare", eieren produceren in verhouding tot hun lichaamsgewicht, zijn niet geneigd hun "investering"—dat wil zeggen, een groot ei—op te geven, zelfs niet als ze het slachtoffer zijn geworden van gedwongen paring. Vanuit een evolutionair perspectief zou dit mannetjes er in feite toe aanzetten om grote penissen te blijven ontwikkelen en gedwongen paring in stand te houden. Deze veronderstelling is nu door de huidige studie weerlegd. Leer meer over de fascinerende biodiversiteit van het dierenrijk op wildbeimwild.com.